Кіріспе

Индонезияның ұлттық әнұраны – "Indonesia Raya" ("Ұлы Индонезия") – Индонезияның ұлттық әнұраны. Бұл ән 1945 жылғы 17 тамызда Индонезияның тәуелсіздігі жарияланғаннан бері ұлттық әнұран болып табылады. Әнді алғаш рет 1928 жылғы 28 қазанда Жакартадағы Жастар анты кезінде композиторы Ваге Рудольф Супратман таныстырды. Бұл ән Индонезияда голланд отаршылдығынан тәуелсіздік алуды мақсат еткен архипелагтық ұлтшылдық қозғалыстың бастауын белгіледі. "Indonesia Raya" әнінің нотасы мен сөзін голланд билігіне қарсылық ретінде алғаш рет қытай-индонезиялық апталығы Sin Po жариялады. "Indonesia Raya" әнінің бірінші шумағы 1945 жылғы 17 тамызда Индонезия тәуелсіздігін жариялаған кезде ұлттық әнұран ретінде таңдалды. Голланд композиторы Жозеф Клебер 1950 жылғы 17 тамызда Суматра аралы Индонезия Республикасының бір бөлігі болғанда, филармониялық оркестр үшін әннің аранжировкасын жасады. Бұл аранжировка кеңінен қолданылады. "Indonesia Raya" әні Индонезиядағы барлық мектептерде дүйсенбі күндері желек көтеру рәсімінде орындалады. Желек салтанатты түрде және уақыт бойынша көтеріледі, әнұран аяқталғанда тудың жотасына жетеді. Басты желек көтеру рәсімі жыл сайын 17 тамызда Тәуелсіздік күнін мерекелеу үшін өткізіледі. Рәсімге Индонезия Президенті басшылық етеді және әдетте Мердека сарайында өтеді. Ұлттық әнұран орындалғанда немесе айтылғанда, барлығы орнынан тұрып, музыкаға қарап, құрмет көрсетуі керек. Қарулы күштердің әскери қызметкерлері және басқа да форма киген адамдар (мысалы, орта мектеп оқушылары) әскери салют жасауы тиіс.

Индонезия жастар конгресі

Жакартада тұрған кезінде Соепратман "Тимбул" журналынан бір мақала оқыды. Мақала авторы индонезиялық музыка сардарына болашақ индонезиялық әнұран жазуға шақыру жасады. Музыкант болған Соепратман бұл шақыруға жауап беріп, ән жазуға кірісті. 1924 жылы ән Бандуңде аяқталды және "Индонезия" деп аталды. 1928 жылы Индонезияның түкпір-түкпірінен келген жастар бірінші Индонезия жастар конгресін өткізді, бұл елдің тәуелсіздігін ілгерілету мақсатындағы ресми жиын болды. Бұл туралы естіген жас тілші Уэдж Рудольф Соепратман конгресс ұйымдастырушыларымен байланысып, оқиғаны жариялауды жоспарлады, бірақ голланд отаршылдық билігінен сескеніп, оқиғаны жарияламауын сұрады. Ұйымдастырушылар голландтардың іс-шараға тыйым салмас үшін күдік тудырмауға тырысты. Соепратман оларға осыны уәде етті, ал ұйымдастырушылар оған іс-шараға еркін қатысуға рұқсат берді. Соепратман жиыннан шабыттанып, әнді конгресске ойнауды ниеттенді. Конгресс төрағасы Сугондо Джойопуспитодан қолдау алғаннан кейін, Соепратман әнді скрипкада орындады, бір күні бұл ән олардың ұлттық әнұранына айналады деп үміттенді. Соепратман "Индонезия" әнін алғаш рет 1928 жылғы 28 қазанда Индонезияның екінші жастар конгресінде скрипкада орындады. Ол ноталарын өзінде сақтап, оны жариялауға уақыт келмегенін сезінді.

Тарату

Екінші жастар конгресінен кейін Индонезия мәтінін көптеген саяси және студенттік ұйымдар таратты. Әннің жарық көруіне баспасөз де маңызды рөл атқарды. 1928 жылдың 7 қарашасында "Soeloeh Ra'jat Indonesia" күнделікті газеті әннің сөздерін жариялады. 10 қарашада "Синь По" қытай апталығы да оны жариялады. 1929 жылы Уэдж Рудольф Супратман әнінің атауын "Индонезия Рая" деп өзгертті және оның астына "Индонезияның ұлттық әнұраны" деген сөз тіркесін қосты, бірақ әннің мәтіні өзгермеді. Соепратман әннің жаңа атауын жеке басып шығарды және кітапшалар арқылы таратты. Мың дана қолжазба қысқа мерзім ішінде оның достары мен туыстарына сатылды. Сол жылы танымал индонезиялық бизнесмен және жазбалар продюсері Тио Тек Хонг Супратманмен байланысқа түсті; екеуі гимннің алғашқы жазбаларын шығаруға келісті, Супратман авторлық құқықты өзінде қалдырды. Жаңа жазбалар өте танымал болды, бірақ 1930 жылы голланд колониялық билігі әнге тыйым салып, барлық сатылмаған жазбаларды тәркіледі. Оның бизнесмен досы Йо Ким Тжан да "Индонезия Рая" әнін жаздыруға қызығушылық танытты. Супратманның келісімімен Йо Индонезияға әкелу мақсатымен, ең жақсы дыбыс сапасын алу үшін шетелде граммофондық жазбаға әннің көшірмесін жасады. Алайда, Йо оны орындауға үлкермес бұрын, голланд колониялық билігі әнге тыйым салды. Йо түпнұсқаны әкеле алмады, бірақ көшірмесін әкеп үйге жеткізді. Йодың айтуынша, Супратман оған "Индонезия Рая" әнінің жазбаларын Toko Populair дүкені арқылы сату құқығын берген.

Оркестрлеу

Бастапқыда әнұранның оркестрлік нұсқасы болмаған. Сондықтан 1950 жылы Индонезия үкіметі Жозеф Клеберге «Индонезия Рая» әнінің симфониялық нұсқасын жазуды тапсырды. Ол кезде Клебер Нидерланд үкіметінің Жакартадағы Индонезия үкіметінің музыкалық дамуына көмектесу үшін жіберген Ивон Баарспул басшылығымен 46 адамнан тұратын «Космополитен» оркестрінің құрамында болды. «Жос» Клебер батыс әндерін ғана емес, сонымен қатар «Ди Бава Синар Булан Пурнама» және «Ранкаиан Мелати» сияқты индонезиялық эстрада әндерін де тәжірибелі түрде аранжировкалаушы болды. «Индонезия Рая» 1951 жылдың басында Клебердің жетекшілігімен жаңадан алынған «Филипс» диктофонында RRI Джакартаның үш радио оркестрінің музыканттарымен жазылды және таспа президент Сукарноның бекітуі үшін ойнатылды. Сукарно орындаудың тым әуесқой екенін айтып, қызыл-ақ Индонезия туы сияқты және голланд әнұраны «Вильгельмус» сияқты ауыр темпте болуын сұрады. Клебер бұл соңғы талапты орындау мүмкін емес деп есептеді, бірақ әннің мәнер-жайында «Марсельеза» сияқты ерекшеліктерді байқап, «маэстозо кон бравура» деген белгімен екінші аранжировка жасады. Бұл Сукарноның бекітуін алды, бірақ ол кульминациялық бөлімді «грациозо» («Liefelijk») бөлімімен дайындауды өтінді. Әнұранның соңғы нұсқасы 47 жыл бойы қолданыста болды. Аранжировка А бөлімінде батылдық пен тартымдылықты көрсететін скрипкалар мен трубалардың тутисімен басталады, әннің ортасында (В бөлімінде) скрипкалар тегіс ойнайды, ал соңында (С бөлімінде) тағы да скрипкалар мен трубалардың тутисі, сонымен қатар литавралар, барабандар мен тарелкалар ойнайды, бұл халық құрметтеген ұлттық әнұранға лайық батылдық береді.

Меншік

1951 жылы "Индонезия Рая" әнінің авторлық құқығына қатысты мәселе туындады. Президент Сукарно Сопратманның заңды мұрагерін табуды бұйырды. Заң бойынша, Супратман "Индонезия Рая" әнінің авторы болғандықтан авторлық құқықтың иесі еді. 1938 жылы Сопратманның қайтысынан кейін оның шығармаларына құқық оның төрт аман қалған қарындасына – тағайындалған мұрагерлеріне тиді. Бірақ, "Индонезия Рая" 1945 жылдың 17 тамызында Индонезияның мемлекеттік әнұраны ретінде ресми түрде қабылданғандықтан, бұл шығарма мемлекеттік меншікке айналды. Сондай-ақ, "Wage Rudolf Supratman" есімі әннің авторы ретінде міндетті түрде көрсетілуі керек. Мемлекеттік әнұран ретінде "Индонезия Рая" әнінің көшірмелерін сатуға болмайды. Осыған байланысты, үкімет әнді таратуға қатысты барлық құқықтарды, соның ішінде түпнұсқа жазбаны да Йо Ким Цжаннан алуға міндетті болды. 1958 жылы үкімет Сопратманның отбасынан "Индонезия Рая" әніне толық құқықты алды. Келесі жылы Йо әннің түпнұсқа жазбасын Индонезия үкіметіне тапсырды. Білім министрлігінің ұсынысымен үкімет 1960 жылдың 31 мамырында Сопратманның әпкелеріне әрқайсысына 250 000 индонезиялық рупиядан сыйлық берді.

Құқықтық негіз

Индонезия Республикасы Конституциясының XV тарауының 36-Б бабында белгіленгендей, «Индонезия Рая» – Индонезияның мемлекеттік әнұраны болып табылады. Бұдан әрі, 1958 жылғы Мемлекеттік газеттің 44 нөміріне сәйкес, «Индонезия Рая» әнұранының қызметін тек бірінші шумақ ғана атқарады.