Кіріспе
Грек мифологиясындағы аңыз халықтары мифтік тайпа.
the mythical tribe
Лапифтар (Λαπίθαι, Lapithai, жеке тұлғасы Λαπίθης) – грек мифологиясындағы, Фессалияда Пеней өзенінің аңғарында және Пелион тауында өмір сүрген аңыз адамдар тобы. Олар Кентаврдың інісі, мифтік Лапифтан тараған деп саналады, екі батыр өздерінің есімдерін Лапифтар және Кентаврлар тайпаларына берді. Лапифтар ең көп Кентавромахияға (Κενταυρομαχία (Kentauromachía)) қатысқандарымен белгілі, бұл Пирифой мен Гипподамияның тойында олар мен Кентаврлар арасында болған мифтік шайқас.
Шығу тегі
Лапиттер – эолдық тайпа, олар, мырмидондықтар сияқты, Тесалияның тумасы еді. Шежірелер оларды кентаврлармен туыс халық ретінде көрсетеді: бір дерек бойынша Лапиф (Λαπίθης) пен Кентавр (Κένταυρος) – құдай Аполлон мен өзен құдайы Пенеудың қызы, нимфа Стилбеден туған егіз ұлдар еді. Лапиф батыл жауынгер болса, Кентавр – кейін биелермен жұптасып, жартылай адам-жартылай жылқы кентаврлардың тегін құраған кемсіз жаратылыс еді. Лапиф – лапит халқының атасы саналады, ал оның ұрпақтарында лапит жауынгерлері мен патшалары, мысалы Иксион, Пирито, Канеус және Корон, сондай-ақ көреген Ампик және оның ұлы Мопс болды. «Илиадада» лапиттер Троя соғысына грек флотына қосылу үшін қырық кеме жіберді, оларға Полипоэтес (Пиритоның ұлы) және Леонтей (Канейдің ұлы, Коронның ұлы) басшылық етті. Троя соғысына дейінгі буынның лапит патшасы Пиритостың анасы Диа, Эйонеус немесе Дейонеус қызы еді; Иксион Пиритостың әкесі болды, бірақ көптеген батырлар сияқты, Пиритостың өлімсіз де, өлшеулі де әкесі болды. Зевс оның өлмейтін әкесі еді, бірақ Дианы ұрықтандыру үшін құдай айғырдың бейнесін алуға мәжбүр болды, себебі олардың жартылай жылқы туыстары сияқты, лапиттер де Тесалияның далаларында жылқымен жүретін, жылқыларымен мәшһүр еді. Лапиттер жетек құрылғысын ойлап тапқандарымен ерекшеленеді. Лапит патшасы Пиритус, атпен жүретін Хиподамеяға үйленді, оның аты «атты бағындырушы» деген мағынаны білдіреді, осы тойда Кентавромахия деп аталатын соғыс басталды.
Центавромахия
Кентавромахияда Лапифтар Пирритостың үйлену тойында кентаврлармен шайқасады. Кентаврлар шақырылған еді, бірақ шарапқа үйренбегендіктен, олардың жабайы мінездері бой көрсетті. Қонақтарға келіншек – Гипподамияны көрсеткенде, кентавр Эвритион секіріп тұрып, оны ұрлап әкетпекке тырысты. Барлық басқа кентаврлар да бірден әйелдер мен балаларды атқа мінгізіп, тұрды. Соңынан болған шайқаста Тесей Лапифтарға көмекке келді. Олар Эвритионның құлағы мен мұрнын кесіп, оны сыртқа шығарып жіберді. Шабыстан кейін жеңілген кентаврлар Фессалиядан солтүстік-батысқа қуылды. Лапид Канеус бастапқыда Каенис есімді жас әйел болған және Посейдонның сүйіктісі, ол оның өтініші бойынша оны еркекке айналдырып, Канеусті зақым келтірмейтін жауынгерге айналдырды. Мұндай жауынгер әйелдер, еркектерден ажыратылмаған, скифтердің атты әскерлерінде де таралған. Кентаврлармен болған шайқаста Канеус өте берік екенін көрсетті, бірақ кентаврлар оны тастар мен ағаш діңгектерімен ұрып өлтірді. Ол ешбір зардапсыз жердің тереңіне сіңіп кетті және құмды басты құс ретінде қайта пайда болды. Кейінгі кездесулерде кентаврларды оңай жеңу мүмкін болмады. Мифтердегі сілтемелер тарихи дәуірде Малеадағы және Элистегі Фолоедегі қарақшылардың бекінісінде кентаврлардың ықпалымен осы жерлерге қуылған алғашқы Лапифтардың қалдықтары болғанын түсіндірді. Кейбір ежелгі грек қалаларының аттары Лапифтармен байланысты болды, ал Коринфтің Кипселидтері Кенейден, ал Аттиканың Филайдтері Лапид Коронустан шыққан деп мәлімдеді.
Өнер саласында
Грек мифологиясы философия арқылы көбірек тарағанда, лапиттер мен кентаврлар арасындағы шайқас өркениет пен жабайылық арасындағы ішкі күрес сипатын алды, бұл лапиттердің Құдай берген шарапты дұрыс қолдану туралы түсінігінде айқын көрінді – оны сумен араластырып, шамадан тыс ішпеу керек. Фидий мектебінің грек мүсіншілері лапиттер мен кентаврлар шайқасын адамзат пен қасты жаратылыстар арасындағы күрес ретінде, сондай-ақ өркениетті гректер мен "варварлар" арасындағы ұлы қақтығыстың символы ретінде қарастырды. Лапиттер мен кентаврлар арасындағы шайқастар Парфенонның мүсіндік метопаларында бейнеленген, ол афиналық Тесейдің Магнезиялық Пиритоспен, лапиттердің басшысымен, өзара құрмет келісімін еске түсіреді, сондай-ақ Олимпиядағы Зевс храмында да көрсетілген. Лапиттер мен кентаврлар шайқасы ваза суретшілері үшін әдеттегі симпозиум тақырыбы болды. Француз ақыны Хосе Мария де Эредианың (1842–1905) шайқасты көрнекті бейнелейтін сонеті оның "Трофейлер" жинағына енгізілді.
La foule nuptiale au festin s'est ruée, Centaures et guerriers ivres, hardis et beaux; Et la chair héroïque, au reflet des flambeaux, Se mêle au poil ardent des fils de la Nuée. Rires, tumulte Un cri ! L'Epouse polluée Que presse un noir poitrail, sous la pourpre en lambeaux Se débat, et l'airain sonne au choc des sabots Et la table s'écroule à travers la huée. Alors celui pour qui le plus grand est un nain, Se lève. Sur son crâne, un mufle léonin Se fronce, hérissé de crins d'or. C'est Hercule. Et d'un bout de la salle immense à l'autre bout, Dompté par l'oeil terrible où la colère bout, Le troupeau monstrueux en renâclant recule. In the Renaissance, the battle became a favorite theme for artists: An excuse to display close packed bodies in violent confrontation. The young Michelangelo executed a marble bas relief of the subject in Florence about 1492. Piero di Cosimo's panel Battle of Centaurs and Lapiths, now at the National Gallery, London, was painted during the following decade. If it was originally part of a marriage chest, or cassone, it was perhaps an uneasy subject for a festive wedding commemoration. A frieze with a Centauromachy was also painted by Luca Signorelli in his Virgin Enthroned with Saints'' (1491), inspired by a Roman sarcophagus found at Cortona, in Tuscany, during the early 15th century.
*Төбедегі тойдағы көпшілік шайқасқа ұмтылды,
Кентаврлар мен мас жауынгерлер, батыл да әдемі;
Ал батырлар денелері, шамның жарығында,
Бұлттар ұлдарының отты шашымен араласты.*
La foule nuptiale au festin s'est ruée, Centaures et guerriers ivres, hardis et beaux; Et la chair héroïque, au reflet des flambeaux, Se mêle au poil ardent des fils de la Nuée. Rires, tumulte Un cri ! L'Epouse polluée Que presse un noir poitrail, sous la pourpre en lambeaux Se débat, et l'airain sonne au choc des sabots Et la table s'écroule à travers la huée. Alors celui pour qui le plus grand est un nain, Se lève. Sur son crâne, un mufle léonin Se fronce, hérissé de crins d'or. C'est Hercule. Et d'un bout de la salle immense à l'autre bout, Dompté par l'oeil terrible où la colère bout, Le troupeau monstrueux en renâclant recule. In the Renaissance, the battle became a favorite theme for artists: An excuse to display close packed bodies in violent confrontation. The young Michelangelo executed a marble bas relief of the subject in Florence about 1492. Piero di Cosimo's panel Battle of Centaurs and Lapiths, now at the National Gallery, London, was painted during the following decade. If it was originally part of a marriage chest, or cassone, it was perhaps an uneasy subject for a festive wedding commemoration. A frieze with a Centauromachy was also painted by Luca Signorelli in his Virgin Enthroned with Saints'' (1491), inspired by a Roman sarcophagus found at Cortona, in Tuscany, during the early 15th century.
*Күлкі, дау-дамағұл! Шырылдаған дауыс!
Ласқан келіншек, қара көкірекпен, күлгін киімнің қиыршықтары астында,
Күресіп, аяқ киімнің соққысымен металл дыбыстайды,
Ал үстел дауылдың арасында құлайды.*
La foule nuptiale au festin s'est ruée, Centaures et guerriers ivres, hardis et beaux; Et la chair héroïque, au reflet des flambeaux, Se mêle au poil ardent des fils de la Nuée. Rires, tumulte Un cri ! L'Epouse polluée Que presse un noir poitrail, sous la pourpre en lambeaux Se débat, et l'airain sonne au choc des sabots Et la table s'écroule à travers la huée. Alors celui pour qui le plus grand est un nain, Se lève. Sur son crâne, un mufle léonin Se fronce, hérissé de crins d'or. C'est Hercule. Et d'un bout de la salle immense à l'autre bout, Dompté par l'oeil terrible où la colère bout, Le troupeau monstrueux en renâclant recule. In the Renaissance, the battle became a favorite theme for artists: An excuse to display close packed bodies in violent confrontation. The young Michelangelo executed a marble bas relief of the subject in Florence about 1492. Piero di Cosimo's panel Battle of Centaurs and Lapiths, now at the National Gallery, London, was painted during the following decade. If it was originally part of a marriage chest, or cassone, it was perhaps an uneasy subject for a festive wedding commemoration. A frieze with a Centauromachy was also painted by Luca Signorelli in his Virgin Enthroned with Saints'' (1491), inspired by a Roman sarcophagus found at Cortona, in Tuscany, during the early 15th century.
*Сосын ең үлкені – кішкентай болып көрінеді,
Тұрады. Басында, арыстандың тұмсығындай,
Алтын жүзімен қапталған, тікенекті, шашақты. Бұл Геркулес.
Ал үлкен залдың бір шетінен екінші шетіне,*
La foule nuptiale au festin s'est ruée, Centaures et guerriers ivres, hardis et beaux; Et la chair héroïque, au reflet des flambeaux, Se mêle au poil ardent des fils de la Nuée. Rires, tumulte Un cri ! L'Epouse polluée Que presse un noir poitrail, sous la pourpre en lambeaux Se débat, et l'airain sonne au choc des sabots Et la table s'écroule à travers la huée. Alors celui pour qui le plus grand est un nain, Se lève. Sur son crâne, un mufle léonin Se fronce, hérissé de crins d'or. C'est Hercule. Et d'un bout de la salle immense à l'autre bout, Dompté par l'oeil terrible où la colère bout, Le troupeau monstrueux en renâclant recule. In the Renaissance, the battle became a favorite theme for artists: An excuse to display close packed bodies in violent confrontation. The young Michelangelo executed a marble bas relief of the subject in Florence about 1492. Piero di Cosimo's panel Battle of Centaurs and Lapiths, now at the National Gallery, London, was painted during the following decade. If it was originally part of a marriage chest, or cassone, it was perhaps an uneasy subject for a festive wedding commemoration. A frieze with a Centauromachy was also painted by Luca Signorelli in his Virgin Enthroned with Saints'' (1491), inspired by a Roman sarcophagus found at Cortona, in Tuscany, during the early 15th century.
*Көзінде ашу оты жанған, қатал қарауымен бағындырылған,
Қорқынышпен кері тартылған құбыжықтардың тобы.*
La foule nuptiale au festin s'est ruée, Centaures et guerriers ivres, hardis et beaux; Et la chair héroïque, au reflet des flambeaux, Se mêle au poil ardent des fils de la Nuée. Rires, tumulte Un cri ! L'Epouse polluée Que presse un noir poitrail, sous la pourpre en lambeaux Se débat, et l'airain sonne au choc des sabots Et la table s'écroule à travers la huée. Alors celui pour qui le plus grand est un nain, Se lève. Sur son crâne, un mufle léonin Se fronce, hérissé de crins d'or. C'est Hercule. Et d'un bout de la salle immense à l'autre bout, Dompté par l'oeil terrible où la colère bout, Le troupeau monstrueux en renâclant recule. In the Renaissance, the battle became a favorite theme for artists: An excuse to display close packed bodies in violent confrontation. The young Michelangelo executed a marble bas relief of the subject in Florence about 1492. Piero di Cosimo's panel Battle of Centaurs and Lapiths, now at the National Gallery, London, was painted during the following decade. If it was originally part of a marriage chest, or cassone, it was perhaps an uneasy subject for a festive wedding commemoration. A frieze with a Centauromachy was also painted by Luca Signorelli in his Virgin Enthroned with Saints'' (1491), inspired by a Roman sarcophagus found at Cortona, in Tuscany, during the early 15th century.
Ренессанс дәуірінде шайқас суретшілердің сүйікті тақырыбына айналды: зорлық-зомбылыққа ұшыраған денелерді тығыз көрсетуге мүмкіндік беретін себеп. Жас Микеланджело 1492 жыл шамасында Флоренцияда осы тақырыпта мәрмәр басрельеф жасады. Пьеро ди Козимоның "Кентаврлар мен лапиттер шайқасы" атты панносы Ұлттық галереяда (Лондон) келесі онжылдықта салынды. Егер ол бастапқыда некелік сандық – кассонаның бөлігі болса, онда ол мерекелік тойға сәйкес келмейтін тақырып болуы мүмкін. Лука Синьорелли де өз "Ақсақалдармен бірге таққа отырған Мария" (1491) картинасында кентавромахия фризін суреттеді, ол 15 ғасырдың басында Тосканадағы Кортонадан табылған рим саркофагынан шабыттанды.
La foule nuptiale au festin s'est ruée, Centaures et guerriers ivres, hardis et beaux; Et la chair héroïque, au reflet des flambeaux, Se mêle au poil ardent des fils de la Nuée. Rires, tumulte Un cri ! L'Epouse polluée Que presse un noir poitrail, sous la pourpre en lambeaux Se débat, et l'airain sonne au choc des sabots Et la table s'écroule à travers la huée. Alors celui pour qui le plus grand est un nain, Se lève. Sur son crâne, un mufle léonin Se fronce, hérissé de crins d'or. C'est Hercule. Et d'un bout de la salle immense à l'autre bout, Dompté par l'oeil terrible où la colère bout, Le troupeau monstrueux en renâclant recule. In the Renaissance, the battle became a favorite theme for artists: An excuse to display close packed bodies in violent confrontation. The young Michelangelo executed a marble bas relief of the subject in Florence about 1492. Piero di Cosimo's panel Battle of Centaurs and Lapiths, now at the National Gallery, London, was painted during the following decade. If it was originally part of a marriage chest, or cassone, it was perhaps an uneasy subject for a festive wedding commemoration. A frieze with a Centauromachy was also painted by Luca Signorelli in his Virgin Enthroned with Saints'' (1491), inspired by a Roman sarcophagus found at Cortona, in Tuscany, during the early 15th century.
Лапиттердің тізімі
ЛапиттерАтауларыКөздерКентаврлармен шайқасЕскертулерГесиодОвидийБасқаларыҚатысушыАктер өлтірді✓✓Кентавр КланисАмпикс✓✓Кенеус✓✓✓кентаврлар тірідей көміп, немесе өз-өзін өлтірдібұрын Каенис аталған әйелБротеас✓✓Кентавр ГринейКеладон✓✓Кентавр АмикусХараксус✓✓РхоэтусКомет✓✓Хараксус, оның досы, қатенің салдарынанКориф✓✓РхоэтусКрантор✓✓Кентавр ДемолеонКимэлус✓✓НессДриас✓✓Арес немесе Иапеттің ұлыЭвагр✓✓РхоэтусЭкзадий✓✓✓Халес✓✓ЛатреусХоплей✓✓Макарей✓✓Мопс✓✓✓Ампикстің ұлы және баяндаушыОрий✓✓Кентавр ГринейМикаленің ұлыПелат✓✓Пелладан (Македонияда) келген лапитПерифас✓✓Фалерей✓✓Форбас✓✓Триоптың немесе Лапитстің, Аполлонның ұлының ұлыПолифем✓✓Эйлаттың ұлыПирифой✓✓Пролох✓✓Тектаф✓✓Оленнің ұлы, ФейкомесБасқа одақтастарНестор✓✓Пелей✓✓Тесей✓✓✓