Кіріспе

Кәсіпорындық келіссөздер – бұл Австралияда қолданылатын ұжымдық келіссөздердің бір түрі, онда жалақы мен еңбек жағдайлары жеке ұйымдар деңгейінде келісіледі, салалық ұжымдық келіссөздерден айырмашылығы бар. Олар құрылғаннан кейін, Кәсіпорын келіссөздер келісімімен қамтылған жұмыс берушілер мен қызметкерлер үшін заңды түрде міндетті болады. Кәсіпорын келісімі (КК) – жұмыс беруші мен қызметкерлердің атынан әрекет ететін кәсіподақ немесе жұмыс беруші мен қызметкерлердің өзіндік өкілдігі арқылы жасалатын ұжымдық еңбек шарты. Келісім – бұл көп тарапты келіссөздер мен шешімдердің нәтижесі болып табылады. (Әділ сауданы қараңыз)

Бір жағынан, ұжымдық келісімдер, кем дегенде қағида бойынша, жұмыс берушілерге пайда әкеледі, себебі олар жұмыс уақыты, сағаттық жалақының бірыңғай ставкалары және өнімділікке байланысты шарттар сияқты салаларда "икемділікті" арттыруға мүмкіндік береді. Екінші жағынан, ұжымдық келісімдер кейбір жұмыскерлерге жоғары жалақы, сыйлықтар, қосымша демалыс және кеңейтілген құқықтар (мысалы, жұмыстан босату төлемақысы) арқылы пайда әкелуі мүмкін, бірақ олар жұмыс берушілерге қарсы қызметкерлердің келіссөз жүргізу күшін де төмендетуі мүмкін, бұл олардың осындай жеңілдіктерді алу мүмкіндігіне әсер етеді. Яғни, Кәсіпорын келісімін сәтті келіссөздер арқылы қол жеткізген қызметкерлер, оны алмағандарға қарағанда артықшылықтарға ие болуы мүмкін, бірақ Кәсіпорын келісімін алған қызметкерлердің саны аз болғандықтан, салыстырмалы түрде жоғары табысқа ие болатын қызметкерлердің жалпы саны азаюы мүмкін.

Өнеркәсіптік марапаттар және әділ еңбек туралы заң

Арнайы наградамен қамтылған саладағы барлық жұмысшыларға бірдей стандарттар беретін наградалардан өзгеше, ұжымдық келісімдер көбінесе бір жұмыс берушінің жұмыскерлеріне ғана қолданылады. Дегенмен, қысқа мерзімді ынтымақтастық келісімі (мысалы, құрылыс алаңында) кейде бірнеше жұмыс беруші/жұмыскер келісіміне әкелуі мүмкін. Тараптар ұсынылған кәсіпорын келісімдерін өзара мақұлдайды (жұмыскерлер үшін мәселе дауысқа салынады). Әділ еңбек комиссиясы оларды мақұлдау үшін қарастырады. (Әділ еңбек туралы 2009 жылғы заңға сәйкес, келісімдер енді «кәсіпорын келісімдері» деп аталады және қазіргі заманғы еңбек сыйлықтарымен салыстырылып, заң бұзушылықтары тексерілу үшін Әділ еңбек комиссиясына ұсынылады.)

Тарих

Кәсіпорындық келіссөздер туралы келісімдер алғаш рет Австралияда 1991 жылы бағалар мен табыстар туралы келісім аясында енгізілді (Mark VII). Кейіннен, 1993 жылы келісім қайта қаралып жаңартылғанда (VIII марка), олар Австралияның еңбек қатынастары жүйесінің негізгі құралына айналды. Бұл шамамен бір ғасыр бойы орталықтандырылған жалақы белгілеуге негізделген еңбек қатынастары тәртібін тоқтатты.

Кәсіпорын келісімінің жасалуы

Fair Work Act 2009 жұмыс берушілер мен қызметкерлерге кәсіпорын келісімдерін жасауға көмектесетін қарапайым, икемді және әділ құрылымды ұсынады. Кәсіпорын келісімін жасау үшін келіссөздер жүргізу процесіне жұмыс берушілер, қызметкерлер және олардың келіссөздер өкілдері қатысады. Жұмыс берушілер өз қызметкерлерін кәсіпорын келісімін келіссөздер жүргізу кезінде (жасыл алаң келісімінен басқа) келіссөздер өкілі арқылы өкілдік құқығы туралы мүмкіндігінше ертерек, бірақ келісім туралы хабарлама берілгеннен кейін 14 күннен кешіктірмей хабардар етуі керек (әдетте келіссөздердің басталуымен). Хабарлама кәсіпорын келісімімен қамтылған әрбір қазіргі қызметкерге жеткізілуі тиіс. (1996 жылғы Еңбек қатынастары заңына енгізілген өзгерістермен) осындай келісімдердің құжаттарын «Ұжымдық келісім» деп атады. Мемлекеттік индустриялық заңнама да ұжымдық келісімдерді қарастыруы мүмкін, бірақ WorkChoices реформасының қабылдануы мұндай келісімдердің жасалу ықтималдығын азайтады. Fair Work Act қабылданғаннан бері Австралияның федералды ұжымдық келісімдеріне қатысушы тараптар келісімдерін Fair Work Australia-ға мақұлдау үшін ұсынады. Кәсіпорын келісімі мақұлданғанға дейін, трибунал мүшесі келісім бойынша жұмысқа орналасқан қызметкерлердің тиісті қазіргі заманауи еңбек шарты бойынша жұмысқа орналасу жағдайына қарағанда «жалпы алғанда жақсырақ» екеніне көз жеткізуі керек.