Айге́йра қаласының тарихы мен археологиялық зерттеулері

Кіріспе

Айгеира (Αιγείρα) (Αἰγείρα немесе Αἴγειρα, Aegeira) – Грекияның батыс Грекиядағы Ахеяның солтүстік-шығысындағы қала және бұрынғы муниципалитет. 2011 жылғы жергілікті басқару реформасынан бері 103,646 км² аумақты алып, Аигалия муниципалитетінің муниципалдық бірлігіне қарасты. Муниципалдық бірлік Айгеира қаласы орналасқан Коринф шығанағынан оңтүстікке қарайғы тауларға дейін созылады. Айгеира қаласы Айгиодан оңтүстік-шығысқа қарай, Коринфтен солтүстік-батысқа қарай және Патрастан шығысқа қарай орналасқан. Ежелгі Айгеираның археологиялық қазбасы қазіргі қаладан шамамен бір шақырымдай қашықтықта орналасқан. Бұл Микен және одан кейінгі кезеңдер үшін маңызды орын, әсіресе эллинистік кезеңнен қалған кең ауқымды ескерткіштер сақталған. Оны 1916 жылдан бері Афинадағы Австрия археологиялық институтының археологтары зерттеп келеді.

Тарихқа дейінгі дәуір

+ Бұл мақалада қолданылған Гелладия хронологиясының негізгі кезеңдері мен олардың шамамен хронологиялық күндерін көрсететін кесте. Кезең Шамамен күні Орта неолит б.з.д. c.5800–c.4500 Соңғы неолит б.з.д. c.4500–c.3100 Ерте гелладикалық I б.з.д. c.3100–c.2700 Ерте гелладикалық II б.з.д. c.2700–c.2200 Ерте гелладикалық III б.з.д. c.2200–c.2000 Орта гелладикалық I б.з.д. c.2000–c.1900 Орта гелладикалық II б.з.д. c.1900–c.1700 Орта гелладикалық III б.з.д. c.1700–c.1600 Соңғы гелладикалық I б.з.д. c.1600–c.1450 Соңғы гелладикалық II б.з.д. c.1450–c.1400 Соңғы гелладикалық IIIA б.з.д. c.1400–c.1300 Соңғы гелладикалық IIIB б.з.д. c.1300–c.1180 Соңғы гелладикалық IIIC б.з.д. c.1180–c.1050

Айгеирадағы алғашқы қоныс акропольде орналасқан, және қыш ыдыстардың, оның ішінде ірімшік өндіруде пайдаланылған ыдыстардың дәлелдерін ұсынды. Осы кезеңнен Мелостан алынған материалды пайдалана отырып, аз мөлшерде обсидиан пышақтары табылған. Неолит кезеңіндегі қоныстың кейбір іздері акрополистен шығысқа қарай шамамен 150 метр төменгі жазықта табылған. Қорынт шығанағы маңындағы қоныстану үлгілері соңғы неолитте бірнеше "басты орындарды" және қысқа мерзімге ғана пайдаланылып, тасталған көптеген уақытша қоныстарды көрсетті. Ерте гелладикалық кезеңде (б.з.д. 3100 жыл шамасында басталған) қоныстар тұрақтырақ бола бастады, бірнеше хронологиялық кезеңдерде пайдаланылып, бір-бірімен, әсіресе теңіз арқылы сауда жасау арқылы тығыз байланыста болды. Айгеирада соңғы неолит пен ерте гелладикалық кезең арасындағы әлеуметтік және мәдени сабақтастықтың айқын дәлелдері бар, әсіресе азық-түлік өндірісі мен тұтыну үлгілеріне қатысты, сонымен қатар технологиялық дамудың белгілері де бар, атап айтқанда жоғары температурадағы керамика өндірісінде, тоқымада зығыр немесе қос талшықты қолдануда және металлургияда мысқа мырыш қосуда. ЕХ II кезеңінде акрополь орны тасталды, ал қоныс Криос өзеніне жақын Кассаневадағы төменгі және құнарлы жерге көшірілді. Акрополь орта гелладикалық кезеңде қайтадан қоныстанды: бұл кезеңнің аз ғана іздері сақталған, бірақ барлары батыс Пелопоннеспен жаңа мәдени байланыстарды көрсетеді. Соңғы гелладикалық кезеңнің көп бөлігінде Айгеира туралы білуіміз аз. Айгеира Ахаядағы екі микендік мемлекеттің бірінің орталығы болған деген болжам бар, бірақ бұл жерде сарай құрылыстарының немесе басқару орталықтарының іздері табылмады, сондықтан Айгеира қазіргі Микен немесе Пилос сияқты мемлекеттік аппараттың орталығы болды деп айту қиын. Шындығында, осы кезеңдегі қабірлер мен ғимараттардағы монументальдықтың төмен деңгейі жергілікті элиталардың, камералы қабірлерді пайдаланудан көрінеді, бірақ олар басқа жерлердегі сарай элиталары сияқты білікті жұмыс күшін жұмылдыруға қабілетті болған жоқ. Сонымен қатар, басқа микендік орындарда сарай элитасымен байланысты жақын маңдағы толос қабірлерінің жоқтығы түсіндіруге қиын: бұл жағдай Ахаяға сарайлық әлеуметтік құрылымдар мен идеологияның енбегенін көрсетеді, немесе Микен мен Эгина сияқты алыс орталықтар Ахая элитасының өсуін тежеген, тіпті оларды бақылаған болуы мүмкін. LH IIIB кезеңінен тек бірнеше қыш ыдыстар ғана белгілі, көбінесе акропольдің төменгі террасаларында табылған, және қоныс LH IIIB кезінде жағалауға жақын жерге көшіп, LH IIIC-тің басында бастапқы орнына оралған болуы мүмкін. LH IIIC кезеңінде қоныс өрттен жойылған және көп ұзамай қайта салынған. Бұл кезеңде жаңа қоныстың шығыс жағында салынған едәуір бекініс қабырғасы ерекше назарға лайық – бұл Грекия материгіндегі осы кезеңнен белгілі жалғыз құрылым және Эгей теңізінде (Наксоспен бірге) белгілі екі мысалдың бірі. Бұл кезеңде Эгей теңізіндегі орындар үшін әдеттегідей, LH IIIC тұрақты жұмыспен, өсумен және өркендеумен айналысқан сияқты: 2011 және 2016 жылдар аралығындағы қазба жұмыстары акропольге бағытталған және LH IIIC-де көптеген хронологиялық кезеңдерде орналасқан шамамен 12,000 м2 ауданындағы "төменгі қала" туралы дәлелдерді тапты. Қыш ыдыстардың, әсіресе пифостардың табылған жерлері экскаваторларды бұл үй шаруашылықтарынан тұратын, тауарларды сақтау және өндірумен, сондай-ақ той-томалақтармен сипатталатын елді мекен болды деген тұжырымға әкелді. Діндік мақсаттар үшін 'ғибадатхана' да осы кезеңнен басталады. Керамиканың іс-әрекеттерінің іздері жойылғанға дейінгі дәуірмен мәдени сабақтастықты көрсетеді, ерекше микендік пішіндер әлі де жасалған. Айгеирамен байланысты қабірлер Соңғы гелладикалық III кезеңінің басына дейін сақталып қалған, оның ішінде 1956 жылы грек археологы Николаос Верделис Ликовоуно/Дервениде (қоныстан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 1,2 км қашықтықта) қазған камералы қабірлер бар. LH IIIC-те бұл қабірлер қайта пайдаланыла берді, бірақ кейбір жаңа жерлеу әдеттері байқалды: қабірлерді қайта ашпай және жаңа денелерді жерлемей, қабірлердің еденіне тіктөртбұрышты ойыстар, "жатақханалар" қазылды.

Settlement at Aigeira is known from the Middle Neolithic and Final Neolithic, beginning around 5500 BCE. The first settlement was situated on the acropolis, and has furnished evidence of pottery, including vessels likely used in the production of cheese. A small quantity of obsidian blades, using material from Melos, have also been found from this period. Some evidence of Neolithic settlement has been found on a lower plateau, approximately 150m to the east of the acropolis. Patterns of settlement around the Gulf of Corinth in the Final Neolithic show a few 'main sites' and a much greater number of apparently transient settlements, used only briefly before abandonment. In the Early Helladic period (beginning around 3100 BCE), settlements appear to become more permanent, being used over multiple chronological phases, and to be involved in more intense contacts between each other, particularly maritime exchange. While there is a great deal of evidence for social and cultural continuity at Aigeira between the Final Neolithic and Early Helladic, particularly as concerns patterns of food production and consumption, there are also signs of technological development, particularly in higher temperature ceramic production, the use of flax or double fibres in textiles, and possibly the addition of arsenic to copper in metallurgy. In the EH II period, the acropolis site was abandoned, and settlement moved to a low lying and more fertile site at Kassaneva, close to the Krios river. The acropolis was re occupied in the Middle Helladic period: little evidence of this phase survives, though what does exist points to new cultural connections with the western Peloponnese. Relatively little is known of Aigeira for most of the Late Helladic period. Aigeira has been proposed as the centre of one of two putative Mycenaean states in Achaia, but no signs of palatial structures or administration have been found at the site, making it difficult to argue that Aigeira was the centre of the sort of state apparatus seen in contemporary palatial centres like Mycenae or Pylos. Indeed, the relatively low level of monumentality found in tombs and buildings at this period suggests that local elites, while undoubtedly evidenced from the use of chamber tombs, did not possess the ability to mobilise even relatively small amounts of skilled labour, unlike the contemporary palatial elites elsewhere. Furthermore, the lack of tholos tombs in the vicinity, which are closely associated with palatial elites at other Mycenaean sites, lacks a conclusive explanation: it has been argued that this situation may represent the lack of penetration of palatial social structures and ideology into Achaea, or perhaps that distant centres, such as Mycenae and Aegina, were able to inhibit the growth of Achaean elites, if not to control them directly. Only a few pieces of pottery are known from the LH IIIB period, mostly found on the terraces below the acropolis, and it is possible that the settlement moved to another location, perhaps nearer the coast, during LH IIIB, returning to its original location early in LH IIIC. In the LH IIIC period, the settlement appears to have been destroyed by fire, and rebuilt soon after. Of particular note in this phase is the substantial fortification wall constructed on the eastern side of the new settlement – the only such structure known from this period on the Greek mainland, and one of only two contemporary examples known in the Aegean (alongside Naxos). Unusually for Aegean sites in this period, LH IIIC appears to have been a time of sustained occupation, growth and prosperity: excavations between 2011 and 2016 found evidence of a 'lower town', approximately 12,000m2 in area, centred on the acropolis and occupied over numerous chronological phases in LH IIIC. The distributions of finds of pottery, particularly pithoi, led excavators to conclude that this was a settlement composed of households, characterised by the storage and production of goods as well as feasting. A 'cult room' for religious purposes also dates to this period. Evidence of pottery practices suggests a degree of cultural continuity with the pre destruction era, with characteristic Mycenaean shapes continuing to be manufactured. Tombs associated with Aigeira have been found dating to the early part of Late Helladic III, including chamber tombs excavated by the Greek archaeologist Nikolaos Verdelis in 1956 at Lykovouno/Derveni, approximately 1.2 km southeast of the settlement. In LH IIIC, these tombs continued to be re used, but some innovations in funerary practice are observed: instead of re opening the chambers and interring new bodies, rectangular trenches, known as 'dormitories', were dug into the floors of the tombs.

Орта ғасырлар

Акрополь кем дегенде 12 ғасырға дейін пайдаланыла берді, мұны монеталар мен қыш ыдыстардың табылуы растайды; осы кезеңде су жеткізу үшін жаңа арна салынған. Орта ғасырларда бұл орын көптеген ежелгі материалдарды (сполия) қамтитын периметрлік қабырғамен қайтадан нығайтылған, бұл шамамен 11-12 ғасырларға сәйкес келеді.

Қазіргі заман

1900 жыл шамасында ежелгі қаланың материалдарын (сполия) пайдаланып, "Жеміз жинаушылар үйлері" деп аталатын үйлер салынды. Осы кезде ежелгі қаланың үлкен карьер ретінде пайдаланылғаны көрінеді.

Археология

Айгерадағы алғашқы қазба жұмыстары көбінесе толық емес және жарты-жартылай ғана жазылған. XIX ғасырдың соңында грек археологы Валериос Стайс 301 жылы жарияланған Диоклетианның бағалар туралы жарлығының бір бөлігін қамтитын жазуды тапты, бірақ ол табылған жердің нақты жағдайларын немесе орнын жазбады. 1836 жылы Пелопоннес аймағын зерттеу кезінде Уильям Мартин Лик сол кезде Мавра Литария деп аталған шағын шығанақта портың қалдықтарын тапты, бірақ олар 1990 жылдарға дейін археологтардың көп назарына ілікпеді. 1904 жылы Ханс Шредер «Айгера» табылған жері деп көрсетілген Микен қабірінен заттарды алды, бірақ оларды тапқан қазба жұмыстары тіркелмеген. Алғашқы ресми қазба жұмыстары 1916 және 1925 жылдары Отто Вальтер мен Венадағы Австрия археологиялық институтының басшылығымен жүргізілді. Вальтер эллиндік театры мен сол аймақтағы үш найскойды тапты. 1972 жылы қазба жұмыстары Вильгельм Альзингердің басшылығымен қайта жаңғыртылды. Альзингердің қазба жұмыстары акропольге, театрға, Зевс храмының қираған қалдықтарына және театр мен Зевс храмы арасындағы кеңістікке бағытталды. Театрдың жанында тағы бірнеше найской табылды, оның ішінде жыланмен бүркітті бейнелейтін тас еденге төселген мозаикасы бар, сондай-ақ Паузанияның сипаттаған Тихеон (Тыхеяның киелі орны) да табылды. 1975-1980 жылдар аралығында «төменгі қаланың» көп бөлігі де қазылып алынды. Альзингердің қызмет ету кезеңінде Сигрид Дегер Жалкоцзы 1975 жылдан 1986 жылға дейін қазба жұмыстарында жұмыс істеді, негізінен соңғы Микен керамикасын талдап, жариялады. 1990-1997 жылдар аралығында Антон Баммердің басшылығымен жүргізілген қазба жұмыстары қалалық аумақты зерттеуге және қаланың сумен жабдықталуы мен қоғамдық кеңістіктерін зерттеуге бағытталды. Георг Ладштаттер 1998 жылдан бастап қазба жұмыстарын басқарды, оның басты назарында сумен жабдықтау және тұрғын үйлер болды. 2002 жылдан бері қазба жұмыстары Афинадағы Австрия археологиялық институтының қарауында. 2007 жылы «тарихқа дейінгі қабат» деп аталатын қабат ашылып, анықталды, бұл Айгерада қола дәуірінен бұрын адамдар тұрғандығының алғашқы дәлелі болды. 2011 жылдан 2018 жылға дейін Вальтер Гаусс басшылығымен театрда қазба жұмыстары жүргізілді.

Early excavations at Aigeira were often partial and patchily recorded. In the late 19th century, the Greek archaeologist Valerios Stais uncovered an inscription bearing part of Diocletian's Edict on Maximum Prices, issued in 301 CE, though he did not record either the precise circumstances or the location of the finds. During his survey of the Peloponnese in 1836, William Martin Leake discovered the remains of the harbour at a small cove then known as Mavra Litharia, but they attracted little archaeological attention until the 1990s. In 1904, Hans Schrader acquired objects from a Mycenaean grave with 'Aigeira' listed as the find spot, but the excavation that produced these has gone unrecorded. The first formal excavations took place in 1916 and 1925 under Otto Walter and the Austrian Archaeological Institute in Vienna. Walter discovered the Hellenistic theatre, as well as three naiskoi in the area. In 1972, excavations resumed under Wilhelm Alzinger, who led them until 1988. Alzinger's excavations focused on the acropolis, the theatre, the ruins of the temple of Zeus and the space between the theatre and the temple of Zeus. Several further naiskoi were discovered near the theatre, including one with a pebble floor mosaic representing an eagle with a serpent, as well as the Tycheion (sanctuary of Tyche) described by Pausanias. Between 1975 and 1980, much of the 'lower town' was also uncovered. During Alzinger's tenure, Sigrid Deger Jalkotzy worked on the excavations from 1975 to 1986, primarily analysing and publishing the late Mycenaean pottery. Excavations between 1990 and 1997, under Anton Bammer, focused on a survey of the urban area and investigated, inter alia, the water supply and public spaces of the city. Georg Ladstätter lead the excavations from 1998, with continued focus on the water supply and on domestic buildings. Since 2002, excavations have been under the jurisdiction of the Austrian Archaeological Institute at Athens. In 2007, the so called 'prehistoric layer' was uncovered and defined, providing the first proof of habitation at Aigeira before the Bronze Age. From 2011 until 2018, excavations took place in the theatre, under the direction of Walter Gauss.

Спорт

Қалада Айгера муниципалды стадионы орналасқан, онда жасанды газон жабын және қиыршық тасқа төселген жүгіру жолы бар. Басты футбол командасы – А. О. Тиелла Айгерас. 2018 жылдың шілдесінен бастап клуб көршілес Акрата қаласының жергілікті футбол командасымен бірігіп, «А. Е. Айгерас/Акратас» деген жаңа клуб құрды. Айгейрада сонымен қатар бейресми, әуесқой футбол клубы «Панайгератикос» та орналасқан.

Көлік

Грекияның 8А ұлттық тас жолы (E65 Коринф – Патра) және Коринф – Патра темір жолы қаладан өтеді.