Кіріспе

Балқандық дәмдеуіш (Аджвар) – негізінен тәтті бұрыш пен баклажаннан жасалатын дәмдеуіш. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Югославияның барлық аймағында танымал болды және Оңтүстік-Шығыс Еуропасында осы күнге дейін сүйікті тағам. Үй жасаған аджварды қуырылған бұрыштардан дайындайды. Бұрыштардағы капсаицин мөлшеріне және қосылған ащы бұрыштардың санына байланысты, ол тәтті (дәстүрлі), ащы (ең көп таралғаны) немесе өте ащы болуы мүмкін. Аджварды нанға жағып жеуге болады немесе гарнир ретінде пайдалануға болады. Аджвардың бірнеше түрі бар. Бір түрінде помидор мен баклажан, ал екіншісінде жасыл бұрыш пен ақшөп (орегано) қосылады. "Лесковацта жасалған үй аджары" және "Македониялық аджар" өзінің тауарлық белгілерін қорғау үшін Дүниежүзілік Интеллектуалдық Меншік Ұйымында тіркелген.

Этимологиясы мен шығу тегі

Аджвар атауы түрік тіліндегі хавьяр сөзінен шыққан, ол "тұздалған бөктер, икра" деген мағынаны білдіреді және парсы тіліндегі хавьяр сөзінен шыққан "икра" сөзімен этимологиялық байланысы бар. 20-шы ғасырға дейін Дунайда икраның ірі жергілікті өндірісі болды, ал белуга балықтары Қара теңізден Белградқа дейін жүзіп келді. "Икра" дегенді білдіретін үй жасаған аджвар Белградтағы үйлерде және мейрамханаларда өте танымал тағам болды, бірақ 1890 жылдары еңбек дауларының салдарынан икраның жергілікті өндірісі тұрақсыз болды. Соңында Белград мейрамханаларында "қызыл аджвар" (crveni ajvar) немесе "серб аджары" (srpski ajvar) деген атпен ерекше бұрыш салатын болды.

Дайындық

Үй жасаған аджвар бұрыштарды қуырып, ұсақтап, содан кейін пісіру арқылы дайындалады, бірақ кейбір өндірушілер жаңа ұсақталған бұрыштарды қолданады, олар тек күнбағыс майымен пісіріледі, бұл сапаның төмендеуіне себеп болады. Аджвар дайындау өте қиын, себебі ол көп еңбек талап етеді, әсіресе қуырылған бұрыштарды қабығынан айыру үшін. Ол әдетте күздің ортасында, бұрыштар көп болатын кезде дайындалады және жыл бойы жеу үшін шыны ыдыстарға сақталады. Көптеген үйлерде көктемге дейін, жаңа көкөністер келгенше, аджвардың қоры сақтаылмайды, сондықтан ол көбінесе қысқы тағам ретінде танылады. Көбінесе бүкіл отбасы немесе көршілер бірге бұрыштарды дайындауға жиналады. Қолданылатын бұрыштың дәстүрлі түрі – рога (шамамен "мүйіз"). Рога ірі, қызыл, мүйіз тәрізді, қалың еті бар және қабығын салыстырмалы түрде оңай айыруға болады. Ол әдетте қыркүйек айының соңында піседі. Аджвар дайындау үшін бұрыштарды ашық оттағы табада, пештегі немесе пештегі ағаш табада толығымен қуырады. Қуырылған бұрыштардың еті терісінен жеңіл ажыратылуы үшін қысқа уақытқа суыту керек. Содан кейін қабығы мұқият айырылып, тұқымдары алынады. Бұрыштар ұнтақтағышта ұнтақталады немесе ұсақ-ұсақ кесіледі (осы түрі көбінесе пинджур деп аталады). Соңында, алынған масса үлкен қазандыларда бірнеше сағат бойы қайнатылады. Осы кезеңде суды конденсациялау және азайту үшін, сондай-ақ кейін сақтауды жақсарту үшін күнбағыс майы қосылады. Соңында тұз қосылады (кейде сірке сумен бірге), ал ыстық масса тікелей стерильденген шыны құтыларға құйылып, дереу жабылады.

Өндіріс

Аджвар Балқан елдерінің көпшілігінде, соның ішінде Албания, Босния, Хорватия, Солтүстік Македония, Словения және Сербияда өндіріледі. Сербияның жылдық өндірісі 640 тоннаны құрайды. Аджвар көбінесе зимниканың (қысқы дастарқан) құрамына кіреді, оған тұздалған бұрыш, тұздалған помидор және қысқа дейін банкада сақтауға болатын басқа да өнімдер жатады.