Рождествоға дайындық маусымы

Кіріспе

Христиан шіркеуінің Рождествоға дейінгі мезгілі – Батыс христиандық дәстүрі.

Кейде бұл дәстүр литургиялық түрде жасылдандыру рәсімі арқылы орындалады. Шығыс христиандығындағы Адвентке ұқсас кезең – Рождестволық ораза деп аталады, бірақ оның мағынасы, ұзақтығы және сақталу жолдары ерекшеленеді, сондай-ақ ол Батыстағыдай литургиялық шіркеу жылының бастамасы болмайды. Шығыс Рождестволық ораза дайындық құлшылықтарында "парусия" терминін қолданбайды.

Күндері

Православ шіркеуінің Батыс дәстүрінде, сондай-ақ англикан, лютеран, моравиан, пресвитериан және методист күнтізбелерінде Адвент Рождествоға дейінгі төртінші жексенбіде басталады (әрқашан 27 қараша мен 3 желтоқсан аралығында болады) және 24 желтоқсанда Рождество алдында аяқталады. Католик шіркеуінің Рим дәстүрінде Адвент 30 қарашаға жақын немесе сол күні келетін жексенбінің бірінші кешкі құлшылығымен басталады және Рождествоның бірінші кешкі құлшылығынан бұрын аяқталады. Адвенттің бірінші күні жаңа литургиялық жылдың бастамасы болып табылады. Амброзиандық және Мозарабикалық дәстүрлерде Адвент Рождествоға дейінгі алтыншы жексенбіде, яғни Әулие Мартин күнінен кейінгі жексенбіде (11 қараша) басталады.

Маңыздылығы

Католик және лютеран дәстүрлеріндегі батыс христиандары үшін Адвент – Мәсіхтің үш рет келуіне дайындық уақыты: біріншіден, Бейтлехемдегі Тәңірге ұқсау (жанға түсу), екіншіден, Евхаристиядағы тұрақты құдайлық қатысу, үшіншіден, оның Екінші келуі мен соңғы сот тілегі.

Тарих

Рождествоға дайындық кезеңі қашан басталғаны белгісіз, бірақ ол шамамен 480 жылдан бері болған; 567 жылы Тур кеңесі енгізген жаңалық – монахтарға желтоқсан айында Рождествоға дейін күн сайын ораза ұстауға бұйрық беру. Дж. Нил Александрдың айтуынша, «Адвенттің пайда болуын сенімді түрде түсіндіру мүмкін емес». Адвентпен күнәдан тазалану және ораза ұстау байланысты болған, ол сонымен қатар Сент-Мартин оразасы немесе Туған күн оразасы деп те аталады. Грейгори Турскийдің айтуынша, Адвентті мерекелеу бесінші ғасырда епископ Перпетустың 11 қарашадағы Сент-Мартин күнінен бастап Рождествоға дейін аптасына үш рет ораза ұстауға нұсқауымен басталған; сондықтан Адвентті кейде «Сент-Мартиннің оразасы» деп те атаған. Бұл дәстүр VI ғасырға дейін тек Тур епархиясында ғана сақталған. 581 жылы өткен Макон кеңесі Турдағы тәжірибені қабылдады. Көп ұзамай Францияның барлық аймағында Сент-Мартин мейрамынан бастап Рождествоға дейін аптасына үш күн ораза ұстады. Кейбір елдердегі ең ынталы жандар кеңес қабылдаған талаптардан асып, Адвент бойы әр күн сайын ораза ұстады. Батыс шіркеуінде Адвентке қатысты алғашқы нақты сілтемелер Геласиандық сакраментарийде кездеседі, онда Рождествоға дейінгі бес жексенбі және сәйкес сәрсенбі мен жұма күндеріне арналған Адвенттік дұғалар, хаттар мен Ізгі хабарлар келтірілген. VI ғасырдың соңындағы Григорий Великийдің уағыздарында Адвенттің литургиялық маусымы төрт аптадан тұратыны көрсетілген, бірақ ораза ұсталмаған. IX ғасырда Карл патшаның тұсында ораза әлі де кеңінен сақталғаны туралы жазбалар бар. XIII ғасырда Адвент оразасы кеңінен таралмаған, бірақ Дюран Менде айтуынша, ораза әлі де сақталған. Сент-Луисті қасиетті деп жариялау туралы бұйрықта ол осы оразаны ынтамен ұстағаны, бірақ енді осы дәстүрді құдайшыл христиандар ұстанбайтыны айтылған. Ораза Сент-Андрей мейрамынан бастап Рождество күніне дейін ғана шектелді, себебі осы апостолдың мерекесі Сент-Мартиннен гөрі көбірек таралған. 1362 жылы папа V Урбан паптық таққа отырғанда, пап сарайындағыларға ораза ұстауды міндеттеді, бірақ ораза туралы ештеңе айтылмады. Римде Рождествоға дейін Адвенттің бес аптасын тойлау әдет болған. Амброзиандық дәстүрде алты апта бар. Гректер біркелкілік танытпайды: Адвент – кейбіреулер 15 қарашада, ал басқалары 6 желтоқсанда немесе Рождествоға бірнеше күн бұрын басталатын міндетті емес ораза.

It is not known when the period of preparation for Christmas that is now called Advent began, though it was certainly in existence from about 480; the novelty introduced by the Council of Tours of 567 was to order monks to fast every day in the month of December until Christmas. According to J. Neil Alexander, it is "impossible to claim with confidence a credible explanation of the origin of Advent". Associated with Advent as a time of penitence was a period of fasting, known also as St Martin's Lent or the Nativity Fast. According to Saint Gregory of Tours the celebration of Advent began in the fifth century when the Bishop Perpetuus directed that starting with the St. Martin's Day on 11 November until Christmas, one fasts three times per week; this is why Advent was sometimes also named "Lent of St. Martin". This practice remained limited to the diocese of Tours until the sixth century. The Council of Macon held in 581 adopted the practice in Tours. Soon all France observed three days of fasting a week from the feast of Saint Martin until Christmas. The most devout worshipers in some countries exceeded the requirements adopted by the council, and fasted every day of Advent. The first clear references in the Western Church to Advent occur in the Gelasian Sacramentary, which provides Advent Collects, Epistles, and Gospels for the five Sundays preceding Christmas and for the corresponding Wednesdays and Fridays. The homilies of Gregory the Great in the late sixth century showed four weeks to the liturgical season of Advent, but without the observance of a fast. Under Charlemagne in the ninth century, writings claim that the fast was still widely observed. In the thirteenth century, the fast of Advent was not commonly practised although, according to Durand of Mende, fasting was still generally observed. As quoted in the bull of canonisation of St. Louis, the zeal with which he observed this fast was no longer a custom observed by Christians of great piety. It was then limited to the period from the feast of Saint Andrew until Christmas Day, since the solemnity of this apostle was more universal than that of St. Martin. When Pope Urban V ascended the papal seat in 1362, he imposed abstinence on the papal court but there was no mention of fasting. It was then customary in Rome to observe five weeks of Advent before Christmas. The Ambrosian Rite has six. The Greeks show no more real consistency: Advent was an optional fast that some begin on 15 November, while others begin on 6 December or only a few days before Christmas.

Дәстүрлер

Адвент кезіндегі оқылымдар мен үйретімдердің тақырыбы көбінесе Екінші Келуге және Соңғы Сотқа дайындыққа арналған. Жексенбілік оқылымдар Иса Мәсіхтің құтқарушы ретінде алғашқы келуімен қатар, соткер ретіндегі Екінші Келуіне де қатысты болғанымен, Адвент апталарында өкініш пен күтудің маңыздылығы дәстүрлерде әртүрлі болып келеді.

Литургиялық бояу

Шамамен 13 ғасырдан бері Батыс христиандығында Адвент айының дәстүрлі литургиялық түсі – қызғылт; Папа Иннокентий III Адвент үшін қара түсті лайықты түс деп жариялаған, бірақ Сент-Пурсендік Дюрандус қызғылт түсті қарадан артық деп санайды. Қызғылт немесе күлгін түс көбінесе алтындырмаларға, дін қызметкерлерінің киімдеріне және жиі табernacle-ге қолданылады. Адвенттің үшінші жексенбісінде, Гаудетте жексенбісінде, гүл түсі қолданылуы мүмкін, бұл оразаның төртінші жексенбісі – Лаетаре жексенбісінде қолданылатын гүлге сілтеме жасайды. Батыс христиандығында қызғылт түсті шам Адвенттің үшінші жексенбісінде жағылатын қуаныш белгісі (Гаудет) ретінде қарастырылады. Адвенттің дәстүрлі түсі қызғылт болғанымен, кейбір христиан конфессиялары көк түске қызығушылық танытып, оны Адвент үшін балама литургиялық түс ретінде қабылдауда. Бұл 8 ғасырдан бастап Швеция шіркеуінің (лютерандық) және мосарабтық рәсімдерінің қолданылуымен байланысты. Лютерандық Құдайға сыйынған кітабы көк түсті Адвенттің ең жақсы түсі деп тізімдейді, ал методисттік Құдайға сыйынған кітабы мен пресвитериандық жалпы құдайға сыйынған кітабы Адвент үшін күлгін немесе көк түсті лайықты деп көрсетеді. Бұл жаңа литургиялық үрдісті қолдайтындар күлгін түсті дәстүрлі түрде салтанаттылық пен мұңмен байланыстырады, бұл оразаның тәубелік сипатына сәйкес келеді. Протестант шіркеулерінде Адвент кезінде күлгін түсті көк түспен алмастыруға бейімділік артып келеді, себебі бұл – Бейт-Лехемді және Иса Мәсіхтің екінші келуімен тарихтың аяқталуын күтетін үмітпен толы дайындық кезеңі. Бұл түс көбінесе «Sarum blue» деп аталады, себебі ол Солсбери соборында қолданылған деп есептеледі. Сарум рәсімімен байланысты көптеген әшекейлер мен рәсімдер 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында Англия шіркеуіндегі англо-католик Оксфорд қозғалысының бір бөлігі ретінде Англикан қауымында қайта жаңғыртылды. Англикан литургисі Перси Дирмер Адвентте көк түстің қолданылуына қарсы болмаса да, оны Саруммен байланыстырмады. «Сонымен, «Сарум қолданысы» деп аталатын нәрселердің жартысы 19 ғасырдың ритуалшыларының қиялынан туған». Сарум қолданысы ықпалды болғанымен, Салисбериді қоса алғанда, әртүрлі епархиялар түрлі түсті киімдерді қолданды. «Сарум рәсімінде Адвент түсі қызыл болған, бірақ ол муррей деп аталатын қызыл күлгін түс болуы мүмкін». Рим-католик шіркеуі дәстүрлі қызғылт түсті сақтап келеді. Дегенмен, Адвентке тікелей байланысты кейбір жағдайларда, мысалы, Рорат әуенінен (бірақ жексенбіде емес) ақ түс қолданылады. Рождестволық ораза кезінде Шығыс христиандығы қызыл түсті қолданады, ал алтын түсі балама түс болып табылады.

Since approximately the 13th century, the usual liturgical colour in Western Christianity for Advent has been violet; Pope Innocent III declared black to be the proper colour for Advent, though Durandus of Saint Pourçain claims violet has preference over black. The violet or purple colour is often used for antependia, the vestments of the clergy, and often also the tabernacle. On the third Sunday of Advent, Gaudete Sunday, rose may be used instead, referencing the rose used on Laetare Sunday, the fourth Sunday of Lent. A rose coloured candle in Western Christianity is referenced as a sign of joy (Gaudete) lit on the third Sunday of Advent. While the traditional colour for Advent is violet, there is a growing interest in and acceptance, by some Christian denominations of blue as an alternative liturgical colour for Advent, a custom traced to the usage of the Church of Sweden (Lutheran) and the Mozarabic Rite, which dates from the 8th century. The Lutheran Book of Worship lists blue as the preferred colour for Advent, while the Methodist Book of Worship and the Presbyterian Book of Common Worship identify purple or blue as appropriate for Advent. Proponents of this new liturgical trend argue that purple is traditionally associated with solemnity and somberness, which is fitting to the repentant character of Lent. There has been an increasing trend in Protestant churches to supplant purple with blue during Advent as it is a hopeful season of preparation that anticipates both Bethlehem and the consummation of history in the Second Coming of Jesus Christ. This colour is often called "Sarum blue", referring to its purported use at Salisbury Cathedral. Many of the ornaments and ceremonial practices associated with the Sarum rite were revived in the Anglican Communion in the late 19th and early 20th centuries, as part of the Anglo Catholic Oxford Movement in the Church of England. While Anglican liturgist Percy Dearmer does not object to the use of blue during Advent, he did not attribute its use to Sarum. "[T]he so called Sarum uses are really one half made up from the fancy of nineteenth century ritualists." While the Sarum use was influential, different dioceses, including Salisbury, used a variety of coloured vestments. "In the Sarum Rite the Advent colour was red, but it could very well have been the red purple known as murray "

The Roman Catholic Church retains the traditional violet. However, on some occasions that are heavily associated with Advent, such as the Rorate Mass (but not on Sundays), white is used. During the Nativity Fast, red is used by Eastern Christianity, although gold is an alternative colour.

Музыка

Көптеген шіркеулерде арнайы музыкалық шаралар өткізіледі, мысалы, "Тоғыз сабақ және Каролдар" және Генделдің "Мессия" ораториясын орындау. Адвенттік проза, антифоналық псалмодия, орындалуы мүмкін. 17-24 желтоқсан күндері аталатын "Кейінгі Адвент күндері" Ұлы Адвенттік "О антифондарының" орындалуымен белгіленеді. Бұл Рим-католик, Англикан және Лютеран шіркеулерінде кешкі құлшылықта (Веспер, Евеньсонг немесе Кешкі дұға) Магнификат үшін күнделікті антифондар болып табылады және Мәсіхтің жақын арада тууына сілтеме жасайды. Олар танымал Адвенттік ән "О, кел, О, кел, Эммануил" әрбір шумағының негізін құрайды. Адвентке арналған неміс әндерінің қатарында 15 ғасырдан бастап жазылған "Es kommt ein Schiff, geladen" және 1622 жылы жарық көрген "O Heiland, reiß die Himmel auf" бар. Иоганн Себастьян Бах Веймарда Адвентке арналған бірнеше кантаталар жазды, "Nun komm, der Heiden Heiland, BWV 61" бастап "Herz und Mund und Tat und Leben, BWV 147a" дейін, бірақ ол ең ұзақ жұмыс істеген Лейпцигте тек біреуін ғана жазды, себебі Адвент үнсіздік уақыты болды, ол тек төрт жексенбінің біріншісінде ғана кантата музыкасын орындауға мүмкіндік берді. Адвент кезінде, құлшылықтың "Глориясы" орындалмайды, осылайша Рождествода періштелер әнінің қайта оралуы жаңалық сезімін тудырады. Майкл Хайднның "Missa tempore Quadragesimae" сияқты, Ұлы оразаға арналған массалық композицияларда хор мен органға арналған D минорында "Глория" жоқ, сондықтан оларды Адвентте пайдалануға болады.

Ораза ұстау

490 жылы қайтыс болған Тур епискобы Перпетус, Әулие Мартин күнінен (11 қараша) кейін аптасына үш күн ораза ұстауға бұйрық берді. 6 ғасырда жергілікті кеңестер Әулие Мартин күнінен Эпифанияға (крещение мерекесі) дейін, сенбі және жексенбі күндерін қоспағанда, барлық күндері ораза ұстауды міндеттеді – бұл 56 күнді құрады, бірақ ораза 40 күнге дейін сақталды, Құрбан оразасы сияқты. Сондықтан бұл Quadragesima Sancti Martini (Әулие Мартиннің Қырқы) деп аталды. Англикандық және лютерандық шіркеулерде бұл ораза ережесі кейіннен жеңілдетілді. Рим-католик шіркеуі кейіннен ораза ұстау міндеттемесін жойды (ең соңғы 1917 жылы белгісіз күні), бірақ Адвентті өкініш уақыты ретінде сақтап қалды. Оразадан басқа, би және осы сияқты тойларға да тыйым салынды. Гүлді жексенбіде ораза жеңілдетуге рұқсат берілді. Шығыс православие және шығыс православие шіркеулері әлі де Рождествоға дейін 40 күн ораза ұстау дәстүрін сақтайды.

Жергілікті ырымдар

Англияда, әсіресе солтүстік графтықтарда, кедей әйелдердің "Жаңа жылдық бейнелерді" алып жүру салты болған (қазір жойылған), Иса мен Құдіретті Марияны бейнелейтін екі қуыршақ. Бұл қуыршақтарды көрсеткен әрбір адамнан бір жарты теңге сыйлық күтілді, ал Рождество қарсаңына дейін қуыршақ алып келмеген үйге бақытсыздық келмесін деп ойланды. Нормандияда фермерлер он екі жасқа дейінгі балаларды шырақтармен қаруланған күйі далалар мен жеміс бақтарында жүгіртіп, сабан орамдарын өртеуге жұмысқа алды, осылайша егінге зиян келтіруі мүмкін зиянды жәндіктерді қуып шығаруға болады деп сенді. Италияда, басқа Жаңа жылдық тойлармен қатар, Жаңа жылдың соңғы күндері Римге Калабриялық пифферарилері, яғни сыбызғышылар келіп, Исаның анасы Марияның қасиетті орындарының алдында ойнайды: итальяндық дәстүр бойынша, шопандар Бейтлехемдегі сарайға келіп, нәсімі Исаға құрмет көрсету үшін осы сыбызғыларды тартып ойнаған.

Адвенттік гүлдесте

Адвенттік гүлшоғырды ұстау үйлерде немесе шіркеулерде кең таралған дәстүр. Адвенттік гүлшоғыр туралы түсінік 16 ғасырда неміс лютерандарының арасында пайда болды. Дегенмен, қазіргі заманғы Адвенттік гүлшоғыр үш ғасырдан кейін ғана қалыптасты. Қазіргі заманғы Адвенттік гүлшоғыр, оның шамдары Адвенттің жексенбілерін көрсетеді, 1839 жылы Германиядағы протестант пасторы Иоганн Хинрих Вихерннің бастамасымен пайда болды. Рождествоны асыға күткен балалардың шыдамсыздығын басу үшін Вихерн ағаштан жасалған сақина жасады, онда он тоғыз кішкентай қызыл шам мен төрт үлкен ақ шам болды. Әр таңертең кішкентай шам жағылып, әр жексенбіде үлкен шам жағылатын. Қазіргі заманда тек үлкен шамдар ғана сақталған. Гүлшоғырдың гүлдері әдетте қызыл лентамен байланған шырша бұтақтарынан жасалады және қарағай шоқтарымен, жиде, лавр және кейде қасиетті жидемен безендіріледі. Бұл сонымен қатар бірнеше нәрсені білдіретін ежелгі символ; ең алдымен, тәж жеңісті білдіреді, сонымен қатар оның дөңгелек пішіні күн мен оның жыл сайын қайтып келуін еске түсіреді. Төрт саны Адвенттің төрт жексенбісін көрсетеді, ал жасыл бұтақтар өмір мен үміттің белгісі. Шырша күш-қуаттың, ал лавр күнә мен азаптан жеңіс символы. Соңғы екеуі, жидемен бірге, жапырақтарын жоғалтпайды, сондықтан Құдайдың мәңгілігін көрсетеді. Шамдардың жалыны Рождество жарығының жақындап келіп, үміт пен тыныштық әкелетінін, сондай-ақ қараңғылыққа қарсы күрестің символы. Христиандар үшін бұл тәж Мәсіх Патшаның символы, ол Мәсіхтің басына тағылған тікенді тәжді еске түсіреді. Адвенттік гүлшоғыр шамдармен әшекейленеді, әдетте үш күлгін немесе фиолетті және бір қызғылт; қызғылт шам Адвенттің үшінші жексенбісінде, «Гаудетте жексенбісі» деп аталады, себебі кіріспе әннен басталатын «Гаудетте» сөзі «Қуан!» деген мағынаны білдіреді. Кейбіреулер гүлшоғырға бесінші (ақ) шамды қосады, оны «Мәсіх шам» деп атайды, оны Рождество қарсаңында немесе Рождество күні жағады. Православ шіркеулерінде кейде алты шамнан тұратын гүлшоғырлар қойылады, бұл Рождество орзасының/Адвенттің алты апталық ұзақтығымен сәйкес келеді. Швецияда мерекелік және тазалықтың символы саналатын ақ шамдар, 13 желтоқсанда, әрқашан Адвентке түсетін Әулие Люсия күнін тойлау үшін қолданылады.

The keeping of an Advent wreath is a common practice in homes or churches. The concept of the Advent wreath originated among German Lutherans in the 16th century. However, it was not until three centuries later that the modern Advent wreath took shape. The modern Advent wreath, with its candles representing the Sundays of Advent, originated from an 1839 initiative by Johann Hinrich Wichern, a Protestant pastor in Germany and a pioneer in urban mission work among the poor. To deal with the impatience of the children awaiting Christmas, whom he was teaching, Wichern made a ring of wood, with nineteen small red tapers and four large white candles. Every morning a small candle was lit, and every Sunday a large candle. Modern practice only retains the large candles. The wreath crown is traditionally made of fir tree branches knotted with a red ribbon and decorated with pine cones, holly, laurel, and sometimes mistletoe. It is also an ancient symbol signifying several things; first of all, the crown symbolises victory, in addition to its round form evoking the sun and its return each year. The number four represents the four Sundays of Advent, and the green twigs are a sign of life and hope. The fir tree is a symbol of strength and laurel a symbol of victory over sin and suffering. The latter two, with the holly, do not lose their leaves, and thus represent the eternity of God. The flames of candles are the representation of the Christmas light approaching and bringing hope and peace, as well as the symbol of the struggle against darkness. For Christians, this crown is also the symbol of Christ the King, the holly recalling the crown of thorns resting on the head of Christ. The Advent wreath is adorned with candles, usually three violet or purple and one pink; the pink candle is lit on the Third Sunday of Advent, called "Gaudete Sunday" after the opening word, Gaudete, meaning "Rejoice", of the entrance antiphon at Mass. Some add a fifth candle (white), known as the "Christ candle", in the middle of the wreath, to be lit on Christmas Eve or Christmas Day. In Orthodox churches there are sometimes wreaths with six candles, in line with the six week duration of the Nativity Fast / Advent. In Sweden, white candles, symbol of festivity and purity, are used in celebrating Saint Lucy's Day, 13 December, which always falls within Advent.

Англикан, лютеран, пресвитериан және методист дәстүрлері

Римдік рәсімнен алынған әр түрлі амалдар түрлі протестант шіркеулерінде сақталады, олар ұқсас діни амалдарды ұстанады. 1969 жылдан бері Рим-католик шіркеуінде және 2000 жылдан бері көптеген англикан шіркеулерінде Адвентке дейінгі соңғы жексенбі (діни жылдың соңғы жексенбісі) Мәсіх Патшасы тойы ретінде тойланады. Бұл той қазір көптеген протестант шіркеулерінде кеңінен тойланады, кейде Мәсіхтің билігі деп аталады. Адвенттің бірінші жексенбісі Адвенттің бірінші жексенбісіндегі оқылымдар Мәсіхтің ата-бабалары болған Ескі өсиеттегі батырларға қатысты, сондықтан кейбіреулер алғашқы Адвент шамды үміт шам деп атайды. Адвенттің екінші жексенбісі Екінші жексенбідегі оқылымдар Мәсіхтің Бетлехемде тууы және басқа да болжамдарға қатысты, сондықтан шамды «Бетлехем шам», «жол шам» немесе «пайғамбарлар шам» деп атауға болады. Адвенттің үшінші жексенбісі, кіріспе сөзінің бірінші сөзінен (Филиппіліктер 4:4) кейін Гаудете жексенбісі деп аталады, Лаентаның ортасынан қарағанда ұқсас қызғылт түсті киімдермен тойланады. Оқылымдар Жақияға қатысты, ал қызғылт түсті шамды «қуант шам», «Мария шам» немесе «бақташылар шам» деп атауға болады. Адвенттің төртінші жексенбісі Мәсіхтің тууы туралы хабарландырумен байланысты, онда Магнификат немесе «Мария әні» оқылуы мүмкін. Бұл шам «періште шам» деп танылады. Адвенттен кейінгі бірінші жексенбіде Адвенттік гүлдесте бесінші шамды қамтитын болса, ол «Мәсіх шам» деп аталады және Рождество қарсаңындағы құлшылық кезінде жағылады.