Кіріспе

Гермес пен Хиона құдайларының ұлы. Грек мифологиясында Автолик (/ɔː/'t//ɒ//lɪ//k//ə//s/; Ежелгі грек: Αὐτόλυκος Autolykos 'өз қасқасы') - ұрлаған нәрселерін түрлендіре алатын немесе көзге көрінбейтін ете білгір қарақшы. Ол Парнас тауында мекендеген және адамдар арасында өршілдігімен, берген антына адалдығымен танымал болған.

Отбасы

Аутоликтің тууы туралы әртүрлі әңгімелер бар. Көпшілік пікір бойынша, ол Гермес пен Хиона немесе Филонистің ұлы болған. Овидий нұсқасында, Автолик Гермес таза Кионамен қарым-қатынас жасағаннан кейін дүниеге келген. Паузания болса, Автоликтің нағыз әкесі – Дедалион екенін айтады. Кейбір деректерде оның анасы Телаге деп те аталады. Дерек көзіне байланысты, Автолик Местраға (қалаған пішініне өзгере алатын және Эрисихтонның қызы) немесе Неэйраға үйленген. Ол Антиклеяның (Итакиялық Лартеске үйленген және Одиссейдің анасы) және бірнеше ұлдың әкесі болды, олардың ішінде тек Синонның әкесі Аэсимнің есімі сақталған. Автоликтің тағы бір қызы – Полимеда, ол атақты аргонавт Ясонның анасы, ол алтын жүн іздеу үшін ерлер тобын жетекшілік еткен. Ұрылық шебері саналатын Автолик Сизифтің малын тікелей оның көзінен ұрлағанымен де белгілі. Сизиф – қонақтарын өлтірген, қарындасын азғырған, ағаларының тағын тартып алған және құдайлар тарапынан Тартарға айдалған ашкөз патша ретінде танымал болды. Дегенмен, мифтің басқа нұсқаларында Автолик Сизифтің малын ұрлай алмай, патша оны қаласынан қуғандығы айтылады. Гректердің ұлы батыры Гераклге күрес өнерін Автолик үйреткен. Бірақ Автолик Гераклдің өмірінде де қиындықтар туғызды, себебі ол Эвбея мен Эвриттен мал ұрлағанда, олар Гераклды кінәлады. Осы айыптаулардан ақылдан безген Геракл оларды және Эвриттің тағы бір ұлы Ифитті өлтірді. Бұл Гераклдің үш жылдық жазасын өтеуіне себеп болды.

Одиссейдің аты

Антиклея арқылы Аутолик сонымен қатар атақты батыр Одиссейдің де әкесі болды, көптеген адамдар, ерлер де, әйелдер де, осы балада Одиссей есімін қалдырды.

Танымал мәдениетте

Автолик грек мифологиясындағы көптеген басқа кейіпкерлер сияқты кеңінен танымал болмаса да, көптеген көркем шығармаларда кездеседі. Автолик Томас Де Квинсидің «Қылмысты көркем өнердің бірі ретінде қарастыру» еңбегінде ұрлықтың үлгісі ретінде бейнеленеді. Шекспирдің «Қысқы ертегі» пьесасындағы комикалық ұры өзінің аты Автолик есімімен аталып, соңғысының әкесі Меркурий/Гермес сияқты «елеусіз нәрселерді жинаушы» екенін мақтан етеді. 1890 жылдары «Полл Молл Газетте» бағанында «Автоликустың тауарлары» деген тақырыпта мақала жарияланды. Оның бір авторы Элизабет Робинс Пеннелл, оны «күнделікті әйелдер жазып, біздіңше, кез келген Автолик ұсынған ойсыз бұйымдардың ең қызықты жиынтығы деп санаймыз» деп түсіндірді; ол өзінің аспаздық эсселерін «Автоликустың тойлары: ашкөз әйелдің күнделігі» (1896) деген атпен жинақтады. Автолик Диана Уинн Джонстың «Ойын» кітабында өте жаман мінезді бала ретінде суреттелген. «Геркулес: Аңыз саяхаттары» және «Зина: Жауынгер ханшайым» телесериалдарында Автолик комикалық антигерой рөлінде көрінеді, ол сырттай көрінетіннен гөрі мейірімдірек. Оны культ актері Брюс Кэмпбелл сомдады. Өзін «Ұрылар патшасы» деп жариялаған Автолик зор айлакерлікке және одан да артық мақтанға ие болып бейнеленеді, бұл оның бір жағдайдан екіншісіне түсіп, тіпті Геркулеспен ұсталуына себеп болады. Оның киімдеріне жасыл түстік кіреді. Автолик – Клод Рейнс ойнаған 1935 жылғы «Көргендік» фильміндегі ойдан шығарылған жарыс аттарының бірі. Автолик – Дебби Олдриджтің BBC Radio 4 сериясындағы аты. Автолик – Филип Ривтің «Өлім машинасы» сериясындағы «Жоғалған балаларға» тиесілі кішкентай суасты кемесі. Автолик – Марджери Аллингэмнің романдарының кейіпкері, детектив Альберт Кампионның үй жануары. Автолик «Titans класы» канадалық телесериалының «Қанды қарым-қатынас» эпизодында Джозеф Мей дауысымен көрінеді. Ол Кронос тарапынан Геркулестің соңғы жебесін ұрлау үшін жалданады. Роберт Кувердің «Жалған өртеу» (1977, Нью-Йорк, Grove Books) кітабындағы аға Сэмнің супербатыр/алаяқ бейнесі былай сипатталады (7-бет): «Оны Евангелияда американдық Автолик деп атады, оның сиқырлы құбылыстар жасау, түрлендіру және сиқырлы тұтыну қабілеттеріне сілтеме жасайды (ол бұршақпен ғана емес, сонымен қатар бүкіл қалайы шахталармен, ормандармен, мұнай кендерімен, тау тізбектерімен ойнай алады, тіпті былтыр Құрбан айт күніне дейін бүкіл аралды жоқ қылды!).» Автолик – Олдос Хакслинің «Афина» журналындағы «Шеттегі жазбалар» бағанын жазғанда қолданған псевдонимі. «Age of Empires Online» ойынында өзін Автолик ізбасарлары деп атаған компьютерлік қарсыластар армиясы бар. Олар грек өркениетінің бірнеше квесттерінде жеңілуі керек. Автоликті 2014 жылғы «Геркулес» фильмінде Руфус Сьюэлл сомдады. «Отец Браун» британдық телесериалының 4-маусымының 5-эпизоды «Автоликустың қызы» деп аталады. Джон Банвилдің «Көк гитара» (2015) романы «Мені Автолик деп атаңыз» деген сөзбен басталады. Аутоликивиридтер – құйрықсыз dsDNA теңіз бактериофагтарының отбасы, олардың ашылуын кешіктірген Автоликке байланысты аталды (Nature, 2018, doi:10.1038/nature25474). Автолик – Мауро Лонго мен Франческо ди Латцароның «Hellas Heroes» итальяндық ойын кітаптар сериясының ойналатын кейіпкері (Edizioni Librarsi), ол Гермес пен Хионаның ұлы деп есептеледі.