Кіріспе

Марокколық жазушы Тахар Бен Джеллон (الطاهر بن جلون; Марокконың Фес қаласында 1 желтоқсан 1944 жылы туған) – марокколық жазушы. Оның барлық туындылары француз тілінде жазылған, бірақ оның ана тілі – дария тілі. Ол 1985 жылғы "Жемшік баласы" (L’Enfant de Sable) романымен әйгілі болды. Қазір ол Францияның Париж қаласында тұрып, жазу қызметін жалғастыруда. Ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер ретінде қарастырылған.

Ерте өмір және мансап

Тахар Бен Джеллун 1944 жылдың желтоқсанында Мароккода дүниеге келген. Бала кезінде ол араб және француз тілдерінде білім беретін бастауыш мектепке қатысқан. Содан кейін 18 жасқа дейін Марокконың Танжер қаласындағы Регнауль лицейінде оқыды. Ол Рабаттағы Мұхаммед V университетінде философияны оқыған. Мароккода философия профессоры болғаннан кейін, ол 1960-жылдардың ортасында Souffles әдеби журналын шығаратын топқа қосылып, мәдени журналға көптеген мақалалар жазды. Кейіннен ол Марокко полициясының "құғындаушылық және зорлық-зомбылық әрекеттеріне" қарсы студенттік көтеріліске қатысты. 1966 жылы ол жаза ретінде әскери қызметке алынды. Бес жыл өткен соң, оның алғашқы өлеңдері Hommes sous linceul de silence (1971) жинағында жарық көрді. Одан кейін психологияны оқу үшін Парижге көшіп кетті. 1972 жылы ол Le Monde газетіне жазуға кірісті. 1975 жылы әлеуметтік психиатрия саласында докторлық диссертациясын қорғады. 2003 жылдың қаңтар айында Бен Джеллун француз тілінің ресми органы – Француз академиясының 16-шы орындығына екі үміткердің бірі ретінде ұсынылды. Бұл орынды соңғы рет Леопольд Седар Сенгор иеленген. Бір айдан кейін Бен Джеллун осы лауазымға үміткерліктен бас тартты. Бүгінде Бен Джеллун әдеби мансабымен және Францияда тұратын Солтүстік Африкадан шыққан адамдардың өмірі мен тәжірибесі туралы француздық БАҚ-та сұхбаттарымен танымал.

Жазушылық мансап

Бен Джеллонның 1985 жылғы "L'Enfant de Sable" (Құм баласы деп аударылған) романы кең назар аударды. 1987 жылы ол "Сәулетті түн" романы үшін Гонкур сыйлығын алды, бұл оны марапатты алған алғашқы Магриб авторы етті. 1996 жылы жазған "Les raisins de la galère" романы (Еңбек жемісі) – нәсілшілдік және дәстүрлі мұсылмандық көзқарастарда әйелдің орны туралы толғаныс. Басты кейіпкер Надя (алжирлік текті жас француз қызы) француз қоғамында өз орнын табу үшін нәсілшілдік пен мүшекестенумен күреседі. 1993 жылы ол Италияның Archivio Disarmo зерттеу орталығы ұсынған "Бейбітшілік үшін алтын көгершін" журналистік сыйлығын алды. Бен Джеллонға 2004 жылы "Cette aveuglante absence de lumière" (Жарықтың қорлау тұмандығы) кітабы үшін Халықаралық Дублин әдеби сыйлығы табысталды. 2005 жылы ол барлық шығармашылығы үшін Prix Ulysse сыйлығына ие болды. Бен Джеллон бірнеше педагогикалық еңбек жазды. Оның алғашқысы – "Менің қызыма түсіндірілген нәсілшілдік" (1998) деп аударылған "Le Racisme expliqué à ma fille". Бұл мәтін балаларды тәрбиелеуге арналған құрал және оның мектептер мен университеттерде жиі сөз сөйлеуге шақырылуының басты себебі. Оның бұл хаты өзінің қызына арналған, бірақ ол шын мәнінде нәсілшілдікке байланысты күрделі, бірақ маңызды мәселелермен алаңдаған барлық француз балаларына арналған. Ол Франциядағы нәсілшілдіктің басты шешімі – білім беру, әсіресе жас кезінен басталатын білім беру деп санайды. Ол сондай-ақ отаршылдық пен нәсілшілдік арасындағы байланысты жас көрермендерге түсінікті етіп түсіндіреді, отаршылдық – мемлекеттік деңгейде нәсілшілдіктің қалыптасуына көмектесетін үстемдік пен билік түрі екенін айтады. Ол сондай-ақ "L'Islam expliqué aux enfants" (Исламды түсіндіру, 2002) және "Le Terrorisme expliqué à nos enfants" (Терроризм туралы, 2016) кітаптарын жазды, бұл 1990-шы жылдардағы француз иммиграциялық заңдарына қарсы наразылықтарға, 11 қыркүйекке дейін АҚШ-та болған шабуылдардан кейінгі исламофобияға және 2015 жылғы қарашадағы Париж шабуылдарына жауап ретінде жазылған. 2006 жылдың қыркүйегінде Бен Джеллон "Еуропа мен Жерорта теңізі арасындағы Лацио фестивалінде" "адамдар арасындағы бейбітшілік пен достық" үшін арнайы сыйлыққа ие болды. 2008 жылдың 1 ақпанында Николя Саркози оған Легион д’Онердің Ұлы офицері кресін табыстады. Африкада оның "Le mariage de plaisir" романы GPLA 2016 (Әдебиет категориясы) үшін іріктеуге түсті.