Роберт Хайнлайнның «Лазар Лонг» кейіпкері

Кіріспе

ойдан шығарылған кейіпкер

Роберт А. Хайнлайнның романдарына арналған ойдан шығарылған кейіпкер Лазарь Лонг – Роберт А. Хайнлайнның көптеген ғылыми-фантастикалық романдарының басты кейіпкері. 1912 жылы Айра Говард қоры жүргізген таңдаулы селекциялық эксперименттің үшінші буынында дүниеге келген Лазарь (шынайы аты Вудроу Уилсон Смит) ерекше ұзақ өмір сүреді, жаңарту емдерінің көмегімен екі мың жылдан асып кетеді. Хайнлайн Лонгты ғылыми-фантастика жазушысы Эдвард Э. Смит пен Джек Уильямсонның ойдан шығарылған кейіпкері Джайлс Хабибуладан үлгі алып жасаған. Оның нақты (табиғи) өмір сүру ұзақтығы ешқашан ашылмайды. «Матусалахтың балалары» романының кіріспесінде ол өзінің 213 жаста екенін айтады. Роман барысында шамамен 75 жыл өтеді, бірақ осы уақыттың көп бөлігі жарық жылдамдығына жуық саяхатқа жұмсалғандықтан, 75 жылдық өлшем – оның көзқарасынан емес, Жерде өткен уақытты көрсетеді. Бір кезде ол өзінің табиғи өмір сүру ұзақтығының шамамен 250 жылға жететінін айтады, бірақ бұл сан нақты айтылмайды. Ол үш буындық селекциялық селекцияның нәтижесінде мұндай ұзақ өмір сүруді күтуге болмайтынын мойындайды, бірақ кейіпкердің: «Әрине, мутация – біз білмейміз» деген жарияланудан басқа түсіндірме бермейді. «Матусалахтың балалары» романында Лонг Хайнлайнның алғашқы жарияланған әңгімесі «Өмір сызығында» кездесетін, өмір сүру мерзімін дәл өлшейтін машинаны ойлап тапқан ғалым Хьюго Пинероға барады. Пинеро Лазарьдың нәтижелерін жариялаудан бас тартып, ақшасын қайтарады. «Сүйіскенге уақыт жетеді» кітабының артқы жағында Лазарь «уақытты осылай сүйгендіктен, өзінің ата-бабасына айналды» делінген, бірақ бұл басылған кітаптардың ешқайсысында орын алмайды. Кітапта Лазарь уақытқа саяхат жасайды және анасы оны сүйкімділікке шақырады, бірақ бұл оның туғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң болады. Дегенмен, Хайнлайн «—Барлық зомбилер—» атты әңгімесінде осындай сюжеттік тәсілді қолданды, онда кейіпкер өзінің екі ата-анасына айналады. Билікке сенімсіз, тәуелсіз адам Лазарь әлемнен әлемге көшіп, жағдай оның қалауынша болмағанда, көбінесе ашулы халық оны ұстауға келгенге дейін тұрақтап, кетеді. Лазарь Лонг кітаптар жинағы уақыт саяхаты, параллель өлшемдер, еркін махаббат, жеке тұлға және Хайнлайн «Миф ретінде әлем» деп атаған ұғымды қамтиды – әлемдерді оларды қиялдау арқылы жасайды, сондықтан тіпті ойдан шығарылған әлемдер де нақты.

Lazarus Long is a fictional character featured in a number of science fiction novels by Robert A. Heinlein. Born in 1912 in the third generation of a selective breeding experiment run by the Ira Howard Foundation, Lazarus (birth name Woodrow Wilson Smith) becomes unusually long lived, living well over two thousand years with the aid of occasional rejuvenation treatments. Heinlein "patterned" Long on science fiction writer Edward E. Smith, mixed with Jack Williamson's fictional Giles Habibula. His exact (natural) life span is never revealed. In his introduction at the beginning of Methuselah's Children, he claims he is 213 years old. Approximately 75 years pass during the course of the novel, but because large amounts of this time are spent traveling close to the speed of light, the 75 year measurement is an expression of the time elapsed on Earth, rather than time seen from his perspective. At one point, he estimates his natural life span to be around 250 years, but this number is not expressed with certainty. He acknowledges that such a long life span should not be expected as a result of a mere three generations of selective breeding, but offers no alternative explanation except by having a character declare: "A mutation, of course — which simply says that we don't know". In Methuselah's Children, Long mentions visiting Hugo Pinero, the scientist appearing in Heinlein's first published story "Life Line", who had invented a machine that precisely measured lifespan. Pinero refuses to reveal the results of Lazarus's reading and returns his money. The promotional copy on the back of Time Enough for Love, the second book featuring Lazarus Long, states that Lazarus was "so in love with time that he became his own ancestor", but this never happens in any of the published books. In the book, Lazarus does travel back in time and is seduced by his mother, but this takes place years after his own birth. Heinlein did, however, use just such a plot device in the short story "'—All You Zombies—'", in which a character becomes both of his own parents. A rugged individualist with a distrust of authority, Lazarus drifts from world to world, settling down periodically and leaving when the situation becomes too regimented for his taste, often just before an angry mob arrives to capture him. The Lazarus Long set of books involve time travel, parallel dimensions, free love, individualism, and a concept that Heinlein named World as Myth — the theory that universes are created by the act of imagining them, such that even fictional worlds are real.

Матусалахтың балалары

Лазарь Лонг кейіпкері «Матусаланың балалары» романында таныстырылғанда, оның жасы 213-ке жетеді. Говардтар отбасын құруға бағытталған селекциялық эксперимент сәтті аяқталады, көптеген «Говардтар» шамамен 150 жыл өмір сүріп, ұзақ ғұмырларын жасыру үшін мерзімімен жеке басын өзгертіп отырады. Олардың 10 пайызы «Маскарадты» тоқтатып, Говард қорымен келісімге келгеннен кейін ашық өмір сүруді таңдайды, бірақ бұл әрекет күтілмеген салдарға әкеледі. Жер тұрғындары Говардтардың ұзақ өмірін көрген соң, олар қартаюға қарсы құпияны ашқан, бірақ оны жасыруға тырысады деп қате түсінеді және оларға деген наразылық сезімі күшейеді. Говардтарға қатысты азаматтық бостандықтар шектеледі және Лазарьдан басқа, Говардтар отбасының барлық мүшелері қамауға алынады. Әлемдік үкіметтің сайланған басшысы Слейтон Фордтың көмегімен Лазарь алыс жұлдыздарға саяхаттауға арналған «Жаңа шекаралар» ғылыми-зерттеу кемесін басып алып, Говардтарды босатады. «Жаңа шекаралар» кемесі жарық жылдамдығынан асып кетпеу үшін жасалғанмен, Эндрю Джексон «Слипстик» Либби атты Говард кеменің максималды жылдамдығын жарық жылдамдығына жуық деңгейге дейін арттырады. Осылайша өзгертілген кемемен Говардтар отбасы Лазар Лонгтың басшылығымен өздеріне тиесілі планетаны іздеу үшін Күн жүйесінен қашып кетеді. Олар кездескен алғашқы планетада жокайралар мекендейді – басқа, аты аталмаған және сипатталмаған түрлерге бағынған, интеллектісі жоғары түр, оларды құдайлар деп есептейді. Адамдардың бағынуға келмейтінін білген соң, олар барлық адамдарды планетадан күшпен шығарып, оларды өз кемесіне орналастырады, содан кейін оларды жетілген технология арқылы басқа жұлдыздық жүйеге және планетаға жеткізеді, бұл технология адамдарға көрінбейді. Бұл екінші планетада «Кішкентай халық» деп аталатын, өте дамыған ұжымдық интеллектіге ие, кішкентай, жүнді жаратылыстар мекендейді. Олар адамдарға өте ықыласпен қарайды. Шындығында, олардың әлемі жұмаққа айналатындей әдемі. Көп жылдар өткен соң, Лазардың жақын досы және Говардтар отбасының екінші ең үлкен мүшесі Мэри Сперлинг танатофобиядан құтылу үшін ұжымдық интеллектке қосылады, ал Лазар мен көптеген Говардтар Жерге оралады. Шамамен он екі мың адам артта қалады. Жерге оралғаннан кейін Говардтар олардың ұзақ өмір сүру құпиясын жақындату үшін жасалған жаңарту әдісінің әзірленгенін біледі, бұл қартайған Лазарға жастығын қайтаруға мүмкіндік береді. Айтқандай, Хайнлайндың «Матусаланың балалары» кітабындағы негізгі идеясы Джордж Бернард Шоудың «Метосалахқа қайту» кітабымен ұқсас, оны Хайнлайн оқығанын айтқан.

When the character of Lazarus Long is introduced in Methuselah's Children, he is 213 years old, and the breeding experiment that created the Howard Families has proven to be a success, with most "Howards" enjoying a lifespan of approximately 150 years and changing identities periodically to conceal their long lifespans. Ten percent of them have elected to end "The Masquerade" and live publicly, with the approval of the Howard Foundation, but this process has backfired. The general public of Earth, once exposed to the Howards' lifespan, believes incorrectly that the Howards have discovered an anti aging process that they are choosing to conceal, and come to resent them. Civil liberties applied to the Howards are suspended and, with the exception of Lazarus, the entire membership of the Howard Families is detained. With the aid of the elected head of the world government, Slayton Ford, Lazarus hijacks the New Frontiers, a starship designed to travel to distant stars, and liberates the Howards. While the New Frontiers was designed to sustain a colony in travel at speeds significantly below the speed of light, a Howard named Andrew Jackson "Slipstick" Libby increases the ship's top speed to nearly the speed of light. With the ship thus modified, the Howard Families, under the leadership of Lazarus Long, escape the Solar System in search of a planet of their own. The first planet they encounter is populated by the Jockaira, an intelligent species that has been domesticated for another, unnamed and undescribed, species, whom they worship as gods. When the latter discover that the humans cannot be domesticated, all of the humans are forcibly removed from the planet and placed in their ship, which is then transferred to another star system and planet by means of technology sufficiently advanced that it is not observable by the humans. This second planet is populated by a diminutive furry species called the "Little People", who are a very advanced collective intelligence. They are very accommodating to the humans. In fact, their world is pleasant enough to be considered a paradise. After many years, Mary Sperling — a close friend of Lazarus and the second oldest of the Howard Families — joins the collective intelligence in order to escape thanatophobia, whereupon Lazarus and many other Howards return to Earth. Approximately twelve thousand remain behind. Upon return to Earth, the Howards learn that a rejuvenation treatment has been developed to approximate the secret of longevity supposedly held by them, thus permitting Lazarus, who has grown old, to regain his youth. Note that Heinlein's basic concept in Methuselah's Children bears some similarities to George Bernard Shaw's Back to Methuselah, which Heinlein had mentioned having read.

Сүйіспеншілікке уақыт жеткілікті

Кітаптың басында Лазар өмірден шаршап, өлуді шешті. Ол Секундусқа оралады, онда ол келсе, Говард отбасыларының уақытша төрағасы про-темпореге хабарлау туралы тұрақты бұйрық бар. Ол табылып, оның келісімінсіз, оның ұрпағы Ира Уэзерлдің, Говард отбасыларының уақытша төрағасының бұйрығымен жаңарту процедурасына түсіріледі. Ира Секундустың қоғамы мен мәдениеті құлдырап бара жатыр деп санайды және Лазар кеңес бергеннен кейін, отбасыларды Тертиус деп аталатын жаңа планетаға көшіруді жоспарлайды. Лазар кейін келіседі, егер Ира оның талаптарын орындамаса, өзін-өзі өлтіруге уәде береді, ал оның орнына Ира Лазарға жаңа қызығушылық табу үшін іздестіруді тапсырады. Бұл іздестіруді "Звики қорабы" арқылы планеталық үкіметтің көптеген компьютерлік функцияларын басқаратын, Ираға ғашық және Лазармен дос болатын Минерва атты жасанды интеллект жүргізеді. Осы арада Иштар, Лазардың жаңартушысы, және Ираның қызы Хамадриад екеуі де оның әйел клондарын дүниеге әкеледі, олардың Y хромосомасы X хромосомасының таңдаулы көшірмесімен ауыстырылады, нәтижесінде Лапис Лазури және Лорелей Ли атты "қыздар" туады. Лазардың Ираға берген кеңесі мақалдар мен әңгімелер түрінде көрінеді. Лазар Ираға Тертиусқа көшуге көмектеседі, оны орналастырады және шамамен 1919–1929 жылдар шамасында Жерге уақыт арқылы саяхаттауға тырысады, бірақ қателесіп 1916 жылға келіп, "Тед Бронсон" деген атпен ата-анасының отбасына енуге тырысады, оның атасы Ира оны заңсыз немере немесе ұлы деп күдіктенеді. Лазар өзінің таңғалысы мен (бастапқы) ұялуына орай, анасы Мориннің жыныстық құштарлығын да ашады. Оның отбасы оның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуға ниеті жоқ екенін білгенде, оны әскерге шақыруға итермелейді және жек көреді. Оның генетикалық әкесі, офицер Брайан Смит, "Тедке" жақсылық жасадым деп ойлап, оның шетелге жөнелтілуін ұйымдастырады. Әскерге аттанғанға дейін Лазар тағы да отбасына барады, онда Мориннің өзіне де қызығушылық танытқанын біледі. Ол күйеуінің адалдық талап етпейтінін түсіндіреді, бірақ Брайаннан басқа ешкімнен жүкті болмауға сақтанады, ал қазір жүкті болғандықтан, Лазарға деген құштарлығын толықтырады. Теңізде Лазар шайқаста ауыр жарақат алады, бірақ оны Тертиандық үйір құтқарады.

At the beginning of this book, Lazarus has grown weary of life and decides to die. He returns to Secundus, where a standing order is in place to notify the Chairman Pro Tempore of the Howard Families if he came on world. He is located and, without his consent, subjected to rejuvenation at the behest of his descendant Ira Weatheral, Chairman Pro Tempore of the Howard Families, who believes that the society and culture of Secundus are in death throes, and wishes to lead the Families to a new planet named Tertius, having had Lazarus advise him in doing so. Lazarus later agrees, promising to commit suicide if Ira does not meet his demands, and in exchange, Ira orders a search to find Lazarus a new amusement. This search, using a "Zwicky box", is performed by an artificial intelligence named Minerva, who handles most of the computerized functions of the planetary government, is in love with Ira, and becomes friends with Lazarus. Meanwhile, the latter's rejuvenator, named Ishtar, and Ira's daughter, named Hamadryad, both give birth to female clones of him, their Y chromosome being replaced by an identical copy of the X chromosome, producing "daughters" named Lapis Lazuli and Lorelei Lee. Lazarus' advice to Ira appears alternately as proverbs and as stories. Lazarus assists Ira in the migration to Tertius, settles the latter, and attempts a trans temporal journey to Earth, around 1919–1929, but mistakenly arrives in 1916, there to insinuate himself into his parents' family under the name of "Ted Bronson", whom his grandfather Ira suspects to be an illegitimate nephew or son of his own. Lazarus also discovers, to his surprise and (initial) shame, a sexual desire of his own mother, Maureen. When his family learns that he has no plans to join the army in World War I, they spurn him, prompting him to enlist. His genetic father, Brian Smith, an officer, makes arrangements for him to go overseas, thinking that he is doing "Ted" a favor. Before deployment, Lazarus again visits his family, whereupon he learns that Maureen is as attracted to him as he is to her. She explains that her husband does not insist on fidelity, although she is careful not to become pregnant by any man but Brian, and being newly pregnant, consummates her attraction to Lazarus. Overseas, Lazarus is seriously wounded in combat, but is rescued by his Tertian household.

Басқа романдар

"Жануардың саны" романында басты кейіпкерлер ойдан шығарылған әлемдерге саяхаттаудың жолын табады, және зерттеулері барысында Лазар Лонгтың әлеміне барады. Лазар осы кейіпкерлердің кемесінің технологиясын (ғарыш және уақыт арқылы саяхаттай алатын) пайдаланып, өмірінің соңында анасын уақыт ағынынан алып, оның орнына өлген клонын қояды. "The Pursuit of the Pankera" романы, "Жануардың саны" романымен параллель, Лазарды "Док Лаф Хьюберт" (Лазардың танымал басқа аты) деп атайды, ол "он екі мыңнан астам сәбиді дүниеге келтірдім, олардың елуін өзім тудырдым" деп мәлімдейді, ал кітаптың кейінірек бөлімінде: "Бұл даудан кейін Морин сіздің отбасыңыз бізге келсін дейді". Лазар "Қабырғалар арқылы жүретін мысық" романында екінші дәрежелі кейіпкер ретінде де пайда болады және Хайнлайнның соңғы романында, Мориннің өмірбаяны болып табылатын "Күн батуынан тысқары желкендеу" романында маңызды рөл атқарады. Бірінші романда Лазар романың соңында басты кейіпкер Колин "Ричард Эймс" Кэмпбеллдің әкесі екені ашылады, ал екінші романда Морин баяндаушы ретінде Лазардың 1916-1918 жылдары Жерге келген сапары туралы сәл өзгеше нұсқаны айтады, Лазардан алынған болашақ туралы ақпарат Говард қорының Ұлы депрессияны бастан кешіруіне өте маңызды болды және Лазардың (Вудроу "Билл" Смит ретінде) алғашқы Ай экспедициясының қосалқы ұшқышы болғанын көрсетеді.