Кіріспе
Кардиопульмонарлық айлабұрау машинасымен жұмыс істейтін денсаулық сақтау маманы – кардиоваскулярлық перфузиолог, клиникалық перфузиолог немесе перфузиолог, кейде кардиопульмонарлық айлабұрау дәрігері немесе клиникалық перфузия ғалымы, жүрек хирургиясы және кардиопульмонарлық айлабұрауды қажет ететін басқа да операциялар кезінде пациенттің физиологиялық жағдайын басқару үшін кардиопульмонарлық айлабұрау машинасы (жүрек-өкпе машинасы) мен жұмыс жасайтын денсаулық сақтау маманы.
A cardiovascular perfusionist, clinical perfusionist or perfusiologist, and occasionally a cardiopulmonary bypass doctor or clinical perfusion scientist, is a healthcare professional who operates the cardiopulmonary bypass machine (heart–lung machine) during cardiac surgery and other surgeries that require cardiopulmonary bypass to manage the patient's physiological status.
Міндеттер
Перфузиологтар жүрек хирургтары, анестезиологтар және ординаторлар кіретін кең кардиохирургиялық команданың бір бөлігін құрайды. Олардың міндеті – денеден тыс қан айналымын жүргізу, сондай-ақ қажетті көрсеткіштерді бақылау арқылы физиологиялық функцияларды басқаруды қамтамасыз ету. Перфузиолог дәрігерге тиісті жабдықтар мен техниканы таңдауда консультация береді. Басқа да жауапкершіліктеріне қан компоненттерін құю, анестезиялық заттар немесе дәрілер енгізу, белгілі зертханалық көрсеткіштерді (мысалы, қан жасушаларының санын) өлшеу, қан айналымын, қан газдарын бақылау, антикоагуляцияны қадағалау, гипотермияны тудыру және гемодилюция кіреді. 2022 жылғы мәліметтер бойынша 18 аккредиттелген перфузиялық оқыту бағдарламасы бар, оның ішінде он магистрлік, жеті сертификаттық және бір бакалаврлік бағдарлама. Оқыту әдетте екі жылдық академиялық және клиникалық білім беруден тұрады. Перфузия студенті әдетте дидактикалық әдіспен оқуын бастайды, онда студент жүрек хирургиясы барысында сертификатталған клиникалық перфузиологтың нұсқауларын мұқият орындайды. Академиялық курстар осы клиникалық оқытумен бірге немесе одан бұрын өтуі мүмкін. Клиникалық дайындықтың бастапқы кезеңінде перфузия студенті көбінесе тек бақылаушы рөлінде болады. Алайда, уақыт өте келе оларға көбірек міндеттер жүктеледі. Перфузия бағдарламасын аяқтағаннан кейін түлек сертификаттау процесін бастауы керек. Осы аралықта перфузия түлегі «сертификацияға үміткер» деп аталады, бұл жүрек хирургиясында жұмыс істеу үшін жеткілікті, бірақ ұзақ мерзімді жұмысқа орналасу үшін сертификат алу қажеттігі түсініледі. Көптеген жұмыс берушілер сертификацияға үміткер болу мерзіміне қатысты талаптар қояды. Сертификатталған клиникалық перфузиолог болу үшін перфузиолог Американың жүрек-қан тамыр перфузиясы кеңесі ұсынатын екі кезеңді емтиханды тапсыруы керек. Бірінші кезең – «Перфузияның негізгі ғылымдары» емтиханы, екінші кезең – «Перфузиядағы клиникалық қолданыс» емтиханы. Емтиханға аккредиттелген перфузиялық білім беру бағдарламасын аяқтаған немесе аяқтауға дайын тұрған перфузия студенттері жіберуге болады. Сонымен қатар, перфузия студенті «Перфузияның негізгі ғылымдары» емтиханына отыру үшін оқу барысында кемінде 75 перфузияға қатысуы керек, ал «Перфузиядағы клиникалық қолданыс» емтиханына отыру үшін бітіргеннен кейін 40 тәуелсіз перфузия жасауы тиіс. «Перфузиядағы клиникалық қолданыс» емтиханын сәтті тапсырғаннан кейін перфузиолог сертификатталған клиникалық перфузиолог деп тағайындалады. Сертификациядан кейін перфузиологтар жыл сайын белгілі бір клиникалық және білім беру талаптарын орындау арқылы қайта сертификатталуы керек. Осы талаптарды орындау туралы дәлелдемелер Американың жүрек-қан тамыр перфузиясы кеңесіне ұсынылуы тиіс және сертификатталған мәртебені сақтау үшін міндетті. 2010 жылдың ақпанына қарай АҚШ-та 3766 сертификатталған перфузиолог және Канадада шамамен 300 сертификатталған перфузиолог болды.
Канада
Канадада үш оқу бағдарламасы бар: Батыстағы Бернаби, Шығыс Канададағы Торонто және Монреаль. Бернабидегі Британдық Колумбия технология институты екі жылдық бағдарламаны бітірген түлектерге жүрек-қан тамырлары перфузиясы бойынша кеңейтілген мамандық сертификатын ұсынады. Өтініш берушілер сертификатталған тыныс алу терапевті, жан сақтайтын күтім мейірбикесі немесе жүрек маманы болуы керек, сондай-ақ жүрек интенсивтік терапиясында кемінде екі жыл жұмыс тәжірибесі болуы тиіс. Торонтодағы Миченер институтының бағдарламасына түсу үшін өтініш берушілер кемінде бакалавр дәрежесіне ие болуы керек, тыныс алу терапиясы, мейірбикелік немесе басқа клиникалық сертификаты болуы немесе болмауы мүмкін. Магистрлік бағдарлама екі жылға созылады. Монреаль университетінің перфузия бағдарламасы – биомедициналық ғылымдар бойынша 90 кредиттен тұратын үш жылдық бакалавр дәрежесі, оның ішінде 27 кредиті клиникалық перфузияға арналған, сонымен қатар клиникалық перфузия бойынша 30 кредиттен тұратын бір жылдық магистрлік деңгейдегі дипломдық білім беру бағдарламасы (DESS).
Біріккен Корольдік пен Ирландия
Ұлыбритания мен Ирландияда екі жылдық перфузиялық оқыту курсына түсу үшін ғылым пәнінен (әдетте тіршілік ету немесе клиникалық ғылымдар) бакалавр дәрежесі талап етіледі. Оқушылар Бристоль университетінде екі жылдық магистрлік бағдарламаны аяқтауы керек, сонымен қатар демеуші аурухана трестінде перфузионист-оқушы ретінде жұмыс істеуі керек. Бұл лауазымға Annex U AfC 7 тарифтік сыныбы бойынша жалақы төленеді. Олар академиялық бағалауларды (эсселер мен емтихандарды) аяқтайды, ал жұмыс орнында тек бақылаушы рөлінен бастап, жүрек-өкпе жүйесінде жатқан пациентті минималды бақылаумен басқаруға қабілетті болады. Оқушы 150 клиникалық процедурада жетекші перфузионист болғаннан кейін практикалық емтихан тапсыруы керек. Бұл емтихан барысында кандидат екі сыртқы сарапшының бақылауында жүрек-өкпелік контурды құрастырып, дайындап, содан кейін хирургиялық операция кезінде пайдаланады. Практикалық емтиханнан кейін оқушылар 40 минуттық ауызша емтиханды (viva voce) тапсырады, ол олардың академиялық білімдерін тексереді. Бұл емтиханды сәтті тапсырғаннан кейін олар Клиникалық перфузия ғылымдары магистрі дәрежесіне ие болады және аккредиттелген клиникалық перфузия ғалымы мәртебесін алады. Олар жылына кемінде 40 клиникалық процедура орындау арқылы осы мәртебені сақтап отыруы керек.
Австралия мен Жаңа Зеландия
Австралия мен Жаңа Зеландияның кейбір штаттарында перфузионист оқытуға қабылданбас бұрын, кемінде ғылым бакалавры дәрежесіне (көбінесе денсаулық ғылымдары саласында) ие болуы міндетті. Теориялық оқыту ауруханада практикалық форматта жүзеге асырылады, сонымен қатар Австралия және Жаңа Зеландия Перфузионистер колледжі (ANZCP) арқылы үш жылдық курс хат арқылы және электрондық оқыту көмегімен өтіледі. Клиникалық перфузионисттің қорытынды емтиханын ANZCP екі күн бойы өткізеді. Оған үш сағаттық жазбаша бағалау, екі сағаттық көп таңдаулы сұрақтар және төрт жарты сағаттық ауызша емтихан кіреді. Перфузия бойынша оқытуды перфузионист жұмыс істейтін аурухана анықтайды және денсаулық сақтау министрлігі ANZCP сертификациялық бағдарламасына балама деп табатын аурухана аккредиттеген оқу бағдарламасын қамтуы мүмкін. Австралияда перфузияны қосымша мамандық дайындығынан өткен медициналық білімі бар дәрігер де жүзеге асыра алады.
Үндістан
Үндістанда перфузиологтарды даярлаудың әртүрлі бағдарламалары бар. Ең көп таралған үш жылдық бакалавриат бағдарламасы бір жылдық интернатурамен, сондай-ақ екі жылдық аспирантура дипломы қолжетімді. Кейбір танымал оқу орындарында (мысалы, Чандигархтағы ПГИ, Нью-Делидегі AIIMS, JIPMER, Бхопалдағы Ганди медициналық колледжі, Бангалордагы Narayana тобы, Джайпурдағы Савай Мансингх медициналық колледжі, Шринагардағы Шер-е Кашмир медицина ғылымдары институты) бакалавр және магистр дәрежелерін алуға болады. Жақында Үндістанның жүрек-қан тамырлары перфузиясы жөніндегі кеңесі сертификаттау жүйесін енгізді.
Басқа елдер
Қытай, Египет және Оңтүстік Американың кейбір елдерінде клиникалық перфузионист – қосымша мамандық бойынша оқыған дәрігер. Аргентинада перфузионист – әдетте кардиолог дәрігер, қосымша мамандық біліміне ие. Оларды жиі гемодинамистер (гемодинамика мамандары) деп атайды.