Кіріспе

XI ғасырдағы еврей Библиясының қолжазбасы

Ленинград кодексі (Codex Leningradensis; Л. Л.) – еврей тіліндегі Еврей Библиясының ең толық және ескі қолжазбасы, Масореттік мәтін мен Тиберия дауыстануын қолданады. Оның колофонында көрсетілгендей, ол 1008 жылдың (немесе мүмкін 1009 жылдың) Каир қаласында жазылған. Кейбір зерттеушілер Ленинград кодексінің ХХ ғасырда ішінара жоғалған, одан сәл ертерек Алеппо кодексімен салыстырылып түзетілгенін болжайды. Алайда, Пол Кале Ленинград қолжазбасының Бен Ашер әулетінің басқа, жоғалған қолжазбаларының негізінде жасалғаны ықтимал деп санайды. Алеппо кодексі бірнеше онжылдықтарға ескірек болғанымен, оның бөліктері 1947 жылғы Алепподағы еврейге қарсы бүліктерден бері жоғалып кеткендіктен, Ленинград кодексі бүгінгі күнге дейін толығымен сақталған Тиберия месорасының ең ескі кодексі болып табылады. Қазіргі заманда Ленинград кодексі еврей мәтіні ретінде маңызды, және [[Biblia Hebraica (Kittel) (1937), Biblia Hebraica Stuttgartensia (1977), және Biblia Hebraica Quinta (2004–қазіргі уақыт)]] басылымдарында көшірмесі қолданылады. Сондай-ақ, ол жоғалған Алеппо кодексінің жоқ бөліктеріндегі мәліметтерді қалпына келтіру үшін маңызды дереккөз болып табылады.

Атауы

Ленинград кодексі (кодекс – орамадан айырмасы, бір жағынан тілінген қолжазба кітап) 1863 жылдан бері Санкт-Петербургтегі Ресей Ұлттық кітапханасында сақталуы себебінен осылай аталады (1917 жылға дейін Императорлық қоғамдық кітапхана деп аталған). 1924 жылы Ресей революциясынан кейін Петроград (бұрынғы Санкт-Петербург) Ленинград болып өзгертілді, ал кодекс 1937 жылдан бері Biblia Hebraica-ның негізгі мәтіні ретінде пайдаланылғандықтан, ол халықаралық жайдарда «Ленинград кодексі» деп танылды. 1991 жылы Кеңес Одағы тарағаннан кейін қаланың бұрынғы атауы Санкт-Петербургке қайтарылса да, Ресей Ұлттық кітапханасы кодекс атауында «Ленинград» сөзін сақтап қалуды сұрады. Бірақ, бұл кодекс кейде «Петербург кодексі», «Петрополитан кодексі» немесе «Санкт-Петербург кодексі» деп те аталады. Бұл шатасу тудыруы мүмкін, себебі 1876 жылдан бері осы атаулар басқа бір Киелі кітап кодексіне (MS. Heb B 3) қатысты, ол одан да көне (916 жыл), бірақ тек Кейінгі Пайғамбарлар кітабын қамтиды.

Мазмұны

Бұл кодексте кездесетін Киелі кітап мәтіні еврей әріптерімен, тиберия дауыстыларымен және кантилляция белгілерімен бірге жазылған. Сонымен қатар, шеттерінде мазореттік жазбалар бар. Мәтіндік және тілдік егжей-тегжейліліктерге қатысты әртүрлі техникалық қосымшалар да бар, олардың көпшілігі геометриялық пішіндерде боялған. Кодекс пергаментке жазылған және былғарымен байланған. Мың жылдан кейін өте жақсы сақталған Ленинград кодексі ортағасырлық еврей өнерінің де үлгісі болып табылады. Оның 16 беті мәтіннің бөлімдерін көркейтетін декоративтік геометриялық өрнектермен безендірілген. Кілем бетінде шеттерінде жазушылардың есімдері, ал ортасында бата жазылған жұлдыз бейнеленген. Ленинград кодексіндегі кітаптардың реті Тиберия мәтіндік дәстүріне сәйкес келеді, бұл дәстүр кейінгі Сефард Киелі кітап қолжазбаларында да қолданылады. Бұл кітаптардың реті Кетувим кітаптары бойынша көптеген басылған еврей Киелі кітаптарындағы реттен едәуір өзгеше. Ленинград кодексі бойынша Кетувимдердің реті: Амалдар, Забур, Әйүп, Нақыл сөздер, Рут, Әндер әні, Екклесиаст, Арықтаулар, Естер, Даниял, Езра-Нехемия. Кітаптардың толық тізімі төменде келтірілген.

Тарих

Колофон бойынша, кодекс Каирде Аарон бен Моше бен Ашердің қолжазбаларынан көшірілген. Ол Бен Ашердің скрипторийінде жасалғаны айтылған, бірақ Бен Ашер оны көргенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Масорет кодексі үшін ерекше жайт, бір адам (Самуил бен Яков) дауыссыз әріптерді, дауысты белгілерді және масореттік жазбаларды жазған. Дауыстық жүйесі (дауысты белгілер мен кантилляциясы) бойынша ғалымдар оны Алеппо кодексінен (Бен Ашердің өзі түзеткен) басқа Бен Ашер дәстүрінің ең адал мысалы деп санайды. Дегенмен, кодекстің мәтіні толық емес, және жүздеген жерде өзінің масореттік аппаратына қайшы келеді. Көптеген түзетулер мен сызылған жерлер бар, және Моше Гошен Готштейннің пікірінше, Бен Ашердің ережелеріне сәйкес келмейтін бұрынғы мәтін осы ережелерге сай болу үшін ауыр өзгерістерге ұшыраған. Кодекс қазір Ресей Ұлттық кітапханасында "Фиркович Б 19 А" тіркеу нөмірімен сақталуда. Оның бұрынғы иесі, қырымдық қарай коллекционері Абрахам Фиркович, кодексті қайдан алғанын өз жазбаларында көрсетпеген. Кодекс 1838 жылы Одессаға әкелініп, кейіннен Санкт-Петербургтағы Императорлық кітапханаға берілген.

Еврей Киелі кітаптары

1935 жылы Ленинград кодексі Лейпциг университетінің Ескі Ұстаным семинарына екі жылға берілді, ал Пауль Э. Кале 1937 жылы Штутгартта жарық көрген Biblia Hebraica (BHK) үшінші басылымының еврей тіліндегі мәтінін көшіруді бақылады. Кодекс 1977 жылы Biblia Hebraica Stuttgartensia (BHS) үшін де пайдаланылды және қазір Biblia Hebraica Quinta (BHQ) үшін қолданылуда. Тибериялық масореттердің түпнұсқа еңбегі болғандықтан, Ленинград кодексі Biblia Hebraica-ға дейін басылған еврей тіліндегі Киелі кітаптардың барлық бұрынғы басылымдарында қолданылған басқа еврей қолжазбаларынан бірнеше ғасырға ескірек. Вестминстер Ленинград кодексі – Ленинград кодексінің Ж. Алан Гроувздің Библиялық зерттеулердің жоғары деңгейдегі орталығында сақталатын цифрлық нұсқасы. Бұл Мичиган университетінде 1981–1982 жылдары Х. Ван Дайк Парунак (Мичиган университеті) және Ричард Э. Уитакер (Антиквариат және Христиандық институты, Клармонт аспирантуралық университеті) басшылығымен, Паккард қоры мен Мичиган университетінің қаржыландыруымен BHS-ден көшірілген Мичиган-Клармонт мәтінінің тексерілген нұсқасы, одан әрі түзетулер енгізілген. Нұсқаға транскрипция жазбалары және синтаксисті талдау құралдары кіреді.