Кіріспе

Грек мифологиясындағы жылан

Грек мифологиясында Питон (Πύθων; gen. Πύθωνος) – ортағасырлық стильдегі айдаһар ретінде кейде бейнеленетін, Жердің ортасында, ежелгі гректер Дельфи деп сенген жерде өмір сүрген жылан.

Мифология

Питон, кейде Пито деп те жазылады, анасы Гайяның ("Жер") құлшылық орталығындағы Дельфи оракулына төрағалық етті. Пито – бұрынғы Крисаның орнына қойылған жер атауы. Гректер бұл жерді Жердің орталығы деп санады, оны Питон күзеткен омфалос немесе "көбелек" тасы бейнелейді. Питон кейін Олимп құдайы Аполлонның жер асты әлемінің жауына айналды, Аполлон оны өлтіріп, Питонның бұрынғы мекенін және оракулын иеленді. Бұл оракул ежелгі грек және римдік әлемінде ең танымал және құрметті орындардың бірі болатын. Көптеген құбыжықтар сияқты, Питон да Гайяның ұлы ретінде белгілі болды және Гайяның ұлы ретінде болжам жасады. Аполлон Дельфиде ғибадатхана салмастан бұрын оны жоюға мәжбүр болды.

Версиялар мен түсіндірмелер

Пайтонның тууы мен Аполлонның қолынан қаза табуы туралы әртүрлі нұсқалар бар. Аполлонға арналған Гомер гимнінде, грек тарихының архаикалық кезеңі классикалық кезеңге ауысқан шақта, б.з.д. 522 жылы жазылған деп есептеледі, Аполлонның жыланмен шайқасы туралы мәліметтер келтіріледі, кейбір бөлімдерде ол өлімге әкелетін дракаина немесе оның анасы ретінде таныстырылады. Құдай өзінің киелі орнын табу үшін іздеп, Дельфиге жеткенде, халыққа азабын тигізген Питонды көреді. Ол жыланды өлтіріп, оракулдың киелі орнының иесі екенін жариялайды. Гигинус бойынша, Зевс Лето қасында жатып, Артемида мен Аполлонға жүкті болғанда, Гера қызғанышпен Питонды Летоны барлық жерде қуғынға түсіріп, егіз құдайлардың дүниеге келуіне бөгет қоюға жібереді. Сөйтіп, Аполлон дүниеге келгеннен кейін, төрт күн өткен соң Питонды қуа жетеді, жылан мекендеген Парнасс тауына дейін барады, оны Дельфидегі Гайя оракулына дейін қуып жеткізеді; ол қасиетті аумаққа басып кіріп, діни қызметкер отырған жартастың жарығының жанында жебелерімен өлтіруге батылы жетеді. Роберт Грейвс, ежетегі мифтерді архаикалық саяси және әлеуметтік дүрбелеңнің қайта баяндалуы ретінде қарастырған, бұл гректердің грекке дейінгі киелі орынды басып алуы екенін айтады. "Дельфидегі жергілікті халықтың пікірін жалықтыру үшін, - деп жазды ол "Грек мифтерінде", - өлген батыр Питонның құрметіне жыл сайынғы жерлеу ойындары ұйымдастырылып, оның діни қызметкері лауазымында қалды". Б.з.д. 159 жылғы эпиграммаға сәйкес, Питон Летоны зорталауға ниеттенген сияқты көрінеді. Солилік Клеарх Питон оларды қуғанда Лето тасқа бас қойып, Аполлонды қолына ұстап, садақ-жебесін ұстаған оған "атып жібер, балам" (híe paî) деп айқайлағанын жазды. Саяси тұрғысы болжамды, бірақ мифте Зевс Аполлонға өз күнәсі үшін тазаруға бұйрық беріп, Аполлонның басшылығымен Пифия ойындарын ұйымдастырды. Эрвин Роде Питонды жердің руы деп сипаттады, оны Аполлон жеңіп, омфалос астына жерлеген, бұл бір құдайдың басқа құдайдың қабіріне ғибадатханасын орнатуы екенін айтады. Дельфи оракулының жындысы Пифия деп аталды, бұл Пито жерінің аты, гректер оны өлтірілген жыланның денесі Гиперионның (күннің) немесе Гелиос күшімен шірігеннен (πύθειν) деп түсіндірді. Карл Керени ескі әңгімелерде екі айдаһардың біріктірілгенін айтады. Дельфина (Δελφύνη; cf. δελφύς, "ана құрсағы") және ер жылан Тифон (Τυφῶν; τύφειν, "түтін шығару"), Титаномахиядағы Зевстің қарсыласы, баяндаушылар оны Питонмен шатастырды. Питон минойлық дініндегі ғибадатхананың жақсы рухы (ἀγαθὸς δαίμων) болды, бірақ ол Солтүстік Еуропа халықтарының фольклорында да, Шығыста да жиі кездесетіндей, айдаһар ретінде бейнеленді. Бұл миф көлдер мен батпақтардан (Питон) көтерілетін тұман мен бу бұлттарын (Аполлонның жебелері) таратудың аллегориясы ретінде сипатталған.