Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ренессанс дәуіріндегі фаготтың алдағысы
Renaissance predecessor of the bassoon
Рекетт, раггет, сервелас немесе сосиска фаготы – XVI ғасырдың соңында пайда болған және XVII ғасырдың соңында фаготтармен ығыстырылған Ренессанс дәуірінің қос қамысты жел аспабы.
The rackett, raggett, cervelas, or sausage bassoon is a Renaissance era double reed wind instrument, introduced late in the sixteenth century and already superseded by bassoons at the end of the seventeenth century.
Сипаттама
Ракеттің төрт өлшемі бар, олар десканттан (сопрано), тенор-альтодан, басқа, үлкен басқа дейін. Ракеттің биіктігіне қатысты, олардың өлшемдері өте кішкентай (дескант ракеттісінің ұзындығы 4½ дюйм, бірақ оның ең төменгі нотасы G2). Бұл оның тапқыр құрылысы арқасында мүмкін болады; оның корпусы тоғыз параллель тесігі бар қатты ағаштан жасалған цилиндрден тұрады. Бұл тесіктер жоғары және төмен жағынан кезектесіп біріктіріліп, ықшам корпуста ұзын, цилиндр тәрізді жел өтетін жолды құрайды, сондықтан адам қазіргі заманғы фагондай төмен дыбыс беретін аспапты қалтасында алып жүруге болады. Дегенмен, оның ерекше құрылысы саусақтарының басқа кезеңдегі ағаштан жасалған үрмелі аспаптардан сәл өзгеше болуын қажет етеді; ол кремхорнның алдыңғы жеті тесігіне ұқсас және рекордерлер мен кремхорндармен үйлеседі, бірақ қолдар қатар орналасады. Қосымша тесіктер бас бармақ пен көрсету саусағының екінші буынымен жабылады, бұл номиналды шкаладан төртінші орынға дейін ауқымды кеңейтуге мүмкіндік береді, мысалы, курталь. Осылайша, дескант ракеттісі C тонында деп есептеледі, бірақ оның диапазоны d'-ден G-ге дейінгі толық он екілікті қамтиды. Преториус берген отбасының қалған бөлігі үшін диапазондар: тенор-альто: g-ден C-ге дейін; бас: c-ден FF-ге дейін; үлкен бас: A-дан DD-ге дейін немесе G-ден CC-ге дейін. Ракеттің он екінші орындағы дыбысын күшейтуге болады, сондықтан диапазонды бірнеше нотаға жоғарылатуға болады, өйткені Ренессанс ракеттісі кларнет сияқты он екінші орында дыбысты күшейтеді. Преториус Syntagma Musicum II еңбегінде былай деп жазады: «Егер ракетті жақсы бұрғылап, шебер музыкант ойнаса, онда одан бірнеше дыбыс шығаруға болады». Ренессанс дәуірінен жеткен үш ракетті екі еуропалық жинақта сақталады; біреуі Лейпцигтегі Музыка аспаптары мұражайында, ал екеуі Венадағы Күнстхисторический мұражайында. Ренессанс ракеттілері қамысты ашық цилиндрлі пируэтпен қоршайды; барокколықтары бокалмен жабылады. Барокко ракеттісін (Нюрнбергтік шебер Иоганн Кристоф Деннер жасаған) бүктелген тесіктер концепциясы конустық (немесе псевдоконустық) тесік пішінімен біріктірілді; мәнісінде, ол ракетті пішіндегі фагот. Оның он параллель цилиндрлі тесігінің диаметрі бірінен соң бірі артады, бұл оларды нағыз конустық тесік ретінде жұмыс істеуге және октавада дыбысты күшейтуге мүмкіндік береді. Бірнеше тетин қосылды, олар көрсету саусағының ортаңғы буынымен және кішкентай саусақтарымен жабылатын түтікше металл кеңейтімдері. Конденсат әдетте алынып тасталатын мыс иілімінің спиралінде қалады, сондықтан үзіліс кезінде оны шығару оңай. Өзінің ерекшеліктеріне қарамастан, барокко ракеттісі кең ауқымды ноталар мен динамикаға ие әмбебап аспап. Тиісті қамыспен барокко ракеттісі барокко фагонымен салыстырылатын хроматикалық диапазонға ие (g'-BB), және оның икемділігімен сол дәуірде танымал болған бас аспаптардың көптеген туындыларын орындай алады. Барокко ракеттісінің сақталған үлгілерін Берлиндегі Музыка аспаптары мұражайында, Амстердамдағы Риксмузейде және Мюнхендегі Бавария ұлттық мұражайында табуға болады.
There are four sizes of rackett, in a family ranging from descant (soprano), tenor alto, bass to great bass. Relative to their pitch, racketts are quite small (the descant rackett is only 4½ inches long, yet its lowest note is G2). This is achieved through its ingenious construction; the body consists of a solid wooden cylinder into which nine parallel bores are drilled. These are connected alternately at the top and bottom, resulting in a long, cylindrical wind passage within a compact body so that one can carry in one's pocket an instrument that will descend as low in pitch as a modern bassoon. However, its unusual construction requires its fingering to be somewhat different from other period woodwinds; it is similar to the front seven holes of the crumhorn and blends well with recorders and krumhorns, but with the hands placed side by side. Additional holes are covered by the thumbs and second joint of the index finger in order to extend the range a perfect fourth below the nominal scale, like the curtal. Thus the descant rackett is considered to be in C, but its range covers a perfect twelfth from d' to G. The ranges for the rest of the family as given by Praetorius are: tenor alt: g to C; bass: c to FF; great bass: A to DD or G to CC. The range could be extended upward by several more notes since the Renaissance rackett overblows at the twelfth like a clarinet. Praetorius writes in Syntagma Musicum II: "if a rackett is well drilled and is played by a good musician, it then can be made to produce a few more tones." The three extant renaissance racketts are housed in two European collections; one is in the Musikinstrumenten Museum in Leipzig, and two are in the Kunsthistorisches Museum in Vienna. Renaissance racketts surround the reed with an openwork cylindrical pirouette; Baroque ones are closed in, with a bocal. The baroque rackett (developed by the Nuremberg maker Johann Christoph Denner) combined the folded bore concept with a conical (or pseudo conical) bore profile; in essence, it is a bassoon in rackett form. It has ten parallel cylindrical bores whose diameters increase in succession to function as a true conical bore and allow overblowing at the octave. A number of tetines were added, which are tubular metal extensions covered by the middle joint of the index fingers as well as the pinkies. Condensation usually remains in the coil of the removable brass crook, thus it is fairly simple to expel during pauses. Despite its idiosyncrasies, the baroque rackett is a versatile instrument with a wide range of notes and dynamics. With an appropriate reed, the baroque rackett has a similar chromatic range to the baroque bassoon (g' to BB), and with its agility, can perform most bass instrument repertoire from the time in which it was in vogue. Extant specimens of the baroque rackett can be found in the Musikinstrumenten Museum Berlin, the Rijksmuseum in Amsterdam and the Bayerisches Nationalmuseum in Munich.
Шығу тегі
Ракеттің авторы белгісіз. Алғашқы тарихи деректер неміс деректемелерінде, 1576 жылғы Вюртембергтің тізімінде (Раггет деп тізімделген) және 1590 жылғы Грац тізімінде (Рогеттен деп тізімделген) кездеседі. Мюнхен сарайының музыкалық тобының ерте суреттері және Кристоф Ангермайр жасаған оюлы шкаф басқа аспаптардың жиынтығында ойналатын бір ғана ракетті бейнелейді. XVII ғасырдың соңына дейін ракеттің цилиндр пішіндес ішкі кеңістігі болды және құмыры пируетпен қоршалған. Кейінірек, барокко дәуіріндегі ракеттің кеңейтілген, жалған конус пішіндес ішкі кеңістігі болды және ол аспаптың үстіңгі жағына енгізілген иілген түтік арқылы тартылды. Дыбыстың ұзындығын арттыру үшін жеке қоңырау бөлігі қосылды.
The inventor of the rackett is unknown. The first historical mention can be found in German sources Wurttemberg inventories of 1576 (listed as a Raggett) and the Graz inventory of 1590 (listed as Rogetten). Early paintings of the Munich Court band and a carved cabinet by Christof Angermair depict a single rackett being played in a mixed consort of other instruments. Prior to the late seventeenth century, the rackett had a cylindrical bore and the reed was surrounded by a pirouette. The later baroque rackett had an expanding pseudo conical bore and was blown through a coiled crook inserted into the top of the instrument. A separate bell joint is added to extend the sounding length.
Дыбыс
Преториус былай деп жазды: "Ренессанс дәуіріндегі ракеталар өте жұмсақ, тіпті тарақ арқылы үрлегендей дыбыстайды. Олардың көптеген ракеталар бірге қолданылғанда ерекше айырмашылығы байқалмайды, бірақ виола да гамбамен немесе басқа үрмелі немесе ішекті аспаптармен, сондай-ақ клавесин сияқты аспаптармен бірге, жақсы музыкант орындағанда, ол шынымен де әдемі аспап. Әсіресе, бас партияларында тыңдағанда өте жағымды". Оның дыбысы жан-жақты, жақсы динамикалық және тональдық диапазоны бар, жылы, толық және дірілдейтін дыбысқа ие. Дыбысы "фагот пен казудың үйлесімі" деп сипатталған. Барокко ракетасы, кейде "қалта фаготы" немесе "шұжық фаготы" деп аталады, керісінше, дульциан немесе барокко фаготы сияқты дыбыстайды және виола да гамба, корнетт, тарихи клавиатуралар, барокко флейталары және кішкентай барокко оркестрлері сияқты бірнеше аспаптармен оңай үйлеседі.
Praetorius noted: "In sound [Renaissance] racketts are quite soft, almost as if one were blowing through a comb. They have no particular distinction when a whole set of them is used together, but when violas da gamba are used with them, or when a single rackett is used together with other wind or stringed instruments and a harpsichord or the like, and is played by a good musician, it is indeed a lovely instrument. It is particularly pleasing and fine to hear on bass parts." The tone is versatile, with good dynamic and tonal range, and has a warm, rich, vibrating sound. The timbre has been described as "combination of a bassoon and a kazoo". The baroque rackett, sometimes called a "pocket bassoon" or "sausage bassoon", conversely, sounds much like a dulcian or baroque bassoon, and can easily blend with the same kind of ensemble instruments—violas da gamba, cornetti, historical keyboards, baroque recorders, and small baroque orchestras.