Кіріспе
Жүкке жауапты адам. Экспрессмен (көпше түрі: экспрессмендер) – жүкті дайындау, басқару және жеткізілуін қамтамасыз етуге міндетті кез келген адамды білдіреді. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында экспрессмен – теміржол арқылы жіберілетін және "экспресс вагонында" сақталатын алтын немесе ақшаның қауіпсіз жеткізілуін қамтамасыз етумен жауапты болған. Бұл жұмысқа қарақшыларға қарсы сейфті немесе басқа да берік жәшіктерді күзету және жеткізу кезінде қолдану үшін сейфтің құпия кодын жаттау кіретін.
An expressman (pl. expressmen) refers to anyone who has the duty of packing, managing, and ensuring the delivery of any cargo. During the late 19th and early 20th centuries, an expressman was someone whose responsibility it was to ensure the safe delivery of gold or currency, being shipped by railroad, and which was secured in the "express car". This job included guarding the safe or other strongboxes or coffers against outlaws, and memorizing the safe's combination to use at delivery.
Шығу тегі
Онжылдықтар бойы дилижанс жүргізушілері мен жүк вагондарының жұмысшылары кейінірек "экспресс-маман" деген атаумен ресмиленген көптеген жұмыстарды атқарды. 19-шы ғасырдың басында құрылған алғашқы экспресс компаниялары өз тауарларын тасымалдау үшін дилижанс желілерімен келісім шарттар жасасты. 1900 жылға қарай төрт ірі экспресс компаниясы болды. Экспресс-қызметтер өнеркәсіпке айналғанда, дилижанс жүргізушісінің жұмыстары жүргізуші, экспресс-маман, агент, кеңсе қызметкері және басқа да мамандықтарға бөлінді, осылайша олардың қажеттілігі азайды. Көптеген дилижанс жүргізушілері экспресс өнеркәсібіне көшті. Бірі – экспресс-маман, енді бірі – агент, менеджер және компания иесі болды. Теміржолдар кеңейген сайын экспресс компаниялары осы жылдам көлік түрін пайдалануға көшті. Теміржолдарда кейін экспресс-маман деп аталған адамдар бастапқыда кондукторлар деп аталды, себебі олар экспресс вагондарының барлығын немесе бір бөлігін басқаруға жауапты болды. "Экспресс-маман" атауы кейінірек қабылданды, өйткені бұл мамандық кеңінен танылды.
АҚШ-тағы экспресс-жолаушының рөлі
Экспресс-өнеркәсіп өнеркәсіптік революцияның басталуымен бірге пайда болды. Ол компаниялардың аймақтық және ұлттық деңгейде бизнес жүргізуіне көмектесе отырып, маңызды рөл атқарды. Экспресс-хабаршы тек курьер ғана емес, сонымен қатар валюта, құжаттар және басқа да құнды заттарды жоғары адалдықпен тасымалдайтын сенімді адам ретінде қарастырылып, өте бағалы қызметкер саналды.
Қауіптері
Жұмыстарының туа біткен қауіптілігі кейбіреулерін қарулануға итермеледі. Басты бағыттардағы жолаушылар вагондарының толығымен экспресс-жұмыскерлеріне берілуі, негізінен олардың қауіпсіздігі үшін болды, себебі бұл агенттер мүмкіндігінше жолаушылардан алшақ отыруға тырысты. Бір жағдайда, арнайы бөлінген вагондағы экспресс-жұмыскерге бір адам үш рет басқа шапты, ол өзін басқа экспресс-жұмыскер деп көрсетіп, тонады. Ол аман қалды және кейіннен шабуылдаушының қудалануына көмектесті. Кейбір бағыттарда бірнеше тонаулар үлкен алаңдату тудырды. Экспресс-жұмыскерлеріне қосымша қауіпсіздік үшін қарулы адамдар сүйемелдеуші болып тағайындалды, ал кейбіреулері осы кезеңде құрылған Пинкертон агенттігінің қызметін пайдаланды.
Еуропадағы экспресс жүргізушілер
Америка Құрама Штаттарында экспресс-жөнелтудің табысы Ұлыбритания мен Еуропаға жылдам қабылданып, тарады. Харден & Co. Ливерпуль – Париж бағытындағы желіні құрды, осылайша экспресс-қызметкер мамандығын әкелді. Он жылдың ішінде экспресс-бағыттар Еуропа құрлығындағы көптеген маңызды қалаларға дейін созылды.
ХХ ғасыр және құлдырау
Америка Құрама Штаттарында экспресс-жүк тасымалдаушы мамандығы, Америка Құрама Штаттары Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, 1917 жылғы 26 желтоқсанда президент Вудро Вильсон үкіметі теміржолдарды мемлекеттік басқаруға алғанға дейін сақталды. АҚШ Теміржол әкімшілігі соғысқа қолдау көрсету мақсатында өзгерістер енгізді. Ол вагондар мен бу локомотивтерінің конструкцияларын біртектестірді. Соғыс аяқталғаннан кейін 1920 жылы теміржолдар жеке меншікке қайтарылды. Федералдық пошта қызметкерлері, содан кейін жүк тасымалдаушылары пойыздағы АҚШ поштасы мен жүктерін басқаруды өз мойнына алды. Кейде теміржолдар арнайы жүктің сақталуын және қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін, пойыздармен бірге жүретін арнайы жүк жүргізушілерін пайдаланды.
Басқа БАҚ-та бейнелеу
Марк Твен "Ауырудың оқиғасы" әңгімесінде экспресс-жүк тасушыларды суреттеген.