Кіріспе

Эмбрионалдық құрылым

Аллантоис (/@//'//l//ae//n//t//@u//I//s/ аLANtoeiss; : аллантоид немесе аллантоистер) – дамитын амниоттың концептусының (эмбриондық және эмбрионнан тыс тіндердің барлығынан тұратын) құрамына кіретін, мөлдір сұйықтықпен толтырылған қуыс тәрізді құрылым. Ол эмбрионның газдармен алмасуына және сұйық қалдықтарды шығаруына көмектеседі. Аллантоис, амнион, хорион және сары қабық (басқа эмбрионнан тыс мембраналар) адамдарды және басқа сүтқоректілерді, құстарды және бауырымен жорғалаушыларды амниоттар ретінде анықтайды. Эмбрионды құрайтын бұл эмбрионнан тыс мембраналар амниоттарға су ортасынан құрлыққа көшуде көмектесті. Балықтар мен қосмекенділер амниоттар емес және оларда аллантоис жоқ. Сүтқоректілерде эмбрионнан тыс мембраналар ұрық мембраналары деп аталады.

Функция

Бұл қап тәрізді құрылым, атауы грек тілінде "шұжық" (ἀλλαντοειδής allantoeidḗs, алғашқы қалыптасқан кездегі пішініне байланысты) деп аталады, негізінен ұрықтың тамақтануы мен зәр шығаруына қатысады және қан тамырларымен тығыз байланысқан. Аллантоистің функциясы – ұрықтан шығатын сұйық қалдықтарды жинау, сондай-ақ ұрыққа қажетті газдарды алмасу.

Сүтқоректілерде

Жұмыртқа салатын монотремаларды қоспағанда, сүтқоректілерде аллантоз - ұрық қабықшаларының бірі, және ол көпіршік баудың дамуының бір бөлігі болып табылады және оның осын құрайды. Аллантоздың функциясы сақталғанымен, сүтқоректілер түрлері арасында аллантоздың ерекшеліктерінде айырмашылықтар бар. Аллантоздың құрылымдық вариациялары өлшем және пішіндегі айырмашылықтарды қамтиды. Сүтқоректілерде аллантоздың пайда болуы ерте даму кезеңінде әртүрлі болады. Адамда аллантоз орталық гаструляцияның пресомиттік сатысында пайда болады. Тышқанда аллантоз да бірінші сомит жұбының алдында пайда болады; алайда, ол гаструляциядан кейін сәл кешікпей пайда болады. Шошқалар мен қояндарда аллантоз ерте сомит сатыларында пайда болады. Ол сырттан проктодеуммен, ал іштен клоакамен байланысты. Эмбриональды аллантоз ұрықтың урахусы болып дамиды, ол ұрықтың несеп қуысын (клоакадан жетілген) сары қабықшаға қосады. Урахус ұрықтың несеп қуысынан азотты қалдықтарды шығарып тастайды. Туғаннан кейін урахус орталық көпіршік байламы ретінде жоғалады. Тышқанның аллантоисі мезодермалық тінден тұрады, ол васкулогенез процесінен өтіп, жетілген көпіршік артериясы мен венасын қалыптастырады.

Қапсырмалы жануарларда

Көптеген қапшықты жануарларда аллантоис тамырсыз болады, қан тамырлары болмайды, бірақ азотты (NH3) қалдықтарын сақтау функциясын атқарады. Сондай-ақ, көптеген қапшықты жануарлардың аллантоистары хорионмен бірікпейді. Бандикуттың аллантоисы бұл ереженің ерекшелігі болып табылады, ол тамырларға ие және хорионмен бірігеді. Коалалар мен вомбаттар да хорионмен аллантоис бірігуін көрсетеді.

Жыртқыш және құстарда

Құрылым алғаш рет жорғалаушылар мен құстарда азотты қалдықтарды жинау орыны ретінде, сондай-ақ эмбрионды оттегімен қамтамасыз ету үшін қалыптасты. Оттегі аллантоис жұмыртқа қабығы арқылы сіңіріледі. Көптеген жорғалаушылар мен құстарда аллантоис мезодермалық тіндерге оралған экстраэмбрионалды эндодермадан тұрады. Кейіннен хорион мен аллантоис бірігіп, хориоаллантоикалық мембрана (ХАМ) түзеді.