Кіріспе
Мемлекеттердің барлық тараптар үшін қаланбаған шиеленісті күшейтуге әкелуі мүмкін әрекеттері. Халықаралық қатынастарда қауіпсіздік дилеммасы (сонымен қатар спиральді модель деп аталады) – бір мемлекеттің қауіпсіздігін арттыруы (мысалы, әскери күшін күшейтуі) басқа мемлекеттердің өз қауіпсіздігі үшін алаңдауына (қорқуына) әкеледі, себебі олар осы қауіпсіздігін арттырған мемлекеттің өсіп келе жатқан әскери күшін шабуылдық мақсаттар үшін пайдалануға ниетті екенін білмейді. Қауіпсіздік дилеммасы әсіресе мына жағдайларда күшті болады: 1) шабуылдық қаруды қорғаныс қаруынан ажырату қиын болғанда және 2) кез келген қақтығыста шабуылдық әрекеттер қорғанысқа қарағанда артықшылыққа ие болғанда. Бұл ретте британдық тарихшы Герберт Баттерфилд өзінің «Тарих және адам қатынастары» еңбегінде осыған ұқсас жағдайды сипаттаған, бірақ оны «мүлтіксіз жағдай және шешілмейтін дилемма» деп атаған. Қауіпсіздік дилеммасы – халықаралық қатынастар теориясындағы маңызды түсінік, әсіресе реалист ғалымдардың қауіпсіздік іздейтін мемлекеттердің қалай қақтығысқа ұшырауы мүмкін екенін түсіндіру үшін қолданатын негізгі ұғым. Герберт Баттерфилд, Джон Г. Герц және Роберт Джервис қауіпсіздік дилеммасының интерпретациялары арасындағы келесі негізгі компоненттерді анықтады:
In international relations, the security dilemma (also referred to as the spiral model) is when the increase in one state's security (such as increasing its military strength) leads other states to fear for their own security (because they do not know if the security increasing state intends to use its growing military for offensive purposes). The security dilemma is particularly intense in situations when (1) it is hard to distinguish offensive weapons from defensive weapons, and (2) offense has the advantage in any conflict over defense. At the same time British historian Herbert Butterfield described the same situation in his History and Human Relations, but referred to it as the "absolute predicament and irreducible dilemma". The security dilemma is a key concept in international relations theory, in particular among realist scholars to explain how security seeking states can end up in conflict. identified the following core components between interpretations of the security dilemma by Herbert Butterfield, John H. Herz, and Robert Jervis:
+Aspect of the security dilemmaButterfieldHerzJervisUltimate source is anarchyX✓✓Uncertainty over others' intentions✓✓✓Mutual fear✓✓✓Lack of malign intentions✓, inconsistently✓✓Power competitionNot explicitly✓✓Spiral like situationNot explicitly✓✓Unintended tragic results✓✓✓Unintended (and partially self defeating) resultsNot explicitly✓✓RegulatorsOnly psychological factors emphasizedNot emphasizedBoth material and
psychological
factorsUniversal/conditional?UniversalConditionalConditionalImportant cause of war?✓✓Close to ✓Cause of all war?✓XX
Butterfield viewed the security dilemma as the root cause of all war, but he did not view anarchy as being the ultimate source of the security dilemma. Instead he attributed the source to fear and the "universal sin" of humanity — that humanity can commit evil. Herz and Jervis did not view the security dilemma as being the root cause of all war. A counterexample frequently given is the Second World War, where there was no dilemma over war with a malign Nazi Germany. The security dilemma explains why security seeking (as opposed to non security seeking) states could end up in conflict, even though they have benign intentions. In situations where the defense has the advantage, security seeking states can afford to focus strictly on their defense without as much fear of being attacked. Security seeking states can also signal benign intentions without adversely affecting their own security. The conclusion from defensive realism is that in some circumstances states can escape the security dilemma.
+ Қауіпсіздік дилеммасының аспектері | Баттерфилд | Герц | Джервис
---|---|---|---
Соңғы көз – анархия | X | ✓ | ✓
Басқалардың ниеттеріне қатысты белгісіздік | ✓ | ✓ | ✓
Өзара қорқу | ✓ | ✓ | ✓
Зұлым ниеттердің жоқтығы | ✓, жиі келіспейді | ✓ | ✓
Билік үшін бәсекелестік | Анық айтылмаған | ✓ | ✓
Спираль тәрізді жағдай | Анық айтылмаған | ✓ | ✓
Трагикалық нәтижелер | ✓ | ✓ | ✓
Кездейсоқ (және ішінара өзін-өзі жеңіске жеткізе алатын) нәтижелер | Анық айтылмаған | ✓ | ✓
Регуляторлар | Тек психологиялық факторларға баса назар аудару | Материалдық және психологиялық факторларға баса назар аудару | Материалдық және психологиялық факторлар
Универсалды/шартты? | Универсалды | Шартты | Шартты
Соғыстың маңызды себебі? | ✓ | Соғысқа жақын | Соғыстың себебі
Барлық соғыстың себебі? | ✓ | X | X
In international relations, the security dilemma (also referred to as the spiral model) is when the increase in one state's security (such as increasing its military strength) leads other states to fear for their own security (because they do not know if the security increasing state intends to use its growing military for offensive purposes). The security dilemma is particularly intense in situations when (1) it is hard to distinguish offensive weapons from defensive weapons, and (2) offense has the advantage in any conflict over defense. At the same time British historian Herbert Butterfield described the same situation in his History and Human Relations, but referred to it as the "absolute predicament and irreducible dilemma". The security dilemma is a key concept in international relations theory, in particular among realist scholars to explain how security seeking states can end up in conflict. identified the following core components between interpretations of the security dilemma by Herbert Butterfield, John H. Herz, and Robert Jervis:
+Aspect of the security dilemmaButterfieldHerzJervisUltimate source is anarchyX✓✓Uncertainty over others' intentions✓✓✓Mutual fear✓✓✓Lack of malign intentions✓, inconsistently✓✓Power competitionNot explicitly✓✓Spiral like situationNot explicitly✓✓Unintended tragic results✓✓✓Unintended (and partially self defeating) resultsNot explicitly✓✓RegulatorsOnly psychological factors emphasizedNot emphasizedBoth material and
psychological
factorsUniversal/conditional?UniversalConditionalConditionalImportant cause of war?✓✓Close to ✓Cause of all war?✓XX
Butterfield viewed the security dilemma as the root cause of all war, but he did not view anarchy as being the ultimate source of the security dilemma. Instead he attributed the source to fear and the "universal sin" of humanity — that humanity can commit evil. Herz and Jervis did not view the security dilemma as being the root cause of all war. A counterexample frequently given is the Second World War, where there was no dilemma over war with a malign Nazi Germany. The security dilemma explains why security seeking (as opposed to non security seeking) states could end up in conflict, even though they have benign intentions. In situations where the defense has the advantage, security seeking states can afford to focus strictly on their defense without as much fear of being attacked. Security seeking states can also signal benign intentions without adversely affecting their own security. The conclusion from defensive realism is that in some circumstances states can escape the security dilemma.
Баттерфилд қауіпсіздік дилеммасын барлық соғыстың түпкі себебі деп қарастырды, бірақ анархияны қауіпсіздік дилеммасының соңғы көзі деп санамады. Оның орнына ол осы мәселенің себебін адамдардың қорқуына және адамзаттың «әмбебап күнәсіне» – адамзаттың жамандық жасауға қабілеттілігіне байланыстырды. Герц және Джервис қауіпсіздік дилеммасын барлық соғыстардың түпкі себебі деп санамады. Көбінесе келтірілетін қарсы мысал – Екінші дүниежүзілік соғыс, онда жауыздыққа толы нацистік Германиямен соғысқа қатысты ешқандай дилемма болған жоқ. Қауіпсіздік дилеммасы қауіпсіздік іздейтін (қауіпсіздік іздемейтін мемлекеттерге қарағанда) мемлекеттердің қалай қақтығысқа ұшырауы мүмкін екенін түсіндіреді, тіпті олардың ниеттері жақсы болса да. Қорғанысқа артықшылық бар жағдайларда қауіпсіздік іздейтін мемлекеттер шабуылдан қорқудың қажеті болмай, тек өздерінің қорғанысына назар аударуға мүмкіндік алады. Сондай-ақ, қауіпсіздік іздейтін мемлекеттер өздерінің қауіпсіздігіне кері әсер етпей, жақсы ниеттерін білдіре алады. Қорғаушы реализмнің тұжырымы – кейбір жағдайларда мемлекеттер қауіпсіздік дилеммасынан құтылуы мүмкін.
In international relations, the security dilemma (also referred to as the spiral model) is when the increase in one state's security (such as increasing its military strength) leads other states to fear for their own security (because they do not know if the security increasing state intends to use its growing military for offensive purposes). The security dilemma is particularly intense in situations when (1) it is hard to distinguish offensive weapons from defensive weapons, and (2) offense has the advantage in any conflict over defense. At the same time British historian Herbert Butterfield described the same situation in his History and Human Relations, but referred to it as the "absolute predicament and irreducible dilemma". The security dilemma is a key concept in international relations theory, in particular among realist scholars to explain how security seeking states can end up in conflict. identified the following core components between interpretations of the security dilemma by Herbert Butterfield, John H. Herz, and Robert Jervis:
+Aspect of the security dilemmaButterfieldHerzJervisUltimate source is anarchyX✓✓Uncertainty over others' intentions✓✓✓Mutual fear✓✓✓Lack of malign intentions✓, inconsistently✓✓Power competitionNot explicitly✓✓Spiral like situationNot explicitly✓✓Unintended tragic results✓✓✓Unintended (and partially self defeating) resultsNot explicitly✓✓RegulatorsOnly psychological factors emphasizedNot emphasizedBoth material and
psychological
factorsUniversal/conditional?UniversalConditionalConditionalImportant cause of war?✓✓Close to ✓Cause of all war?✓XX
Butterfield viewed the security dilemma as the root cause of all war, but he did not view anarchy as being the ultimate source of the security dilemma. Instead he attributed the source to fear and the "universal sin" of humanity — that humanity can commit evil. Herz and Jervis did not view the security dilemma as being the root cause of all war. A counterexample frequently given is the Second World War, where there was no dilemma over war with a malign Nazi Germany. The security dilemma explains why security seeking (as opposed to non security seeking) states could end up in conflict, even though they have benign intentions. In situations where the defense has the advantage, security seeking states can afford to focus strictly on their defense without as much fear of being attacked. Security seeking states can also signal benign intentions without adversely affecting their own security. The conclusion from defensive realism is that in some circumstances states can escape the security dilemma.
Тізбекті топтастыру
Көп полюсті әлемде одақтық қауіпсіздік өзара байланысты. Егер бір одақтас соғысқа қатысуға шешім қабылдаса, ол өзінің одақтас серіктестерін де соғысқа тартады, мұны "тізбекті тартылу" деп атайды. Егер серіктес соғысқа толыққанды қатыспаса, ол өзінің одақтасының қауіпсіздігіне қауіп келтіреді. Мысалы, Бірінші дүниежүзілік соғыста Австрия-Мажарстан мен Германия арасындағы одаққа қатысты Вальц былай деді: "Егер Австрия-Мажарстан жорыққа шықса, Германия одан кейін еруге тиіс еді: Австро-Мажар империясының тарауы Германияны Еуропаның ортасында жалғыз қалдырар еді". Ал екінші жағынан, егер "Франция жорыққа шықса, Ресей де соған ілесуге тиіс еді; Германияның Францияны жеңуі Ресей үшін жеңіліс болар еді. Бұл қатыгез айналымның айналасында болды, себебі ірі одақтың жеңілуі немесе ыдырауы тепе-тәуелділікті бұзып, әр одақтас мемлекеттің стратегиясын өзгертуге мәжбүр етер еді".
Балық өтетін
Өсіп келе жатқан қауіптің алдында, теңгерімдік одақтар уақытылы құрылмайды, себебі мемлекеттер басқа мемлекеттердің есесінен пайда көруге тырысады. Мемлекеттер осылай істеу арқылы соғыстың шығындарын өзіне жүктемеуге ұмтылуы мүмкін. Мысалы, Вальцтың мысалын келтірсек, Екінші дүниежүзілік соғыста Францияның сыртқы істер министрі Ұлыбритания премьер-министріне нацистер Рейн аймағын басып алғанда, "Германияға қарсы тұруда бастама көтеруі дұрыс" дегенді айтты, бірақ "Германияның қаупі күшейген сайын", Франция мен Ұлыбритания Германия мен Кеңес Одағының "бір-бірін теңестіріп немесе соңына дейін шайқаса" деп үміттенді. Басқа мемлекеттердің іс-әрекеттерінен кім пайда көреді, кім зиян шегеді деген белгісіздік мемлекеттер саны артқан сайын күшейе түседі.
Сын-пикирлер мен жауаптар
Александр Вендттің айтуынша, "Қауіпсіздік дилеммалары анархия немесе табиғатпен туындамайды", керісінше, "мемлекеттер бір-біріне соншалықты сенімсіздікпен қарап, бір-бірінің ниеттері туралы ең нашар болжамдар жасайтын, субъективті өзара түсіністерден құралған әлеуметтік құрылым болып табылады". Дженнифер Митцен Вендттің сын-пікірін қолдайды, қауіпсіздік дилеммасының себебі рационалистік қауіпсіздік іздеу емес, онтологиялық қауіпсіздікке ұмтылыс болуы мүмкін екенін айтады. Глейзер Вендттің қауіпсіздік дилеммасын дұрыс түсінбегенін мәлімдейді. "Вендт қауіпсіздік дилеммасын мемлекеттердің өзара әрекеттесуінің нәтижесін сипаттау үшін пайдаланады, ал Джервис және оның ізбасарлары қауіпсіздік дилеммасын география және басым технология сияқты мемлекеттердің материалдық жағдайлары тудырған жағдай ретінде қарастырады". Вендттің пікірінше, қауіпсіздік дилеммасы бір мемлекеттің екіншісімен өзара әрекеттесуінің салдары болғандықтан, мемлекет осы дилемманы күшейтетін саясаттан бас тарта алады. Глейзер Вендтті "құрылымдық реализмнің бәсекелестік саясатты қажет ететінін және осылайша қауіпсіздік дилеммаларына алып келетінін әдейілеп арттырып көрсеткені" үшін кінәлайды. Глейзердің сөзіне қарағанда, шабуылдық реалистер халықаралық жүйеде мемлекеттердің билік үшін күресуі керек десе де, қауіпсіздік дилеммасы көбінесе қорғаныс реалистері қолдайтын тұжырымдама, ал қорғаныс реалистерінің пікірінше, белгілі жағдайларда мемлекеттердің ынтымақтасуы тиімді. Қауіпсіздік дилеммасы концепциясына қатысты тағы бір сын – шабуыл мен қорғаныс арасындағы теңгерімнің дұрыстығына күмән келтіру. Шабуыл және қорғаныс қарулары бірдей болғандықтан, олардың арасындағы айырмашылық мемлекеттің ниетімен қалай байланыстырылуы мүмкін? Сондықтан сыншылар халықаралық қақтығыстарды түсіндіруде шабуыл мен қорғаныс теңгерімін фактор ретінде қолданудың мағынасы бар ма деген сұрақ қояды. Чарльз Глейзердің айтуынша, шабуыл мен қорғаныс теңгеріміне қатысты сын-пікірлер екі түсініксіздікке негізделген. Біріншіден, шабуылдық қарудың қорғаныс қаруымен салыстырғандағы ұқсастығы немесе айырмашылығы шабуыл-қорғаныс теңгерімінің өзіне әсер етпейді. Шабуыл-қорғаныс теориясы тараптардың стратегиялық мақсаттарына сәйкес келетін қаруды таңдайтынын болжайды. Екіншіден, қақтығысқа қатысқан мемлекеттердің арасында ортақ қарулар болуы немесе болмауы дұрыс сұрақ емес. Керісінше, сыншылар қақтығыста қолданылған қарулардың жалпы әсеріне назар аударуы керек. Глейзердің пікірінше, "Шабуыл мен қорғаныс арасындағы айырмашылықты салыстырмалы таза бағалау арқылы анықтау керек", яғни екі тарап та қару қолданғандағы және ешқайсысы да қару қолданбағандағы шабуыл-қорғаныс теңгерімін салыстыру керек.