Кіріспе

Жыл сайынғы индуист фестивалі
ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұрасы

Дурга Пуджа (ISO: ISO), сондай-ақ Дурготсава немесе Шародотсав деп те аталады, – Үндістан субконтинентінде пайда болған және индуист құдайы Дургаға құрмет көрсетіп, оған табынумен байланысты жыл сайынғы фестиваль. Бұл фестиваль, әсіресе, Шығыс Үндістанның Бенгал, Ассам және Одиша штаттарында, сондай-ақ Бангладештегі индуистер тарапынан тойланады. Фестиваль Үндістан күнтізбесіндегі Ашвин айында өтеді, бұл Григориан күнтізбесі бойынша қыркүйек-қазан айларына сәйкес келеді. Дурга Пуджа – он күндік фестиваль, оның соңғы бес күні ең маңыздысы болып саналады. Пуджа үйлерде де, қоғамдық орындарда да өткізіледі, соңғысында уақытша сахналар мен әшекейлер (пандалдар деп аталады) орнатылады. Фестивальді қасиетті жазбаларды оқу, өнер көрсетулер, қуаныш, сый-сыяпат беру, отбасыға бару, той-думандар және мела деп аталатын шерулер сияқты шаралармен атап өтеді. Дурга Пуджа индуизмнің Шактизм дәстүрінде маңызды фестиваль болып табылады. 2021 жылдың желтоқсан айында Колкаттадағы Дурга Пуджа ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізілді. Діншілердің пікірінше, фестиваль құдай Дурганың пішін өзгерте алатын асура Махишасураға қарсы жеңісін көрсетеді. Осылайша, фестиваль жақсының жамандыққа жеңісін бейнелейді, сонымен қатар ол құдайды барлық тіршілік пен жаратылыстың аналық күші ретінде құрметтейтін егін жинау фестивалі де болып табылады. Дурга Пуджа Наваратри және Дуссера мерекелерімен бірге тойланады. Дурга Пуджа кезінде негізгі құдай ретінде Дургаға табынылады, бірақ индуизмнің басқа да маңызды құдайлары, мысалы Лакшми (байлық және гүлдену құдайы), Сарасвати (білім және музыка құдайы), Ганеша (жақсы бастамалар құдайы) және Картикея (соғыс құдайы) да құрметтеледі. Бенгал дәстүрінде бұл құдайлар Дурганың балалары саналады және Дурга Пуджа Дурганың сүйікті балаларымен туған үйіне келгенін еске алады деп есептеледі. Фестивальге дейін Махалая мерекесі өтеді, ол Дурганың туған үйіне сапарының басталуы деп саналады. Негізгі тойлаулар алтыншы күні (Шашти) басталады, онда құдайларға арналған рәсімдер өткізіліп, олар құрметпен қарсы алынады. Фестиваль он күні (Виджая Дашами) аяқталады, онда жандар табынған саз балшықтан жасалған құдайлардың мүсіндерін өзенге немесе басқа суға алып барып, оларды суға батырады, бұл оның құдайлық ғаламға оралуын және Шивамен бірге Кайлаштағы үйіне қайтуын символдайды. Фестивальдің және оның рәсімдерінің аймақтық және қоғамдық вариациялары бар. Дурга Пуджа индуизмнің ежелгі дәстүрі, бірақ оның нақты шығу тегі белгісіз. 14 ғасырға дейін сақталған қолжазбалар Дурга Пуджаның ережелерін ұсынады, ал тарихи жазбалар бойынша, патшалар мен бай отбасылар кем дегенде 16 ғасырдан бері Дурга Пуджаның ірі мерекелерін демеушілік етіп келген. Дурга Пуджаның мәні Британдық үкім кезінде Бенгал, Одиша және Ассам провинцияларында артып, қазіргі заманда діни емес, әлеуметтік және мәдени фестиваль ретінде маңызға ие. Өткен жылдар ішінде Дурга Пуджа үнділік мәдениеттің ажырамас бөлігіне айналды, әртүрлі адамдар бұл фестивальді өздерінің ерекше тәсілдерімен тойлайды.

Аттар

Батыс Бенгалияда, Одишада, Ассамда, Жаркхандта және Трипурада Дурга Пуджаны Акалбодан (сөзбе-сөз "Дурганың уақытынан бұрын оянуы"), Шарадия пуджо ("күзгі құлшылық"), Шарадоцаб ("күз мерекесі"), Маха пуджо ("үлкен пуджо"), Маайер пуджо ("Анаға құлшылық ету"), Дурга пуджо немесе жай ғана Пуджа немесе Пуджо деп атайды. Бангладеште Дурга Пуджа тарихи түрде Бхагабати пуджа ретінде тойланады. Маа Дурга – әйелдік құдірет құдайы ретінде белгілі, ол жақсылықтың зұлымдық үстінен жеңісін көрсетеді. Дурга Пуджа сонымен қатар Үндістанның басқа аймақтарында бірдей күндері тойланатын Наваратри сияқты Шакта индуистік мерекелердің аттарымен де аталады. Мысалы, Бихар, Жаркханд, Гуджарат, Уттар-Прадеш, Пенджаб, Керала және Махараштрада Наваратри Пуджа, Дурга Пуджа. org Кулу Дуссехра, Химчал-Прадеш штатының Кулу аңғарында тойланады; Кулу Дуссехра, Дурга Пуджа. org Майсур Дуссехра, Карнатака штатының Майсур қаласында; Майсур Дуссехра, Дурга Пуджа. org Тамил Надуда тойланатын Боммай Голу; Андхра-Прадеш штатында тойланатын Боммала Колуву; "Боммай Колу", Дурга Пуджа. org және Телангана штатында тойланатын Батукамма мерекесі.

Тарих және шығу тегі

Дурга – археологиялық және мәтіндік деректерге сәйкес, индуизмнің ежелгі қасиетті құдайы. Алайда, Дурга Пуджаның пайда болуы нақты емес және жазбада қалдырылмаған. 14 ғасырға дейін жеткен қолжазбалар Дурга Пуджаны қалай өткізудің ережелерін көрсетеді, ал тарихи жазбалар 16 ғасырдан бері патшалар мен бай отбасылар Дурга Пуджаның ірі халықтық тойларын қаржылап келгенін көрсетеді. Сомадеваның 11-ші немесе 12-ші ғасырлардағы «Ясатилака» джайнистік мәтінінде патша мен оның әскерлері тойлаған жауынгер қасиетті құдайға арналған жылдық фестиваль туралы айтылады, бұл сипаттама Дурга Пуджаның белгілерімен үйлеседі. Дурга есімі және оған байланысты терминдер Веда әдебиетінде кездеседі, мысалы, Ригведаның 4.28, 5.34, 8.27, 8.47, 8.93 және 10.127 гимндерінде, сондай-ақ Атхарваведаның 10.1 және 12.4 бөлімдерінде айтылады. «Тайттирия Араняка»ның 10.1.7 бөлімінде Дурги есімді құдайша туралы мәлімет бар.

Жасалған сәндік бұйымдар, мүсіндер және сахналар

Пұждаға арналған балшықтан мүсін (пратима немесе мурти) жасау процесі – қасиетті рәсім. Мүсіндерді балшықтан бастап, әшекейлеуге дейін жасау рәсімі қастерлі саналады. Маусымдық егін жинаудан кейін тойланатын болса да, шеберлер мүсіндерді жаз айларында, бірнеше ай бұрын дайындауға кіріседі. Процесс Ганешаға және мүсіндер құйылатын бамбук қаңқалары сияқты материалдардағы құдайлыққа дұға етумен басталады. Негіз әртүрлі аймақтардан жиналған балшық немесе аллювиалды топырақтан тұрады. Бұл таңдау – Дурганың құдіретті күш және материя ретінде әлемдегі барлық нәрседе бар деген сенімге негіделген дәстүр. Калькуттадағы кейбір дәстүрлерде Дургаға арналған балшық қоспасына «тыйым салынған аумақтар» (нишиддхо паллис) деп есептелетін, әлеуметтен шеттетілгендердің (мысалы, қыздар үйлері) тұратын жерлерінен алынған топырақ үлгілері қосылады. Балшық негізі сабанмен араластырылып, иленеді, содан кейін сабан мен бамбуктан жасалған қалыпқа құйылады. Одан әрі қабаттастырылып, тазартылып, боялып, жылтыратылады. Мүсіннің келешекте жарылып кетпеуі үшін, балшыққа араластырылған джут талшығының қабаты жабыстырылады. Мүсіндердің бас бөлігі күрделірек болып, көбінесе жеке жасалады. Мүсіннің дене мүшелері көбінесе сабан орамдарынан жасалады. Тамыз айынан бастап жергілікті шеберлер мүсіндерді қолмен бояп, содан кейін киім жамылып, әшекейленіп, пұжда алтарында қойылады. Мүсіндердің жасалу тәртібі мен пропорциялары индуизмнің өнерге қатысты санскрит тіліндегі «Вишвакарма Шастра» сияқты мәтіндерінде сипатталған.

Қоршаған ортаға әсері

Пуджаға арналған мүсіндер дәстүрлі түрде сабан, балшық, топырақ және ағаш сияқты биоразлагаюшы материалдардан жасалады. Бүгінгі таңда, жарық түсті мүсіндерге деген сұраныс артып, биоразлагамайтын, арзан немесе әдемі түсті синтетикалық шикізаттардың қолданылуын кеңейтті. Қоршаған ортаны қорғаушылар мүсіндерді бояу үшін қолданылатын бояуларға қатысты алаңдаушылық білдіріп, осы бояулардағы ауыр металдар Дурга мерекесінің соңында мүсіндер суға батырылғанда өзендерді ластайтынын айтты. Биоразлагаюшы және экологиялық таза жарық түсті бояулар, сондай-ақ дәстүрлі табиғи бояулар, әдетте, биоразлагамайтын бояуларға қарағанда қымбат тұрады. Үндістанның Батыс Бенгал штаты қауіпті бояуларды қолдануға тыйым салды, ал түрлі мемлекеттік үкіметтер ластануды болдырмау мақсатында қолөнершілерге тегін қорғасынсыз бояулар таратуды бастады.

Жануарлар құрбандығы - бейнелі құрбандық

Шакта индуистер қауымы Махишасураның өлтірілуін және Дурганың жеңісін символдық немесе нақты құрбандық арқылы тойлайды. Көптеген қауымдар символдық құрбандықты қалайды, онда асураның мүсіні ұн немесе оған ұқсас материалдан жасалып, құрбандыққа шалынып, қан төгілген шайқастың символы ретінде қызыл бояумен жабылады. Басқа нұсқаларға көкөніс немесе жануардың орнына тәтті тағам қолданылуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, жандар құрбандыққа шалуды ұнатпайды және өз дәстүрлеріндегі басқалардың пікірлерін құрметтей отырып, құлшынықтың басқа жолдарын таңдайды. Нақты құрбандық жасайтын қауымдарда, негізінен храмдарда жануар құрбандыққа шалынады. Непал, Батыс Бенгалия, Одиша және Ассамда Шакта храмдарында Дурганың Махишасураны жеңгеніне орай жануар құрбандықтары өткізіледі. Бұл құс, шошқа, ешкі немесе еркек су бұқасын құрбан етуді білдіреді. Бенгал, Одиша, Ассам және Непал аймақтарынан тыс жерлерде индуистер арасында ірі жануар құрбандығы сирек кездеседі. Осы аймақтарда мерекелерде жануар құрбандығына басымдық беріледі. Раджастханның раджпуттары Наваратри мерекесінде қарулары мен жылқыларына табынады, ал тарихта кейбіреулері ешкіні құрбан ететін болған, бұл дәстүр кейбір жерлерде бүгінге дейін сақталған. Діни қызметкердің қадағалауымен жүзеге асырылатын құрбандық рәсімі жануарды бір соққымен өлтіруді талап етеді. Бұрын бұл рәсім еркекке айналу және жауынгерлік дайындыққа жеткендіктің белгісі саналған. Осы раджпут қауымдарындағы Кульдеви (ру құдайы) – жауынгер құдай, жергілікті аңыздарда раджпут-мұсылман соғыстарында оған көрсетілген құрмет туралы айтылады.

Пандалдар мен тақырыптық пуджалар

Дурга пужа басталғанға дейін бірнеше ай бұрын, қауымдастықтың жастары қаржы және қайырымдылық жинауды, дін қызметкерлері мен шеберлерді шақыруды, құрбандық материалдарын сатып алуды және соңғы жылдары кең таралған тақырыптық пандалдар құруға көмектесуді бастайды. Мұндай тақырыптардың ішінде секс-жұмыс, адамзатты құрметтеу, халықтық мәдениет, киноны құрметтеу, әйелдік, ал кейбіреулері мати (әдеби мағынасында топырақ немесе күл) және «өзінің нұрын табу» сияқты метафоралық тақырыптарды таңдайды. Пандалдар кейбір ғибадатханалардың, құрылыстардың және ескерткіштердің көшірмелері ретінде жасалса, ал кейбіреулері металл сынықтары, шегелер, сары май және тағы басқа элементтерден тұрады. Дурга пужа пандалдары 2019 жылғы Балакот әуе шабуылы сияқты саяси оқиғаларды мойындау және Үндістанның Ұлттық азаматтар тізіліміне қарсы наразылық білдіру мақсатымен де ұйымдастырылды. Мұндай тақырыптық пуджаларға қажетті бюджет дәстүрлі пуджаларға қарағанда едәуір жоғары. Мұндай тақырыптық пуджалар үшін дайындықтар мен пандалдарды салу – өнермен байланысты маңызды экономикалық белсенділік болып табылады және көбінесе ірі демеушілерді тартады. Мұндай коммерциялық пуджалар көптеген келушілерді қызықтырады. Тақырыптық пандалдардағы бәсекелестіктің өсуі Дурга пужаның шығындарын және ауқымын арттырды. Қоғамның кейбір бөліктері жарнамалық стендтерді, экономикалық бәсекелестікті сынға алып, бастапқы құндылықтарға оралуды қалайды. Бәсекелестік түрлі формаларда көрінеді, мысалы, мүсіннің биіктігі. 2015 жылы Калькуттадағы Дешаприя паркінде орнатылған 88 футтық Дурга мүсіні көптеген ізбасарларды тартты, ал бағалаулар бойынша, келушілер саны бір миллионға жетті.

Өңірлік мерекелер мен мерекелер

Үндістан субконтинентіндегі басқа да индуистік мерекелер сияқты, Дурга Пуджамен байланысты ғибадат ету тәсілдері мен рәсімдері де әртүрлі. Индуизм икемділікті қабылдайды және тәжірибелер жиынтығын мүдделі адамдардың таңдауына қалдырады. Әртүрлі жергілікті рәсімдер аймақтық деңгейде сақталуы мүмкін, бұл өзгерістер ғибадатханаларда, пандалдарда және отбасылар арасында қабылданады. Бұл мереке көбінесе бенгалдық индустармен байланысты, ал қоғамда әртүрлі және әртүрлі тәжірибелер бар. Темалық пандалдардың пуджасы, отбасылық пуджалар (бонеди пуджа деп аталатын бұрынғы аристократ отбасыларының пуджасы) және аудандар мен пәтерлердің қауымдық пуджалары (баровари пуджасы деп аталады) арасында практикада айырмашылықтар болуы мүмкін. Пуджаның рәсімдері де Ведалық, Пураникалық, Тантрикалық немесе олардың бірігуінен өзгереді. Бенгалдық Дурга Пуджа рәсімдері әдетте осы үшеуін біріктіреді. Бенгалдық емес Дурга Пуджаның рәсімдері негізінен Ведалық (сраута) сипатқа ие, бірақ олар да эзотерикалық элементтерді қамтиды, бұл Пуджаны Ведалық Тантрикалық тәжірибелердің кульминациясының үлгісі етеді. Тарихи деректер бойынша, Дурга Пуджа уақыт өте келе дамып, күрделі, әлеуметтік және шығармашылыққа толы болып келеді. Бұрын бұл мереке үйдегі пуджа болып саналған, бұл әлі күнге дейін танымал болып келеді. Бірақ бұл мереке сонымен қатар сарваджанин (қоғамдық) түрінде де атап өтіледі, онда қауымдар жиналып, өздерінің ресурстары мен күш-жігерлерін біріктіріп, пандалдар мен жарықтарды орнатып, "бөлу үшін мега шоу" ретінде атап өтеді. Бұл түрлендірудің шығу тегі белгісіз, кейбір дереккөздер 1411 жылы Калькуттадағы отбасы осындай мерекелерді қайта жаңғыртқанын айтады. Басқа дереккөздер бойынша, Камсанараян есімді бенгалдық жер иесі 16 ғасырдың соңында Бенгалияда мега шоу-пужа өткізген. Дегенмен, Бенгалияның бұл мерекесі, 11 және 12 ғасырлардағы Дурга пужаның қолжазбалары табылғандықтан, Дургоцававивека, Дургоцава Прайога, Васантавивека және Калавивека сияқты, әлдеқайда ескі болуы мүмкін. Дурга пужамен байланысты рәсімдер Бенгалиядан басқа аймақтарға көшіп барды, мысалы, Варанасиде, тарихи түрде Бенгалияны қоса алғанда, Үнді субконтинентінің әртүрлі бөліктерінен индустардан демеушілік алған қала. Қазіргі Үндістанда Дурга Пуджаны әр түрлі формада тойлайды. Батыс Бенгалияның Бишнупур қаласында Дурга пужаның ерекше орны бар. Аудан 994 жылы салынған Мринмои Маэр пуджо деп аталатын Раджбари Дурга Пуджамен мақтана алады. Бұл оны қазіргі Бангладеш, Одиша және Трипураны қамтитын бүкіл Бенгал аймағындағы ең көне Дурга пужасы етеді. Дурга пужа - Үндістанның Батыс Бенгал, Бихар, Жаркханд, Уттар-Прадеш (шығыс бөліктері), Ассам және Одиша штаттарында кеңінен атап өтілетін мереке. Бұл мереке бес күн бойы атап өтіледі. Көшелер мерекелік жарықпен безендіріледі, дыбыс көтергіштерде мерекелік әндер ойналады, сондай-ақ діни қызметкерлер ән-жырлар мен әндерді айтады, ал қауымдар пандалдарды орнатып қояды. Жолдар пуджа күндері пандалға баратын шалуандар, адалдар мен пандалдармен толығады. Көбінесе жол қозғалысы бұзылады. Дүкендер, тамақханалар мен мейрамханалар түнде ашық тұрады, сондай-ақ жәрмеңкелер ұйымдастырылады және мәдени бағдарламалар өткізіледі. Адамдар ұйымдастыру комитеттерін құрып, мерекелік шараны жоспарлап, оған бақылау жасайды. Бүгінде Дурга Пудза әлеуметтік тұтынушылық карнавалға айналды, ол коммерцияландыру, корпоративтік демеушілік және марапаттау үшін үлкен өнер шарасына айналды. Жеке үйдегі пуджалар үшін отбасылар үйлерінің бір бөлігін арнап, оны "такур далан" деп атайды. Бұл жерде ғибадат үшін мүсіндер орнатылады және үй боялған матамен, сола ою-өрнектерімен, алтын және күміс фольгамен безендіріледі. Аратты сияқты күрделі рәсімдер орындалады, ал тәңірлерге құрбандық шалғаннан кейін прасад таратылады. Дәстүр бойынша, тұрмысқа шыққан қыздар ата-аналарына барып, олармен бірге Дурга Пуджасын тойлайды. Бұл Дургаға сілтеме жасау болып табылады. Дурга пужа - бұл мерекелік мереке, адамдар тек отбасы мүшелеріне ғана емес, жақын туыстары мен достарына да сыйлықтар сатып алады. Жаңа киім - дәстүрлі сыйлық. Пуджа мейрамдары кезінде адамдар туристік орындарға барады, ал басқалары үйлеріне барып, Дурга Пуджасын отбасыларымен өткізеді. Жастар арасында, тіпті үлкендер арасында пандалданып, мерекеге қатысу кең тараған. Әр пұжаның ұйымдастыру комитеті пұрахитаны (пастырды) жалдап, ол пұжа рәсімдерін қауым атынан орындайды. Діни қызметкерлер Ведалық, Пураникалық және Тантрикалық рәсімдерді орындап, түрлі құрбандықтар шалып, отқа шалады, бұл барлығы халықтың көз алдында болады, ал әлеуметтік-мәдени мерекелер параллель түрде өтеді. Күрделі пуджа рәсімдеріне дәл және әуенді жазбаларды оқу кезеңдері кіреді. Пуджаға пандалдарға бару үшін көптеген адамдар, ал отбасылық пуджаларға шағын топтар келеді. Соңғы күні мүсіндер өзендерге немесе басқа суаттарға ритуалдық түрде батырылатын процессиялармен көтеріледі. Батыру рәсімі пуджаның соңғы күнінен кейін бірнеше күнге дейін жалғасады. Кейбір ғалымдардың пікірінше, Дурга мүсінін өзенге батыру рәсімі 19 ғасырда Еуропадан Бенгалия аймағына келген отарлық кезеңдегі саяхатшылардың назарын аударған, мысалы, Гарсин де Тасси мен Эмма Робертс. 1831 жылы Тасси Бенгалияда мұсылман қауымы да осыған ұқсас рәсімдерді жыл сайын өткізетінін хабарлады. Бенгалдық шиа мұсылмандары Имам Хусайн ибн Алидің шейіттігін еске алу үшін он күн бойы Мухаррамды тойлап, он күні соңында имамның ескерткішін өзенге тастап жіберді. Тасси сондай-ақ Мухаррамның бенгалдық рәсімдері Дурга Пуджа кезінде индуистік рәсімдерде болған сияқты бірдей құрбандықтарды қамтитынын айтты. Басқа ғалымдардың пікірінше, Үндістанның батыс штаттарындағы Ганеш Чатурти сияқты Бенгалиядағы Дурга Пуджа үшін суға батыру рәсімі, 19 және 20 ғасырлардағы британдық үнді үкіметі рұқсат берген Мухаррамға ұқсас процессия мен батыру рәсімін жасауға тырысқан индуист қауымының мүшелерінен өскен болуы мүмкін. Махараштрада Насик қаласы және CIDCO, Радживнагар, Панчавати және Махатманагар сияқты жерлер Дурга Пуджа мерекелерін өткізеді. Ал Делиде алғашқы қауымдық Дурга Пуджа 1910 жылы, Дели британдық Үндістанның астанасы жарияланғаннан бір жыл бұрын, Кашмири Гейт маңында эмигранттар тобымен ұйымдастырылды. Бұл топ Дели Дурга Пуджа Самити деп аталды, ол Кашмире Гейт Дурга Пуджасы ретінде танымал болды. Делидегі Тимпурдағы Дурга Пуджа 1914 жылы басталды. 2011 жылы Делиде 800-ден астам Дурга Пуджалар өткізілді, ал Гургаон мен NOIDA-да бірнеше жүздері өтті. Одишада Дурга Пуджа штат халқының ең маңызды мерекесі болып табылады. Дурга Пуджа Одиялар үшін өте маңызды мереке, мереке күндері қала көшелері бүкіл штат бойынша керемет әлемге айналады, адамдар қуанып, дәмді тағамдар жеп, жаңа киім киіп, қала бойынша әртүрлі пандалдарды көріп, отбасы жиналып, сыйлықтар беру арқылы аналарының келуін қарсы алады. 2019 жылы Одишаның Катак қаласындағы 97 пандал Дурга Пуджа мерекесінде мүсіндерін күміс зергерлік бұйымдармен безенгені хабарланды, бұл аймақта Чанди Медха деп аталады. Штаб-пәтер заманауи тақырыптармен және шығармашылықпен танымал, ал штаттың батыс бөлігі пандалға көбінесе ретро безендіру тақырыбын қояды. Солтүстік бөліктерінде...

Маңыздылығы

Көркемдік фестиваль және әлеуметтік-діни шарадан өзгеше, Дурга Пуджасы сонымен қатар саяси оқиға болып табылады, аймақтық және ұлттық саяси партиялар Дурга Пуджа мерекелерін демеушілік еткен. 2019 жылы Батыс Бенгалияның бас министрі Мамата Банерджи штаттағы барлық қауымдық ұйымдастырылған Дурга Пуджаларына 25 000 рупийлік грант беруді жариялады. 2019 жылы Калькуттаның Дурга Пуджасы Үндістан үкіметі тарапынан 2020 жылғы ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының өкілдік тізіміне ұсынылды. Дурга Пуджасы саяси және экономикалық тұрғыдан да маңызды. Калькуттада Дурга Пуджаны ұйымдастыратын комитеттердің саясаткерлермен тығыз байланысы бар. Саясаткерлер фестивальге демеушілік көрсетеді, қауымдық пуджаларды қаржыландыру үшін ақша жинауға көмектеседі немесе пуджа шаралары мен ашылу салтанаттарына қатысады. Мемлекеттік үкімет де толығымен әйелдер басқаратын ұйымдастыру комитеттеріне 5 000 рупийлік қосымша грант беруді және пуджа пандалы үшін электр энергиясына 25 пайыздық жеңілдік беруді жариялады. 2019 жылғы Үндістандағы экономикалық төмендеу сияқты жағдайлар корпоративтік демеушілікке және қоғамдық мерекелерге арналған пуджа бюджеттеріне әсер етті. 2019 жылдың тамызында Үндістанның Салық департаменті Батыс Бенгалдағы бірнеше Дурга Пуджа ұйымдастыру комитеттеріне хабарламалар жіберген деген күдік туды, бұған қарсы штаттың биліктегі партиясы, Бүкіл Үндістан Тринамул Конгресі (AITMC) наразылық білдірді. Тікелей салықтар орталық кеңесі мұндай хабарламалар жіберілгенін жоққа шығарды, ал AITMC саясаткері Мадан Митраның сөзіне қарағанда, мақсаты қауымдық пуджаларды ұйымдастыру үшін вендерлерге төленген төлемдерден салық шегерілгені туралы білу болуы мүмкін. Батыс Бенгалияның жылдық ЖІӨ-сі сол жылы 20-30 пайызға өсуі күтілді. Осы экономикалық өсімге ықпал ететін факторлар көбінесе көлік, туризм, өнеркәсіп, бизнес, сауда және басқа да салалардағы табыстың артуы болып табылады. 2022 жылы Дурга Пуджаның алғашқы бес күнінде Калькутта метрополитені 6 крор рупий табыс тапты. Танымал пуджа пандалдары белгілі компаниялар мен брендтерден демеушілік алады. Әдетте, құдайлардың киімдері мен әшекейлері, пандалдарды жасауға қолданылатын материалдар, әшекейлер мен жарықтандыру демеушілік арқылы қамтамасыз етіледі.

Әлеуметтік маңызы

Дурга пужа белгілі бір халықтардың өмірінде маңызды рөл атқарады. Құмарлар – балшықтан мүсіндер жасап, сондай-ақ басқа да балшық бұйымдарын шығаратын шеберлер, олар орташа өлшемдегі бір Дурга мүсінін сатудан миллиондаған рупия табады. Сондықтан, олардың жылдық кірісі осыдан түседі, себебі басқа мерекелерде қолданылатын мүсіндер анағұрлым арзан. Жылдық табысының көп бөлігін алатын басқа да мамандықтар – дахаки (даха барабанын ойнайтын), дін қызметкері және шағын қолөнер шеберлері. Дурга пужа болмаса, осы мамандықтарға байланысты шағын топтардың саны азаяды деп есептеледі.

БАҚ-тың назары

Махалая күні Батыс Бенгалиядағы үнді индуистер қауымы Махишасурамардинимен аталады – бұл екі сағаттық "All India Radio" бағдарламасы, 1950 жылдардан бері бенгал қауымында кең таралған. Бұрын тікелей эфирде жазылса, соңғы онжылдықтарда алдын ала жазылған нұсқасы таратылатын болды. Бенгалдықтар Махалая күні таңғы сағат төртте оянып, Бирендра Кришна Бадра мен Панкадж Кумар Муллик оқитын Деви Махатмиямнан (немесе Чанди Патхадан) ғибадат ырғақтары мен әндерді тыңдау үшін радио бағдарламасын күтеді. Бағдарламада сонымен қатар түрлі діни әуендер де орындалады. Дурга Махишасураны жеңгені туралы аңызды бейнелейтін драмалар телеарналарда көрсетіледі. Радио және телеарналар мерекелік басқа да бағдарламаларды көрсетеді, ал бенгал және одия тілдеріндегі журналдар Пуджабаршики (Жылдық Пуджа басылымы) немесе Шардия Санкхья (Күзгі жинақ) деп аталатын арнайы шығарылымдар жарыққа шығарады. Оларда белгілі және жаңадан бастаған жазушылардың туындылары орналасқан, бұл шығарылымдар әдеттегі санынан көлемдірек болады. Бенгал тіліндегі мұндай журналдардың ішінде Анандамела, Шуктара, Деш, Сананда, Набакаллол және Бартаман есімдері белгілі.

Үндістаннан тыс мерекелер

Дурга пужасы Бангладештің бенгал және бенгал емес индуист қауымдастықтары тарапынан кеңінен тойланады. Кейбір бенгал мұсылмандары да мерекелік шараларға қатысады. Даккадағы Дакешвари ғибадатханасындағы пужа көптеген келушілер мен табынушыларды тартады. Непалда бұл мереке Дашайн деп аталады. Оңтүстік Азиядан тыс, Дурга пужасын Америка Құрама Штаттарындағы бенгал қауымдастықтары ұйымдастырады. Гонконгта бенгал диаспорасының арқасында Дурга пужасын тойлау бастамасы қолға алынды. Канадада Бангладеш бен Батыс Бенгалиядан келген бенгал индуист қауымдастықтары бірнеше Дурга пужасын ұйымдастырады. Торонто аймағында Дурга пужасын өткізуге арналған ең көп орын бар, оны Бангладеш-Канада индуист мәдени қоғамы (BCHCS), Bongo Poribar Sociocultural Association сияқты әртүрлі бенгал мәдени топтары ұйымдастырады. Германияда бұл мереке Кёльн және басқа қалаларда тойланады. Швейцарияда Аргау облысының Баден қаласында 2003 жылдан бері пужа тойланып келеді. Швецияда бұл мереке Стокгольм және Хельсингбор сияқты қалаларда аталады. Швецияда 1988 жылы құрылған ең көне пужа, сондай-ақ Еуропадағы ең көне пужалардың бірі Стокгольм Бангия Санатан Самадж деп аталады. Нидерландыда бұл мереке Амстельвен, Эйндховен және Воршотен сияқты жерлерде тойланады. Жапонияда Дурга пужасы Токиода зор салтанатпен тойланады.