Кіріспе

Әдеби құрылғы

Әңгіме ішіндегі әңгіме, сондай-ақ кіріктірілген повесть деп аталады, – бұл әдеби құрылғы, онда әңгімедегі кейіпкер екінші әңгіменің (бірінші әңгіме ішінде) баяндаушысы болады. Әңгімелердің бірнеше қабаттары кейде ұялы әңгімелер деп аталады. Пьесада қысқаша пьеса болуы мүмкін, мысалы, Шекспирдің «Гамлет» пьесасында; фильм кейіпкерлердің қысқа фильмді көруін көрсетуі мүмкін; немесе романда романда қысқа әңгіме болуы мүмкін. Әңгіме ішіндегі әңгіме өлеңдер мен әндерді қоса алғанда, барлық жанрдағы әңгімелерде қолданылуы мүмкін. Әңгімелердің ішіндегі әңгімелер оқырманға немесе көрерменге ләззат сыйлау үшін немесе басқа кейіпкерлерге сабақ беру үшін мысал ретінде қолданылуы мүмкін. Ішкі әңгіме көбінесе сыртқы әңгіменің кейіпкерлері үшін символдық және психологиялық мағынаға ие. Екі әңгіме арасында көбінесе параллельдік болады, ал ішкі әңгіменің қиялы сыртқы әңгімедегі шындықты ашу үшін қолданылады. Көбінесе әңгімедегі әңгімелер көзқарастарды сатиралық тұрғыда пайдалану үшін қолданылады, ғана емес сыртқы әңгімеде, сонымен қатар нақты әлемде де. Бір әңгіме сюжеттің бір бөлігі ретінде емес, басқа әңгіме ішінде айтылғанда, автор кейіпкерлердің оқырманның түсінігімен ойнауға мүмкіндік алады – әңгімешінің мотивтері мен сенімділігі автоматты түрде күмәндануға шақырады. «Рамаяна», «Жеті дана», «Хитопадеша», Викрам және вампир сияқты үнді эпостары. Вишну Сарманың «Панчатантрасында» бір-бірімен байланысты түрлі-түсті жануарлар туралы әңгімелер айтылады, бір әңгіме екіншісіне ашылады, кейде үш немесе төрт қабатқа дейін тереңдейді, содан кейін күтпеген жерден назарды аудару үшін ретсіз ырғақтармен жабылады. «Махабхаратта» Курукшетра соғысы Вьясаның «Джая» кітабындағы кейіпкердің айтуынша, ол өзі Вайсампаянаның «Бхарата» кітабындағы кейіпкердің айтуынша, ол өзі Уграсраваның «Махабхарата» кітабындағы кейіпкердің айтуынша баяндалады. Апулейдің «Алтын есек» және Овидийдің «Метаморфозалары» да кадрлық тереңдікті бірнеше дәрежеге дейін кеңейтеді. Тағы бір ерте мысал – «Мың бір түн» (Арабия түндері), онда жалпы оқиғаны белгісіз баяндаушы айтады, ал бұл баянында оқиғаларды Шехеразда айтады. Шехеразданың көптеген әңгімелерінде басқа да әңгімелер айтылады, тіпті кейбіреулерінде тағы да басқа әңгімелер бар. Бұған мысал ретінде Шехеразданың «Үш алма» атты жұмбақ оқиғасын келтіруге болады. Қылмыскер өзін көрсеткеннен кейін, ол оқиғаның алдын ала өткен оқиғаларын баяндайды. Бұл флешбэкте сенімді емес баяндаушы кісі өлтірушіге алдау үшін әңгіме айтады, кейін ол басқа кейіпкер оған шындықты айтып бергеннен кейін алданып қалғанын біледі. Әңгіменің соңында «Нур әл Дин Али мен оның ұлы туралы әңгіме» баяндалады. Бұл көптен бері танымал шығарма араб, парсы және үнді ертегі айту дәстүрлеріне барып тығады. Мэри Шеллидің «Франкенштейн» романының терең еніп жатқан сюжеттік құрылымы бар, онда Уолтонның әңгімесі бар, ол Виктор Франкенштейннің әңгімесін жазады, ол өзінің шығармашылығының әңгімесін баяндайды, ол жасырын түрде бақылайтын үйдің үйі туралы әңгімелейді. Фрейм сюжеті бар тағы бір классикалық роман – «Жұмбақты биіктіктер», оның көпшілігі орталық отбасының үй шаруасының үй шаруасына байланысты. Сол сияқты, Роалд Дальдың «Генри Шугардың керемет тарихы» деген әңгімесі бай ер адам туралы, ол ойын карталарын кері жағынан «көруге» үйренген адамның жазған эссесін табады. Бұл эссенің толық мәтіні әңгіменің құрамына кіреді, ал оның ішінде эссеге қатысқан кейіпкерлердің бірі Имхрат Ханның шынайы тәжірибесі ретінде баяндалған ұзақ суб-хикая бар. Льюис Кэрроллдің «Алиса» кітабында, «Алисаның ғажайып елдегі оқиғалары» (1865) және «Көзілдірмек арқылы» (1871) бірнеше өлеңдер бар, оларды көбінесе бірнеше кейіпкерлер титулдық кейіпкерге айтып береді. Ең көрнекті мысалдар: «Сіз қартайдыңыз, ата Уильям», «Тіс – лобстердің дауысы», «Джаббервоки» және «Күлжау мен ағаш ұстасы». Шосердің «Кентерберийлік аңыздар» және Боккаччоның «Декамерон» да классикалық көркем әңгімелер. Шосердің «Кентербери ертегілері» кітабында кейіпкерлер өздерінің жеке тұлғаларына сәйкес келетін және өздерінің жеке тұлғаларын ерекшелендіруге мүмкіндік беретін әңгімелер айтады. Асыл ерлік әсем әңгіме айтады, қатал кейіпкер өте жайсыз әңгіме айтады, ал әдепсіз диірменші әдепсіз әңгіме айтады. Гомердің «Одиссеясы» да осы құрылғыны қолданады; Одиссейдің теңіздегі оқиғалары Одиссейдің Шериядағы король Алькиноус сарайына айтып берген. Одиссеяның көп бөлігін құрайтын басқа қысқа әңгімелер, олардың көбісі жалған. Қазіргі заманғы балалар әңгімелерінің көптеген жинақтары осы құрылғымен байланысты антологиялық жұмыстар болып табылады, мысалы, Арнольд Лобельдің «Тышқан әңгімелері», Паула Фокстың «Кішкентай шошқа бақтасы», және Филипп пен Хиллари Шерлоктың «Құлақтар мен құйрықтар және ақыл» кітабы. Фэнтези жанрындағы «Принцесса күйеуі» (кітапта да, фильмде де) – бұл кадрлық құрылымның танымал мысалы. Фильмде әдепкі әке әкесіне «Принцесса күйеуі» әңгімесін оқып береді. Кітапта әке ұлы үшін әлдеқайда толық кадрлық әңгіме бар, ол ұлына арналған ұзақ (бірақ ойдан шығарылған) жұмысты өңдейді, «Жақсы бөлімдер нұсқасын» (кітапта осылай аталған) жасайды, жас балаға жалықтыратын немесе жақтырмайтын барлық бөлімдерді шығарып тастайды. Кітапта да, фильмде де орталық әңгіме S. Моргенштерн деген жоқ автордың «Принцесса күйеуі» кітабынан алынған деген пікір білдіріледі. Уэльс романы «Аелвид Ф'Эвитр Роберт» (1852), Гвилим Хираетог жазған, Солтүстік Уэльстегі фермаға келген кісі «Том оқиғасын» отыратын жердегілерге айтады. Кейде кадрлық әңгіме негізгі әңгіменің ортасында болады. «Жас Индиана Джонс жылнамалары» телесериалында әрбір бөлім Индидің ересек кезінде (әдетте Джордж Холл, бірақ бір рет Харрисон Форд) айтқандай баяндалған. Ересек баяндаушының жас кейіпкердің ересек нұсқасын бейнелейтін осы құрылғы «Менімен тұр» және «Рождестволық оқиға» фильмдерінде, сондай-ақ «Таңғажайып жылдар» және «Мен қалай таныстым» телешоуларында қолданылады.

Музыкаға айналған оқиғалар

Кохид пен Камбрияның музыкасы арқылы айтылатын "The Amory Wars" әңгімесі алғашқы екі альбомдағы оқиғаны баяндайды, бірақ үшінші альбомда оқиғаны "Жазушы" деп аталатын кейіпкердің белсенді түрде жазып жатқаны ашылады. Альбом барысында Жазушы өзінің жеке тарихына үңіліп, басты кейіпкердің наразылығына қарамастан, кейіпкерлердің бірін өлтіреді. Сынапшылар жоғары бағалаған "Битлз" тобының "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band" альбомы, ойдан шығарылған аттас топтың сахналық қойылымы ретінде ұсынылады, ал оның "A Day in the Life" әні армандағы оқиға түрінде келеді. Сол сияқты, Fugees тобының "The Score" альбомы, сондай-ақ бірнеше басқа да танымал тұжырымдық альбомдар, ойдан шығарылған фильмнің саундтрегі ретінде ұсынылады, ал Wyclef Jean-ның "The Carnival" альбомы сотта куәлік беру ретінде беріледі. Айреонның көптеген альбомдары, Джанел Моне альбомдары сияқты, кең ауқымды, шала байланысты ғылыми-фантастикалық әңгімені көрсетеді. Том Уэйтстің "Alice" тұжырымдық альбомы (осы аттас мюзиклге жазылған музыкадан тұрады), әндердің көпшілігі "Алиса керемет елде" және кітаптың нақты авторлары Льюис Кэрролл мен Алиса Лидделлден шабыттанған (өте) еркін түсіндіру болып табылады. Дегенмен, "Poor Edward" әні Эдвард Мордрейк туралы баяндаушының айтқан әңгімесі ретінде, ал "Fish and Bird" әні теңізшіден естіген қайта айтылған оқиға ретінде ұсынылады.

Дін және философия

Бұл құрылым классикалық діни және философиялық мәтіндерде де кездеседі. Платонға жатқызылатын "Симпозиум" мен "Федон" шығармаларының құрылымы – оқиға ішінде оқиға, одан кейін тағы бір оқиға. Христиан Киелі кітабындағы Евангелиялар Исаның өмірі мен қызметі туралы баяндамалар болып табылады. Алайда, олар Иса айтқан параболаларды да қамтиды. Көбірек заманауи философиялық еңбектерде, Джостейн Гардердің кітаптарында осы тәсіл жиі қолданылады. Мысалы, "Солитаир құпиясы" кітабында кейіпкер нан пісірушіден кішкентай кітап алады, онда нан пісіруші басқа теңізшінің оқиғасын айтатын теңізшінің тарихын баяндайды. "Софияның әлемі" кітабында басқа өлшемдегі Хилде деген қыз оқып отырған кітаптың кейіпкері болады. Кітаптың соңына қарай София бұл идеяға күмән келтіріп, Хилде де басқа біреу оқып жатқан оқиғаның кейіпкері болуы мүмкін екенін түсінеді. Үнді эпосы "Махабхарата", сонымен қатар әлемдегі ең ұзын эпос, ішкі құрылымға ие.

Ұялы ғылыми-фантастика

Эксперименталды модернистік туындылар, бір оқиғаға бірнеше повествование енгізетін, көбінесе ғылыми фантастика немесе ғылыми фантастика әсерімен жазылған. Осыған американдық автор Курт Воннегуттың көптеген романдары жатады. Воннегут көптеген романдарының ішінде қайта-қайта келетін кейіпкер Килгор Траутты енгізеді. Траут – романның моральдық құндылықтарын сюжеттік сипаттамалар арқылы күшейтетін, құпиялы ғылыми-фантастикалық жазушы рөлінде. "Чемпиондардың таңғы асы" және "Құдай сені жарылқасын, мырза Розуотер" сияқты кітаптар осындай сюжеттік сипаттамаларға толы. Станислав Лемнің "Киберада" кітабындағы "Король Генийдің үш әңгімеші машинасы" повесі бірнеше деңгейде әңгімелейді. Барлық деңгейлерде бір адам – Тррл туралы айтылады. "Жабақ үйі" – бұрын-соңды болмаған немесе болуы мүмкін емес деректі фильмнің тарихын баяндайтын қолжазбаны тапқан адамның оқиғасы, онда сюжеттің бірнеше қабаттары бар. Кітапта кітабының негізгі оқиғасына байланысты оқиғаларды ғана емес, өздерінің оқиғаларын айтатын жазбалар мен хаттар, сондай-ақ жалған кітаптарға арналған жазбалар бар. Роберт А. Хайнлайнның кейінгі кітаптары ("Жануардың саны", "Қабырғалар арқылы жүретін мысық" және "Күн батудан тыс жүзу") әрбір нақты ғаламның басқа ғаламдағы қиял екенін ұсынады. Бұл гипотеза кітаптардағы кейіпкерлердің көптеген жазушыларына өз туындыларымен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді. Маргарет Атвудтың "Соқыр кісі өлтіруші" романы басты кейіпкерлердің бірі жазған романнан үзінділермен үзіліп тұрады; романдағы романның өзі сол романның кейіпкерлерінің бірі жазған ғылыми фантастикалық әңгімеге ие. Филип К. Диктің "Жоғары қамалдағы адам" романында әр кейіпкер "Жоңбыр қатты жалған" деп аталатын кітаппен байланысқа түседі, оны Жоғарғы қамалдағы адам жазған. Диктің романы Екінші дүниежүзілік соғыста Осі державаларының белгілі әлемге үстемдік еткен әлемін егжей-тегжейлі баяндағандықтан, романдағы роман осы тарихқа балама ретінде, одақтастар Осі билігін жеңіп, әлемге тұрақтылық әкеледі – бұл жеңіс нақты тарихтан мүлдем өзгеше. "Қызыл орктың ашуы" романында Филип Дж. Фермер екі рекурсивті әдіспен ойдан шығарылған қабаттарды өзара байланыстыру үшін қолданылады. Бұл роман "Терлер әлемі" атты ғылыми фантастикалық серияның бір бөлігі. Фермер бұл романды жазуда американдық психиатр доктор А. Джеймс Джаннинимен бірлесіп жұмыс істеді. Д-р Джаннини бұрын "Терлер әлемі" сериясын топтық терапияда науқастарды емдеуде қолданған. Бұл терапиялық сеанстар кезінде науқастардың өмірі емес, мәтіннің және романдағы жазушының мазмұны мен процесі талқыланды. Осылайша, сананың ішкі қорғанысын айналып өтуге болады. Фермер нақты өмірдегі жағдайларды алып, оларды сериядағы кейіпкерлерінің оқиғаларымен біріктірді. "Кванттық секіру" романы "Таң жұлдызының салт аттылары" да сол атпен кітап жазған кейіпкерге ие. Мэтью Стовердің "Шаттерпойнт" романында басты кейіпкер Мейс Винду оқиғаны өзінің күнделігі арқылы баяндайды, ал негізгі оқиға үшінші тұлғадан айтылады. Бірнеше "Жұлдыз жолы" ертегілері оқиғалардың ішіндегі оқиғалар немесе оқиғалар болып табылады, мысалы, Джин Родденберридің "Жұлдыз жолы: Кинофильм" романы, Дж. А. Лоуренстің "Маддтың періштелері", Джон М. Фордтың "Соңғы шолу", Маргарет Вандер Бонанноның "Аспаннан келген бейтаныс адамдар" (генерал Джаремет Саунер деген автордың болашақтан келген кітабы) және Дж. Стивен Барнстың "Жұлдыздардан тыс" романы Грег Кокстың "Евгеникалық соғыс: Хан Нуниен Сингхтың көтерілуі мен құлдырауы" (Екінші том) романымен бірлесіп, "Жұлдыздардан тыс" әңгімесін және сонымен бірге бүкіл "Жұлдыз жолының" өзі 1950-ші жылдардағы жазушы Бенни Расселдің туындысы екенін айтады. "Бұлт атласы" кітабы (кейіннен Вачовскилер мен Том Тайквердің киносына бейімделген) орыс қуыршағы сияқты бір-біріне тірелген алты өзара байланысты әңгімелерден тұрады. Бірінші әңгіме (Адам Юингтің 1850-ші жылдары қашып кеткен құлмен достық қарым-қатынасы) жартысында үзіліп, композитор Роберт Фробишердің 1930 жылдардағы Бельгияда оқыған журналының бөлігі екені анықталады. Оның әйгілі композитормен жұмыс істегендігі туралы әңгіме сүйіктісі Руфус Сиксмитке жазған хаттар сериясында айтылады, олар жартысында үзіліп, Луиза Рей есімді тергеуші журналисттің қолында екені анықталады және т.б. Бірінші бес әңгіменің әрқайсысы ортасында үзіледі, ал алтыншы әңгіме толық айтылады, алдыңғы бес әңгіме кері ретімен аяқталады. Әр қабаттағы оқиға алдыңғы қабаттың шындығына күдік тудырады немесе келесі қабаттан күдік тудырады. Әр қабаттың шындыққа сай екенін ескере отырып, Адам Юингтің 1850-ші жылдардағы құлдықтан құтылу қозғалысын қабылдауы мен қазіргі өркениет құлағаннан кейін бір ғасырдан астам уақыт өткен соңғы тайпалық адамның рухани құтқарылуына дейінгі оқиғалар тізбегі құрылады. Әр қабаттағы кейіпкерлер алдыңғы кейіпкерлерінің оқиғаларынан шабыт алады немесе сабақ алады, бұл алтыншы әңгімеде айтылған "Біздің өміріміз біздікі емес" деген сенімді растайды. Біз басқаларға, өткенге және қазіргіге байланыстымыз, және әр қылмыс, әр игілікпен біз болашақты тудырамыз.

Кітап ішінде ойнату немесе түсіру

Томас Пиншонның "49-шы партияның жылауы" шығармасында бірнеше кейіпкерлер, ойдан шығарылған Якоб драматургы Ричард Уорфингердің "Курьердің трагедиясы" атты пьесасын көреді. Пьесадағы оқиғалар романның оқиғаларын шамамен қайталайды және Эдипа Маас кейіпкеріне өзінің жағдайын қарастыру үшін қосымша контекст береді; пьеса екі қарсылас пошта тарату компаниясы арасындағы алауыздық туралы, ол қазірге дейін жалғасып жатқандай көрінеді, және егер осылай болса, Эдипа осы қақтығысқа тартылған деп санайды. "Гамлет" сияқты, режиссер түпнұсқа сценарийге өзгерістер енгізеді; осы жағдайда, діншіл фанатиктер пьесаға қосымша моральдық салмақ беру үшін қосылған бір шумақ, Одипа пьесаны көрген түні ғана айтылады. Пиншонның айтуынша, бұл пьесадағы Турн мен Таксистің қарсыласы – Тристеро атының жалғыз айтылуы және ашылатын қастандықтың бастауы болып табылады. Уолтер Мурстың "Арманды кітаптардың лабиринты" кітабының маңызды бөлігі – эпикалық қуыршақ театры қойылымын бейнелейтін экфразис. Тағы бір мысал Сэмюэл Деланидің "Тритондағы қиындықтар" шығармасында кездеседі, онда кездейсоқ таңдалған бір адамдық көрермен үшін әсем сахналанған қойылымдарды ұйымдастыратын театр труппасы суреттеледі. Рассел Хобанның заманауи ертегісі "Тышқан және оның баласы" шығармасында "Caws of Art" театр труппасы қойған пьесалар да кездеседі. Рейна Тельгемайердің ең көп сатылған "Драма" романы – орта мектептегі музыкалық қойылым және актерлердің махаббатқа қадам басқандағы тартыс-тармақтары туралы графикалық роман. Мануэль Пуигтің "Өрмек торлы әйелдің сүйісі" романында нақты да, ойдан шығарылған ескі фильмдер туралы экфразис баяндаудың маңызды бөлігін құрайды. Пол Расселдің "Өмір балалары" романында режиссер/антигерой Карлос (әртүрлі даулы режиссер Пьер Паоло Пазолиниден шабыттанған) фильмдердің сипаттамалары негізгі сюжетке сюрреализмнің үлкен әсерін тигізеді және оған қарсылық көрсетеді. Бұдан өзге, олар көркемдік гениалдық туындылар өзінің авторларының жасаған күнәларын кешіре ме, әлде олардың құнсыздануына себеп болады деген сұрақ тудырады. Остердің "Иллюзиялар кітабы" (2002) және Теодор Розактың "Фликер" (1991) романдары да өздерінің баяндамаларындағы ойдан шығарылған фильмдерге көп сүйенеді.

Ұялы ойындар

Бұл драмалық тәсілді алғаш рет Томас Кид 1587 жылы «Испания трагедиясында» қолданған болуы мүмкін, онда пьеса екі кейіпкердің көрермені алдында ойналады, олар оқиғаға түсініктеме береді. Басқа да замандас шығармаларындағы сілтемелерден Кидтің «Гамлеттің» (Ur Hamlet деп аталатын) ерте, жоғалған нұсқасын жазғаны да болжанады. Уильям Шекспирдің «Гамлеті» осы тәсілді сақтап, Гамлеттің шаңғыр ойыншылардан «Гонзагоның өлтіруін» орындауын сұрауы арқылы қолданады. «Қиянат» пьесасындағы оқиғалар мен кейіпкерлер Гамлеттің әкесінің негізгі оқиғадағы өлтірілуін бейнелейді, ал принц Гамлет осыны баса көрсету үшін қосымша материал жазады. Гамлет өзінің ағасы – қастандықшыны ашуға тырысады және мұны «ойы – патшаның санасын ұстайтын нәрсе» деп түйіндейді. Гамлет бұл жаңа пьесаны «Тышқан тұзағы» деп атайды (Агата Кристи кейіннен «Тышқан тұзағы» пьесасын шығарды). Кристидің жұмысы Том Стоппардтың «Нағыз инспектор итінде» пародияланды, онда екі театр сыншысы өздері қарап отырған кісі өлтіру құпиясына тартылады. Көрермендер Вуди Алленнің «Құдай» пьесасындағы оқиғаға ұқсас, бұл екі сәтсіз драматург туралы. «Патшаның санасы» деген сөз тіркесі сонымен қатар «Жұлдызды жол» эпизодының атауына айналды. «Мен Гамлетті жек көремін» пьесасы мен «Қышқырдың ортасы» фильмі Гамлеттің қойылымы туралы, оның ішінде «Гонзагоның өлтіруі» фильмі, Гамлетке негізделген «Розенкранц пен Гилденстерн өлі» фильмі, тіпті олардың пьесасында үшінші деңгейдегі қуыршақ театры нұсқасы бар. Сол сияқты, Антон Чеховтың «Керемет» романында Гамлетке қатысты нақты сілтемелер бар: бірінші актіде ұлы өзінің маманына, кәсіби актрисаға және оның жаңа сүйіктісіне әсер ету үшін пьеса жасайды; анасы өз ұлын Гамлетпен салыстыру арқылы жауап береді. Кейін ол, Гамлеттің өз анасы мен оның жаңа күйеуіне жасаған ісі сияқты, олардың арасына кіруге тырысады. Сюжеттің қайғылы оқиғалары анасының ұлының ойынға деген жеккөрушілігінен туындайды. Шекспир бұл тәсілді өзінің басқа да көптеген пьесалары үшін, соның ішінде «Жазғы түнгі арман» және «Махаббат еңбегінің жоғалуы» үшін де қолданды. «Шипалы қызды бауырмалау» пьесасының барлық бөлігі – пьесаның ішіндегі пьеса, мас машық Кристофер Слай оны жеке спектакль көріп тұрған дворян екеніне сендіру үшін ұсынылады, бірақ бұл тәсілдің сюжетке қатысы жоқ (егер соңғы сахнадағы Катаринаның «құлына» бағынуы машықты алдауға қарсы алдауды күшейту үшін болмаса) және қазіргі заманғы қойылымдарда жиі тасталады. Музыкалық «Маған сүй, Кейт» – Шекспирдің сол есімді пьесасына негізделген «Шикіртке үйрету» атты ойдан шығарылған мюзиклдің түсірілімі туралы және одан бірнеше көріністер бар. Перикл Джон Гоуэрдің 14-ғасырдағы «Confessio Amantis» (өзінде-ақ кадрлық әңгіме) шығармасына сүйенеді, ал Шекспирдің ойы бойынша, Гоуэрдің арманы «адамның әлсіздігін мойындап» қазіргі аудиторияға өз жұмысын таныстырып, пьесаның әрекетіне түсініктеме беруі керек. Фрэнсис Бомонттың «Жарлы құрт атты» (шамамен 1608) көрермендердің ішінен қарапайым азамат, шын мәнінде «өсірілген» актер, жаңа басталған пьесаны айыптайды және ойыншыларды дүкенші туралы бірдеңе көрсетуге «сендіреді». Одан кейін «жаттығушы» ойынның қалған бөлігінде экспромтуляция жасайтын болып әрекет етеді. Бұл Бомонттың замандастары драматургтарға және олардың Лондон өмірі туралы пьесаларды ұсынуға арналған қазіргі модасына сатирикалық бейімделу. Паглиаччи операсы – неке адалдығын бұзу туралы ойын көрсететін актерлер труппасы туралы, ал композитор Ричард Родни Беннетт пен драматург либреттогер Беверли Кростың «Күкірт кендері» операсында актерлердің арбалы труппасы бар, олар кісі өлтіру туралы ойын көрсетеді, бұл олардың қожайындарының өмірін бейнелейді, олар олардан кетеді, оларды немезис ретінде обамен қалдырады. Джон Адамстың «Никсон Қытайда» (1985) Мадам Маоның «Қызыл әйелдер отрядының» сюрреалистік нұсқасы бар, ол кездесудегі жоғары саясаттың ұнжырғасы түсіп, адамгершілік құндылықтардың жоғарылағанын көрсетеді. Бертольд Брехттің «Кавказдық сақина шеңберінде» Совет Одағындағы ауыл тұрғындарына ауыл шаруашылығы жерлерін қайта бөлуді негіздеу үшін астарлы әңгіме қойылады: әңгіменің айтуынша, балаға жақсы қамқорлық көрсететін әйел ретінде оның анасы аристократ емес, қызметші қыз беріледі. Ойынның ішінде осылай ойналады, ол негізгі ойынның басында пайда болады және оған «рамка» ретінде қызмет етеді, оны «индукция» деп атайды. Брехттің «Елжан бұзауы» (1926) – «Адам адаммен тең» пьесасы кезінде театр фойесінде ойналатын пьесаның ішіндегі пьеса. Жан Жиродудың «Ондін» пьесасында екінші актінің барлығы көріністердің ішіндегі көріністерден тұрады, кейде екі деңгейге дейін. Бұл драмалық шиеленісті күшейтеді және өлімге қиялымен аяқталатын өлімдік Ханс пен су перісі Ондін арасындағы қарым-қатынастың сәтсіздігін де күшейтеді. Теннесси Уильямстың «Екі кейіпкерлі ойын» пьесасында бір мезгілде қос сюжеттік желі бар, пьесаның ішіндегі пьеса конвенциясымен. Фелисе мен Клэр – ағайынды және «Екі кейіпкерлі ойынды» гастрольде ойнайтын актерлер/өндірушілер. Олар өз экипаждарымен тасталып қалғандарын және оны өздері ойнауға қалғандарын айтады. Ойынның кейіпкерлері де ағайынды және олардың есімдері де Клэр мен Фелисе. «Мистериялар» – ортағасырлық мистириялық пьесалардың қазіргі заманғы қайта жаңғыртуы, өзінің тамырына адал болып, қазіргі актерлердің адал, наив саудагерлер мен әйелдер рөлін ойнауымен, олардың түпнұсқалық қойылымдарына қатысуымен. Басқа жағдайда, пьеса пьесаның түсірілімі туралы болуы мүмкін, оның барлық немесе бір бөлігін қоса, мысалы, «Шулы жағдай», «Келісімнің хоры» немесе «Лилилер». Сонымен қатар, «Дон Кихоттың» оқиғасын түрмедегі автор, Мигель де Сервантес сахналаған импровизациялық пьеса ретінде ұсынатын «Мысықтар» мюзиклі. «Мысықтар» мюзиклінің көптеген қойылымдарында «Гроультигердің соңғы тұруы» әні бар (Гус театр мысығының ескі пьесасы туралы естелік), леди Гридлбон «Билли МакКоудың балладасын» орындайды. (Дегенмен, көптеген қойылымдар «Гроультигердің соңғы тұруын» жіберіп алады, ал «Билли МакКоудың балладасы» кейде пародистикалық ариямен ауыстырылады, сондықтан бұл мета-оқиға әрқашан көрінбейді.) Қойылымға байланысты, Желликтер өздерінің басшысы үшін «Пекестер мен Полицтердің қорқынышты шайқасы» атты тағы бір музыкалық көрініс бар. «Лестат: Мюзиклде» үш пьесаның ішіндегі пьеса бар. Біріншіден, Лестат балалық шағының досы Николасқа барады, ол театрдың жұмыскері, онда ол театрға деген сүйіспенділігін ашады; және екі тағы бір «Вампирлер театры» қойылымы кезінде. Біреуі вампир құдайы Марийді түсіндіру үшін сюжеттік механизм ретінде қолданылады, бұл Лестатты оны табуға қызықтырады. Мюзиклде «Патша мен мен» пьесасында да пьесаның ішіндегі пьеса бар, онда ханшайым Туптим мен корольдық бишілер ағылшын қонақтарына «Ақынның шағын үйі» (немесе «Том қабіні») қойылымын көрсетеді. Пьеса Туптимнің жағдайын көрсетеді, өйткені ол сүйіктісі Лун Тамен бірге құлдықтан қашуға ниетті. Дина Рубинаның «Әрқашан бірдей арман» пьесасының қойылымдарында оқиға Пушкин өлеңіне негізделген мектептік пьесаны сахналау туралы. Джозеф Хеллердің 1967 жылғы «Біз Нью-Хейвенде бомбалады» пьесасы әскери ұшқыштар туралы пьесада ойнайтын актерлер туралы, ал актерлердің өздері кейде актер екендерін немесе нағыз ұшқыштар екендерін анықтай алмайды. 1937 жылғы «Қолында қаруы бар сәбилер» мюзиклі балалардың ақша жинау үшін мюзикл қоюы туралы. Орталық сюжеттік тәсіл 1939 жылғы Джуди Гарланд пен Микки Рунидің қатысуымен жасалған танымал фильмде сақталды. Ұқсас сюжет «Ақ Рождество» және «Блюз бауырлар» фильмдерінде қайта пайдаланылды.

Ұялы пленкалар

1946 жылы түсірілген "The Locket" фильмінде Норма Барцманның "Нэнси не қалаған" әңгімесі негізінде жазылған, Шердан Гибнидің сценарийі бар. Франсуа Трюффоның "Күнді түнгі айналдыру" фильмі "Памеламен танысыңыз" (Je vous présente Pamela) деп аталатын ойдан туған фильмнің түсірілуі және күйеуінің әкесіне ғашық болған әйел туралы фильм түсіру барысында актерлердің қарым-қатынасын көрсетеді. Памеланың тарихы құштарлық, сатқындық, өлім, қайғы мен өзгерістерді қамтиды, бұл оқиғалар "Күнді түнгі айналдыру" фильміндегі актерлердің тәжірибесінде көрініс табады. Киноиндустрияның өзіне арналған көптеген фильмдер бар, тіпті олардың біреуіне ғана емес. Олардың ішінде қартайған жұлдыз бен оның паразиттейтін құрбаны туралы қараңғы сатиралық классикалық "Сансет бульвары" және Коэн ағайындыларының "Сәлем, Цезарь!" фильмдері бар. Карел Рейздің "Француз лейтенантының әйелі" (1981) фильмінің сценарийін Гарольд Пинтер жазған, ол Джон Фаулздің кітабының киноадаптациясы. Кітаптағы викториялық махаббат оқиғасынан өзге, Пинтер басты актерлердің арасындағы махаббат оқиғасын көрсететін қазіргі заманғы фонды жасайды. "The Muppet Movie" фильмінде Мупеттер бір аттас фильмді көру үшін кинотеатрға отырады, ал Кермит Жабайы олардың қалай танысқанын жартылай өмірбаяндық есеп деп мәлімдейді. Бастер Китонның "Шерлок-кіші" фильмінде Китонның басты кейіпкері кинотеатрда көрсетіліп жатқан фильмге кіреді, сондай-ақ Арнольд Шварценеггердің "Соңғы әрекет батыры" фильміндегі басты кейіпкер де кіреді. Ұқсас тәсіл A-ha тобының "Take on me" музыкалық бейнеклипінде қолданылды, онда жас әйел мультфильм әлеміне кіреді. Керісінше, Вуди Алленнің "Қаһирдің қызғылт гүлі" фильміндегі кейіпкер фильмнен шығып, нақты әлеммен қарым-қатынас жасайды. Алленнің бұрынғы "Play it Again, Sam" фильмінде "Касабланка" классикалық фильмінен кейіпкерлер, диалогтар мен үзінділер орталық құрал ретінде кеңінен қолданылды. 2002 жылы Педро Альмодовардың "Онымен сөйлесу" (Hable con ella) фильмінде басты кейіпкер Бениньо Алисияға, ұзақ уақыттан бері комада жатқан науқасқа, оны күтуге тағайындалған медбике Бениньоға "Кішірейетін ғашық" атты әңгімені айтады. Фильм "Кішірейетін ғашықты" қара-ақ үнсіз мелодрама түрінде көрсетеді. Ғалым қызына деген махаббатын дәлелдеу үшін "Кішірейетін ғашық" кейіпкері өзін кішірейтетін эликсир ішеді. Нәтижесіндегі жеті минуттық көрініс, ол өздігінен қысқа фильм ретінде түсінікті және қызықты, фильмнің қалған бөлігінен гөрі көбірек комедиялық. Басты кейіпкер алып кеуделерге шығып, оларды тау сияқты пайдаланады және тіпті (оған қарағанда) алып қынаптың ішіне кіреді. Сыншылар "Кішірейетін ғашық" - бұл негізінен жыныстық метафора екенін атап өтті. Кейінірек "Онымен сөйлесу" фильмінде комада жатқан Алисия жүкті екені анықталады, ал Бениньо зорлау үшін түрмеге қамалады. "Кішірейетін ғашық" киносы сыншы Майк Д'Анджело шақырған онлайн кинофилдер мен сыншылардың жыл сайынғы сауалнамасы Skandies-те 2002 жылдың ең жақсы көрінісі деп танылды. "Tropic Thunder" (2008) - Вьетнам соғысы туралы фильм түсіретін (өзін "Tropic Thunder" деп те атайды) примадонна актерлерінің тобы туралы комедиялық фильм. Олардың шаршаған жазушысы мен режиссері оларды джунглидің ортасында тастап кетуге шешім қабылдады, оларды өздерінің жолымен күресуге мәжбүр етті. Бұл идея 1986 жылғы "Үш дос" комедиясынан шыққан, онда үш үнсіз кино жұлдызы ескі хит фильмдерінің нақты өмірдегі нұсқасын өмір сүреді деп күтіледі. Өмірдің өнерге еліктеуге мәжбүр болуы туралы дәл осы идея "Жұлдызды жол" пародиасы "Galaxy Quest" фильмінде де қайталанды. Аниме сериалының бірінші бөлімі "Харухи Сузумияның меланхолиясы" негізінен кейіпкерлер жасаған нашар фильмнен тұрады, Кионның әдеттегі саркастикалық түсініктемесімен толықтырылған. Чак Джонстың 1953 жылғы мультфильмі "Duck Amuck" Даффи Дактың көрінбейтін аниматор қайта-қайта өңдейтін мультфильмге тұтқындалып жатқанын көрсетеді. Соңында бүкіл мультфильмді Багс Банни басқарып отырғаны анықталады. "Duck Amuck" сюжеті Джонстың кейінірек шыққан мультфильмі "Rabbit Rampage" (1955) -де қайталанды, онда Багс Банни садистік аниматордың (Эльмер Фадд) құрбаны болып шығады. Осыған ұқсас сюжет "New Looney Tunes" эпизодында да кездесті, онда Багс - құрбан, Даффи - аниматор, ал ол қарындаш пен қағаздың орнына компьютерде жасалған. 2007 жылы "Duck Amuck" сериясы "Drawn Together" ("Nipple Ring Ring Foster Care" деп аталады) фильмінде пародиаланды. Шраммнан басқа, Юрг Буттгериттің барлық толықметражды фильмдерінде фильм ішінде фильм болады. "Некромантик" фильмінде басты кейіпкер кинотеатрға барып, ойдан шығарылған слэшер фильм "Вераны" көреді. "Der Todesking" фильмінде кейіпкерлердің бірі "Вера Todesengel der Gestapo" атты нацилік эксплуатациялық фильмнің бейнесін көреді, ал "Некромантик 2" фильмінде кейіпкерлер Луи Малльдің "Менің Андремен кешімім" фильмінің пародиасы "Mon dejeuner avec Vera" атты фильмді көруге барады. Квентин Тарантиноның "Inglourious Basterds" фильмінде неміс әскеріндегі әскердің мақтанышын көрсететін "Nation's Pride" атты нацилік пропагандалық фильм бейнеленген. "Nation's Pride" фильмінің режиссері Эли Рот. Джо Дантедің "Matinee" фильмінде 1960-шы жылдардың басындағы "Mant" ғылыми-фантастикалық/қорқыныш фильмі туралы әңгіме баяндалады, онда адам құмырскага айналады. Бір көріністе басты кейіпкерлер "The Shook Up Shopping Cart" атты Disney стиліндегі отбасылық фильмді көреді.

Фильмдегі оқиға

2002 жылғы "Батыр" атты шайқас өнері туралы эпикалық фильм бірнеше рет әртүрлі тұжырымдармен, бірақ фактілік және эстетикалық айырмашылықтармен ұсынылды. Сол сияқты, 1988 жылғы Терри Гиллиамның "Барон Мюнхаузеннің оқиғалары" және 2003 жылғы Тим Бертонның "Биг Фиш" фильмдерінде фильмнің көп бөлігі (өте) сенімсіз баяндаушы айтқан оқиғалар тізбегі болып табылады. 2006 жылғы Тарсемнің "Құлау" ("The Fall") фильмінде жарақат алған үнсіз кино каскадері ауруханада уақыт өткізу үшін қолы сынған кішкентай қызға батырлық қиял-ғажайыптарды айтады, ал фильмде каскадердің дауысы баяндама ретінде дыбысталады. Қиял-ғажайып ертегі фильмнің "қазіргі уақыттағы" оқиғасына қайта оралып, оған түсініктеме береді. Каскадер американдық, ал қыз парсы екендігіне байланысты жиі қайшылықтар туындайды. Каскадердің баяндамасында "үндістер", "әйел" және "типи" деген сөздер кездеседі, бірақ кадрларда Болливуд стиліндегі деви және Тадж Махалға ұқсас сарай бейнеленген. Сол сияқты сенімсіз баяндаушының тәсілі 1995 жылғы қылмыстық драмада ("The Usual Suspects") өте әртүрлі эффектіні тудырды (бұл фильм Кевин Спейсидің рөлі үшін "Оскар" жүлдесін жеңіп алды). Уолт Диснейдің 1946 жылғы "Оңтүстік әндері" фильмі үш анимациялық эпизодты қамтиды, олардың барлығы Бр'ер Қоянның оқиғаларына негізделген, оларды жеті жасар Джонниге (Бобби Дрисколл) және оның достары Джинниге (Луана Паттен) және Тобиге (Гленн Лиди) Ремус аға (Джеймс Баскетт) моральдық нақылдар ретінде айтады. Жапондық "Расёмон" фильмі (1950) "Тоғайда" ("In a Grove", 1921) атты жапондық әңгімеге негізделген. Оқиға флэшбэктер арқылы ашылады, оқиғаның төрт куәгері – қарақшы, өлтірілген самурай, оның әйелі және аты-жөні белгісіз ағаш кесуші – бір түстен кейін тоғайда болған оқиғаны баяндайды. Бірақ бұл сонымен қатар флэшбэктердің ішіндегі флэшбэк, өйткені куәгерлердің әңгімелерін ағаш кесуші мен дін қызметкері бұзылған қақпа үйінде жаңбыр басылғанша күтіп отырған қарапайым адамға қайта айтады. "Inception" фильмі өзі оқиғаның бір бөлігі болатын, өте терең құрылымға ие, кейіпкерлер армандардың ішіндегі армандардың қабаттарына тереңдей түседі. Сол сияқты, Майкл Джексонның "Thriller" әнінің клипінің басында басты кейіпкер қызды оның монстр жігіті қорқытады, бұл оқиға арманның ішіндегі фильм екенін көрсетеді. "Гранд Будапешт қонақ үйі" фильмінде төрт деңгейлі баяндама бар; автордың естелік кітабын оқыған жас қызбен басталып, 1985 жылы ескі автордың 1968 жылы жас автор ретінде қонақ үйде тұрып, иесі ескі Зеромен танысқан оқиғасын айтуына дейін жетеді. Содан кейін оған 1932 жылғы жас Зеро мен М. Густавтың оқиғасы айтылады, бұл оқиғаның көп бөлігін құрайды.

Фильмдегі ойын

2001 жылғы "Мулен Руж!" фильмі "Тамаша, тамаша!" деп аталатын фильм ішіндегі ойдан шығарылған музыкалық қойылымды ұсынады. 1942 жылғы Эрнст Любичтің "Болу немесе болмау" комедиясы көрерменді фильмнің басында "Назсыз нацистер" атты пьесамен шатастырады. Бұл пьеса Адольф Гитлер туралы және фильмнің өзінде оқиғалар барысында орын алып жатқандай көрінеді. Кейін актерлік труппаның мүшелері фильмнің басты кейіпкерлері рөлінде көрінеді және фильмдегі кейіпкерлерді алдау үшін актерлік шеберліктері мен костюмдерін жиі пайдаланады. Сонымен қатар, фильмнің атауынан көрініп тұрғандай, "Гамлет" тақырыбы фильмде маңызды орын алады. Лоренс Оливье 1944 жылғы "Генрих V" фильмінің бастапқы көрінісін ескі Глобус театрының гримеркасында бейнелейді, онда актерлер сахнадағы рөлдеріне дайындалады. Фильмнің басындағы бөлік актерлердің осы "сахналық" қойылымдарын көрсетеді, ал кейіннен оқиға Агинкур шайқасының толық реализміне дейін біртіндеп кеңейеді. Медиаeval суреттеріне негізделген көріністер арқылы фильм ақыры Глобус театрына оралады. Мел Брукстің "Продюсерлер" фильмі "Гитлерге көктем" атты сәтсіз Бродвей мюзиклын жасау арқылы ақша табу жоспарына негізделген. Қызығы, кейіннен фильмнің өзі Бродвей мюзикліне айналдырылды (бірақ бұл жолы мақсатқа жетті). Outkast тобының "Roses" әніне түсірілген бейнеклип – орта мектептегі мюзикл туралы қысқа фильм. "Дневник балдырған баланың" романында орта мектеп оқушылары "Оз сиқыршысы" пьесасын қояды, ал "Гимназия мюзиклі" – осы мюзиклдің өзі туралы романтикалық комедия. Жоғары сыныптың қойылымы гей-жасөспірімдер арасындағы романтикалық комедия "Саймонға сүйіспеншілік" фильмінде де көрсетілген. 2012 жылғы итальяндық "Цезарь өлмеуі керек" фильмінде Ребиббиа түрмесінде Шекспирдің "Юлий Цезарь" пьесасын репетициялаған итальяндық тұтқындардың шынайы өмірі бейнеленген. Олар сол пьесаны сол түрмеде репетициялап жатқан ойдан шығарылған итальяндық тұтқындар рөлін ойнайды. Сонымен қатар, фильмнің өзі Джулиус Цезарьдің пьесасының нұсқасына айналады, өйткені көріністер жиі түрмеде, репетициядан тыс жерлерде ойналады және түрме өмірі пьесадан ажыратылмайды. "Repo! Генетикалық опера" фильмінің басты сюжеттік құрылғысы – фильмдегі оқиғалар болатын түні өтетін опера. Фильмнің барлық басты кейіпкерлері операда рөл атқарады, бірақ операны көретін көрермендер кейбір оқиғалардың драмадан гөрі шындыққа жақын екенін білмейді. 1990 жылғы "Корчак" фильмі нацистер басып алған Польшадағы еврей балалар үйінің соңғы күндері туралы айтады және Рабиндранат Тагордың "Почта" пьесасының әуесқойлық қойылымын көрсетеді. Бұл пьесаны балалар үйінің болашақты көре білетін басшысы балаларды өлімге дайындау үшін таңдаған. Сол қойылым сондай-ақ осы тарихи оқиғаларға негізделген "Корчак балалары" атты сахналық пьесада да көрсетілген.

Фильмдегі телешоу

1973 жылы түсірілген "Ұлттық денсаулық" фильмі Питер Никольстың 1969 жылғы сол аттас пьесасының бейімделуі болып табылады. Фильмде британдық NHS ауруханасындағы, қаражат жетіспейтін жерде орналасқан теледидардан көрсетіліп жатқан әдеттегі американдық ауруханалық телесериал пародиленіп көрсетіледі. Джим Керридің "Трумэн Шоу" фильмі өзінің басты кейіпкер екенін білмей ересекке дейін өскен адам туралы. "Ойыншықтар әңгімесі 2" фильмінде басты кейіпкер Вуди өзінің 1950 жылдардағы "Вудидің Раундапы" атты батыстық шоуының сол аттас басты кейіпкерінен жасалғанын біледі. Бұл шоу, көрінеу, "Спутник" жоғарылағанда және балалар Бзз Лайтжар сияқты ғарыш ойыншықтарымен ойнағысы келгендіктен тоқтатылған.

Ұялы бейнеойындар

Видеоойын ішіндегі видеоойынның алғашқы мысалы, әрине, Тим Стрикердің 80-ші жылдардағы тек мәтіндік Fazuul ойыны (әлемдегі алғашқы онлайн-мультиплеерлік ойын), онда ойыншы жасай алатын нысандардың бірі – мини-ойын. Бұл троптың тағы бір ерте қолданылуы Клифф Джонсонның 1987 жылы шыққан "Ақымақтың саяхаты" ("The Fool's Errand") ойынында болды, бұл тақырыптық байланысты сюжеттік-жұмбақ ойыны, ондағы бірнеше жұмбақтар жартылай тәуелсіз ойындар түрінде, кейіпкерлер емес ойыншыларға қарсы ойналатын болды. Power Factor видео ойынындағы видео ойынның ішіндегі видео ойын тұжырымдамасының сирек кездесетін мысалы ретінде айтылады: Ойыншы "Виртуалды шындық симуляторын" ойнайтын кейіпкердің рөлін қабылдайды, ал ол өз кезегінде батыр Редд Эйс рөліне кіреді. Hack франшизасы да осы тұжырымдамаға орталық мән береді. Онда интернеттің дамуы "Әлем" деп аталатын MMORPG франшизасын құраған оқиға баяндалады. Басты кейіпкерлер Кейт пен Хасео "Әлемді" қоршаған оқиғалардың сырын ашуға тырысады. Hack ойынының кейіпкерлері өздерінің бейне ойын кейіпкерлері екенін біледі. Дегенмен, көбінесе видео ойын ішіндегі видео ойын құрылғысы сюжетке тікелей қатыспайтын, ойынды аяқтау үшін міндетті емес мини-ойын түрінде болады. Мысалы, Yakuza және Shenmue франшизаларында ойын әлеміне шашырап жатқан, Sega-ның басқа ойындарын қамтитын ойналатын аркада автоматтары бар. Final Fantasy VII-де Gold Saucer ойын-сауық паркіндегі аркадада ойнауға болатын бірнеше бейне ойындар бар. Animal Crossing-те ойыншы әртүрлі тәсілдермен жеке NES эмуляцияларын сатып алып, оларды үйіне орналастыра алады, онда оларды толыққанды ойнауға болады. Үйге орналастырылғанда, ойындар Nintendo Entertainment System түрінде көрінеді. Fallout 4 және Fallout 76 ойындарында басты кейіпкер шөлде бірнеше картридждерді таба алады, оларды өздерінің пип-бойында (ойын әлемінде ғана бар электрондық құрылғы) немесе кез келген терминал компьютерінде ойнауға болады.

Видео ойындағы телешоу

Remedy ойын компаниясының Max Payne ойынында, ойыншылар ойын ортасындағы әртүрлі теледидарларды қосқанда немесе кездестіргенде, ойынның даму барысына байланысты, бірнеше телешоуларға кез болады. Олардың ішінде "Лордтар мен ледилер", "Капитан Бейсбол таяқшалы бала", "Дик Джастис" және ең танымал телесериал – "Атауы белгісіз" ("Address Unknown") бар. Бұл сериал Дэвид Линч стиліндегі фильмдерге, әсіресе "Твин Пикске" ("Twin Peaks") үлкен ықпал еткен. "Атауы белгісіз" кейде Max Payne ойынында болашақта орын алатын оқиғаларды немесе кейіпкерлердің ниеттерін болжайды. Grand Theft Auto IV ойынында ойыншы көптеген бағдарламалар бар бірнеше телеарнаны көре алады: реалити-шоулар, мультфильмдер және тіпті ойын-шоулар.

Ұялы телешоулар

Терренс пен Филлип "Саут Парктан" медиадағы зорлық деңгейі мен қабылданатын мінез-құлық туралы пікір білдіреді және мультфильмнің өзінде сыртқы мультфильмге қатысты сынды талқылауға мүмкіндік береді. Сол сияқты, ұзақ жылдар бойы көрсетіліп келе жатқан "Симпсондар" анимациялық ситкомында Барттың сүйікті мультфильмі "Itchy and Scratchy" ("Том мен Джерри" пародисы) көбінесе негізгі шоудың сюжеттік желілерін қайталайды. "Симпсондар" бұл құрылымды 17-маусымдағы "Ешқашан аяқталмайтын оқиға" эпизодында көптеген қосалқы оқиғалардың "қабаттарымен" пародиралады. "Ақ жүзділер" шоуында "Defamation" ("Құтқау") негізгі шоудың нәсілдер аралық қарым-қатынастар тақырыбына ирониялық түсініктеме береді. Сол сияқты, HBO-ның "Insecure" шоуының әр маусымында әртүрлі ойдан шығарылған шоулар көрсетіледі, оның ішінде құлдық дәуіріне арналған "Due North" сабын операсы, қайта жаңартылған 90-шы жылдардағы қара түсті "Kev'yn" ситкомы және іздеу туралы деректі фильмдер сериясы. Ирландиялық "Father Ted" телесериалы "Father Ben" телешоуын ұсынады, онда "Father Ted" кейіпкерлері мен сюжеттеріне ұқсас кейіпкерлер мен оқиғалар бар. "30 Rock", "Studio 60 on the Sunset Strip", "Sonny with a Chance" және "Kappa Mikey" телешоуларында телешоудың ішінде скетч-шоулар көрсетіледі. Жартылай автобиографиялық "Seinfeld" ситкомының басты кейіпкерлері өз өмірлері туралы сериал жасаумен айналысатын сюжет желісі болды. Бұл әзіл "Curb Your Enthusiasm" сериалында қайталанды, бұл тағы бір жартылай автобиографиялық шоу және "Seinfeld" серіктесі Ларри Дэвид туралы, онда көптен күткен "Seinfeld" қайта қосылуы толығымен жаңа шоудың ішінде сахналады. "Black Mirror" антологиялық телесериалының "USS Callister" эпизоды "Star Trek" сияқты шоуға құмарланған және оны виртуалды шындық ойынының бөлігі ретінде қайта жасайтын адам туралы. Телесериалда фильмнің тұжырымдамасы "Macross" ғаламында қолданылады. "Super Dimension Fortress Macross: Do You Remember Love?" (1984) бастапқыда "The Super Dimension Fortress Macross" (1982) телесериалының баламалы театрлық баяндамасы ретінде жоспарланған, бірақ кейіннен "Macross 7" (1994) телесериалының танымал фильмі ретінде "Macross" канонына "қайта қосылды". "Stargate SG-1" эпизоды "Wormhole X-Treme!" Stargate SG-1 сериалдарына ұқсас сюжеті бар ойдан шығарылған телешоуды көрсетеді. Кейінгі 200-ші эпизодта "Wormhole X-Treme!" сериалдарын қайта іске қосу идеялары, "жас және озық" актерлік құрамды пайдалану немесе тіпті "Thunderbirds" стиліндегі қуыршақтарды пайдалану талқыланды. "Glee" эпизоды "Extraordinary Merry Christmas" New Directions мүшелері эпизодтың өзінде көрсетілген қара-ақ Рождестволық телешоуда ойнайды. Бұл шоу "Star Wars Holiday Special" және "Judy Garland Christmas Special" сериалдарына құрмет көрсету болып табылады. Британдық "Don't Hug Me I'm Scared" телесериалы, сол аттас веб-сериалға негізделген, шоудың ішіндегі ойдан шығарылған клеймациялық телешоуды қамтиды: "Wallace and Gromit" пародисы "Grolton & Hovris".

Теледидар бағдарламасындағы фильм

Сейнфелдтің бірнеше қайта оралатын көркем фильмдері болды, ең танымалсы – «Рошель, Рошель», бұл өнерлі, бірақ пайдалануға құмар шетелдік фильмдердің пародияс. Ал «Өлім сарайы» атты психоделикалық, метафизикалық триллер «Master of None» эпизоды «Нью-Йорк, мен сені жақсы көремін»нің маңызды бөлігі болып табылады. «Барри» сериалының соңғы эпизодында бас кейіпкердің «Маска жинаушы» деп аталатын өмірбаяны көрсетілді, ал оның түсірілімі «Барри» сериалының соңғы маусымының соңғы 4 эпизодының бастамасы болды.

Реализмдегі қиял

Тарихтағы оқиғалар жанрлық өзгерістерге мүмкіндік береді. Артур Рэнсом осы тәсілді балалар кітаптарының "Қырандар мен Амазонкалар" сериясындағы жас кейіпкерлеріне, таныс күнделікті әлемде алыс елдердегі қаратөбелік шайқастар сияқты фантастикалық оқиғаларға қатысуға рұхсат беру үшін пайдаланады: он екі кітаптың екеуі, «Питер Дак» және «Мисси Ли» (кейбіреулер «Солтүстік жұлдызын» үшіншісі деп санайды), кейіпкерлердің өзі құрастырған оқиғалар болып табылады. Сол сияқты, «Читти-Читти-Банг-Банг» фильмінің нұсқасы салыстырмалы түрде шынайы сюжет аясында таза фантастикалық ертегіні баяндау үшін оқиға ішінде оқиға форматын қолданады. «Оз ғалыбы» фильмінің нұсқасы да солай істейді, ішкі оқиғасын түс етіп көрсетеді. Льюис Кэрроллдың танымал «Алиса» кітаптары қиялға ақталу ретінде түс құрылғысын пайдаланады, ал Кэрроллдың аз танымал «Сильвия мен Бруно» шығармасы түс кейіпкерлеріне «нақты» әлемге енуге және оның ішінде әрекет етуге мүмкіндік беріп, бұл тропты бұзады. Мистер Роджерстің «Көршілес ауданы» сериалының әрбір бөлімінде негізгі оқиға шынайы көркем әңгімелерден, тірі адам кейіпкерлерден тұратын, ал ішкі оқиғалар «Түйсік» көршілес ауданында өріледі, онда кейіпкерлердің көпшілігі қуыршақтар болды, леди Аберлин мен кейде Мистер Макфилиді есептемегенде, оларды Бетти Аберлин мен Дэвид Ньюэлл екі әлемде де сомдады.

Фракталды көркем әдебиет

Кейбір әңгімелерде Дрост эффектісінің әдеби нұсқасы деп аталуы мүмкін, онда суретте өзінің кішірек нұсқасы бар (осылай-ақ көптеген фракталдарда ортақ белгі). Ерте нұсқасы ежелгі қытай мақалында кездеседі, онда биік тауда орналасқан ғибадатханада тұрған қарт монах жас монахқа бір ертедегі ертедегі монах туралы баяндайды. Осы тұжырымдама Майкл Эндидің "Түгел аяқталмайтын оқиға" атты балалардың классикалық романында да бар, онда осы тақырыпты кітаптың басты бөлігі көрсетілген. Кейінірек бұл көрермендер оқып жатқан кітап екені анықталады, ол басынан бастап қайтадан айтыла бастайды, осылайша сюжет элементі ретінде көрініс беретін шексіз регрессия пайда болады. Өзінің нұсқаларын қамтитын тағы бір әңгіме - Нил Гайманның "Сандмен: Әлемнің соңы" кітабында бірнеше сюжеттік деңгейлер бар, соның ішінде Серменттер (No55) ең ішкі деңгейлердің бірі сыртқы деңгейлердің біріне сәйкес келеді, бұл оқиғаның құрылымындағы оқиғаны шексіз регрессияға айналдырады. Джесси Боллдың "Есік арқылы жол" романында сюжеттер ішінде терең орналасқан сюжеттер топтамасы бар, олардың көпшілігі басты кейіпкерлердің баламалы нұсқаларын зерттейді. Фрейм құрылғысы - басты кейіпкер комадағы әйелге әңгімелер айтып отыр (жоғарыда аталған Альмодовардың "Онымен сөйлесуіне ұқсас"). Ричард Адамстың "Су кемесінің құлдырау" атты классикасына қоянның аңыз әміршісі Эль-Ахрайра туралы бірнеше есте қаларлық әңгімелер кіреді. Сэмюэл Деланидің керемет сюрреалистік ғылыми фантастика классигі "Далгрен"де басты кейіпкер өзінің нұсқасы жазған күнделікті табады, әдетте, басты оқиғаға сәйкес келетін, бірақ кейде негізгі оқиғаға қарама-қайшы келетін оқиғалар болады. Кітаптың соңғы бөлімі толығымен журнал жазбаларымен қамтылған, олардан кейін оқырмандар баяндаушының өз әңгімесін аяқтауды таңдауы керек. Сол сияқты, Кизе Леймонның "Ұзақ бөлім" романында басты кейіпкер өзінің жиырма жыл бұрын өмір сүргенін қоспағанда, өзі сияқты көрінетін кітапты табады. Чарльз Юның "Ғылыми фантастика әлемінде қалай қауіпсіз өмір сүру керек" атты кітабының атауы уақыт ішінде жабық циклдің тұрақты туындысы ретінде өз ішінде бар. Сол сияқты, Уилл Ферреллдің "Fiction-тан сәл ерекше" комедиясында басты кейіпкер өзі кітаптағы кейіпкер екенін (оның авторымен бірге) сол ғаламда бар екенін біледі. 1979 жылы Дуглас Хофстадтердің "Гедель, Эшер, Бах" кітабында Ахилл мен Торғайдың (Льюис Кэрроллдан алынған кейіпкерлер, ол оларды Зенодан алды) арасындағы әңгіме бар. Бұл әңгіменің ішінде олар "Ахилл мен Торғайдың әлемнің әртүрлі жерлерінде орын алған провокациялық оқиғалары" кітабын табады, олар оны оқи бастайды, Торғай Торғайдың рөлін алады, ал Ахилл Ахиллдың рөлін алады. Осы өзіндік деректі баяндауда екі кейіпкер "Ахилл мен әтештің әлемнің әртүрлі жерлерінде орын алған провокациялық оқиғалары" кітабын табады, оны оқып, бұл жолы әрқайсысы екіншісінің рөлін ойнайды. 1979 жылы шыққан эксперименталды роман "Егер қыстың бір түні саяхатшы" (If on a winter's night a traveler) - Итало Кальвиноның екінші тұлғада жазылған, оқырманның сол кітапты оқып шығуға тырысып, бірақ басқа он қайталанатын толық емес әңгімелермен үзіліп қалуы. Роберт Альтманның Голливудтағы сатирикалық нойрі "Ойыншы" антигеройға өзінің оқиғасының фильм нұсқасын ұсынған, сәл сәтті аяқталуымен аяқталады. "A Chorus Line" мюзиклі өзінің шығармашылығын, сондай-ақ актерлік құрамның өмірлік оқиғаларын драмаға айналдырады. Ақырғы атақты номер көрермендер көріп отырған мюзиклдің де, кейіпкерлер қатысып жатқан мюзиклдің де шоу-стоппері ретінде екі мәрте қызмет атқарады. "Goldmember" фильміндегі Остин Пауэрс экшн фильмнің ашылуымен басталады, ол Стивен Спилберг түсірген серия болып шығады. Фильмнің соңында кейіпкерлер фильмнің қызықты оқиғалары туралы біледі. Джим Хенсонның "Маппет фильм" фильмі фильмнің өзі көрсетілім ретінде қарастырылған, және фильмнің сценариі фильмнің ішінде бар, ол өз оқиғаларының абстрактіленген, қысқартылған қайта қойылуымен аяқталады. 1985 жылы Тим Бертонның "Pee Wee's Big Adventure" фильмі басты кейіпкерлер өздерінің оқиғаларының фильмдік нұсқасын көрумен аяқталады, бірақ Голливудтың блокбастерлік экшн-фильмі ретінде қайта қарастырылды, Джеймс Бролин Пол Рубенстің титулдық кейіпкерінің көбірек еркектік нұсқасы ретінде. Аниме сериясының 14-ші бөлімі Марстың мұрагері Надесико негізінен клип шоу, бірақ оның ғаламшарында бар және көптеген кейіпкерлер жанкүйерлері болып табылатын Гекигангар III-ге негізделген бірнеше жаңа анима�...

Бір оқиғаның ішіндегі оқиғадан бөлек оқиғаға

Кейде бір оқиғаның ішіндегі оқиға соншалықты танымал элементке айналады, сонда продюсерлер оны жеке және ерекше туынды ретінде дербес дамытуға шешім қабылдайды. Бұл – спин-офф. «Toy Story» мультфильмдерінің қиял әлемінде Buzz Lightyear – анимациялық ойыншық, ол «Buzz Lightyear of Star Command» атты ойдан шығарылған мультсериалға негізделген. Бұл мультсериал «Toy Story» ішіндегі шағын эпизодтардан басқа, нақты әлемде болған емес. Кейін «Buzz Lightyear of Star Command» нақты әлемде түсірілді, ал одан кейін «Lightyear» фильмі пайда болды, ол аталған ойыншық пен мультсериалға бастау берген материал ретінде сипатталды. «Genshiken» әлеміндегі «Kujibiki Unbalance» сериалы өз тауарларын шығарды және жеке серия ретінде қайта жасалды. Мұндай спин-оффтар жанкүйерлерге ойдан шығарылған әлем туралы қосымша ақпарат беру мақсатымен жасалуы мүмкін. «Гарри Поттер» сериясында үш қосымша кітап жарық көрді: кейіпкерлер пайдаланған нұсқаулық – «Фантастикалық жандар және оларды қайдан табуға болады»; мектеп кітапханасынан алынған кітап – «Квиддич тарихы»; және сиқыршылар әлеміндегі балаларға айтылатын ертегілер жинағы – «Бидл бардтың ертегілері». Курт Воннегуттың шығармаларында Килгор Траут «Жарты қабықтағы Венера» атты роман жазды. 1975 жылы шынайы автор Филип Хосе Фармер Килгор Траут есімімен «Жарты қабықтағы Венера» атты ғылыми-фантастикалық роман жариялады. Эндрю Хассидің «Homestuck» туындысында Дейв Страйдер жасаған «Sweet Bro and Hella Jeff» атты комикс бар. Кейін ол жеке серияға бейімделді. Сол сияқты, танымал «Dog Man» балалар комикстері автор Дэв Пилкейдің бұрынғы «Captain Underpants» сериясының басты кейіпкерлерінің туындысы ретінде ұсынылады. Дин Уэсли Смиттің «Captain Proton: Defender of the Earth» әңгімесі «Жұлдызды жол» әлеміндегі «Captain Proton» голороманынан бейімделді. «Homestar Runner» анимациялық онлайн жобасында көптеген танымал элементтер бір-бірінен туындады. Ең танымал «Strong Bad Emails» болды, онда түпнұсқа әңгіменің жаман кейіпкері жанкүйерлердің электрондық хаттарына сарказммен жауап береді. Бұл өз кезегінде Strong Bad-тің қиялынан туған бірнеше ұзақ мерзімді жобаларды құрады, соның ішінде жасөспірімдерге арналған мультфильм пародиясы «Teen Girl Squad» және аниме пародиясы «20X6». Бір ерекше мысал – Тайлер Перридің комедиялық/қорқынышты фильмі «Boo! A Madea Halloween», ол Крис Рок фильмі «Top 5» ішіндегі Тайлер Перри фильмдерінің пародиясы ретінде пайда болды.