Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Селевкидтер империясының билеушісі
Ruler of the Seleucid Empire
Селевк II Каллиник Погон (; Каллиник – "әдемі жеңіс", Погон – "сақалды"; б.з.д. 265 жылдың шілде/тамыз айлары – б.з.д. 225 жылдың желтоқсаны) – б.з.д. 246 жылдан б.з.д. 225 жылға дейін билеген Эллинистік Селевкид империясының билеушісі. Әртүрлі майданда көптеген жаулармен күрескен және әскери салада үнемі табысқа жете бермеген оның билігі Селевкидтер империясы үшін зор алалақан мен фрагментация кезеңі болды. Соңынан оның екінші ұлы және мұрагері Антиох III империяны қайта жаңғыртуға қол жеткізді.
Seleucus II Callinicus Pogon (; Kallinikos means "beautifully triumphant"; Pogon means "the Beard"; July/August 265 BC – December 225 BC), was a ruler of the Hellenistic Seleucid Empire, who reigned from 246 BC to 225 BC. Faced with multiple enemies on various fronts, and not always successful militarily, his reign was a time of great turmoil and fragmentation for the Seleucid empire, before its eventual restoration under his second son and eventual successor, Antiochus III.
Қосылу және шабуыл
246 жылдың шілдесінде әкесі Антиох II қайтыс болғаннан кейін Селевкіді анасы Лаодикия Эфесте патша деп жариялады, ал әкесінің екінші әйелі, Береника патшайымы Антиохияда өз ұлы Антиохты патша деп жариялады. Береника бастапқыда Сирия мен Кіликияның көп бөлігін басып алып, шешімді әрекеттер жасады. Алайда, оның бауыры Птолемей III, Мысыр патшасы, ұлының құқықтарын қолдап, оған көмектеспей тұрып, Селевкідің II және патшайым Лаодикияның жақтастары оны өлтірді. Осы династиялық жанжал Үшінші Сирия соғысын бастарды. Птолемей III Селевкид империясына шабуыл жасап, Селевкия Пиерияға қонды, Сирия мен Кіликияның бас иелігін қабылдады және Тигрге немесе одан да әрі жеңіспен жетті (бірақ Вавилонға жетпеді). Птолемей 246-245 ж.б. қысында Сирияда қалды, ал Селевкид аймақты қайтарып алу үшін теңіз арқылы экспедиция жіберді, бірақ ол дауылдардан қирады; ол жаман оқиғадан жеңілген соңғы рет емес.
After the death of his father, Antiochus II in July 246 BC, Seleucus was proclaimed king by his mother, Laodice in Ephesos, while his father's second wife, Queen Berenice, declared her son Antiochus king in Antioch. Berenice acted decisively at first, seizing control of most of Syria and Cilicia. However, before her brother Ptolemy III, the king of Egypt, was able to land and support her son's claims, she was murdered by partisans of Seleucus II and Queen Laodice. This dynastic feud began the Third Syrian War. Ptolemy III invaded the Seleucid Empire and landing at Seleucia Pieria, accepted the surrender of Syria and Cilicia and marched victoriously to the Tigris or beyond (although he did not reach as far as Babylon). Ptolemy remained in Syria during the winter of 246 245 BC, while Seleucus sent an expedition by sea to retake the area, only to have it wrecked by storms; not the last time he was to be defeated by bad luck.
Үшінші Сирия соғысындағы жеңілісі және Анатолия
Селевк Кіші Азияның ішкі аймағында бекініп, билігін нығайтуға ұмтылды. Оның бір әпкесі Понт патшасы Митридат II-ге үйленді, екіншісі Каппадокия патшасы Ариарат III-ге үйленді, ал ол өзінің тәтесі Лаодика II-ге үйленді, одан бес бала дүниеге келді, олардың ішінде Антиохис, Селевк III Кераун және Антиох III Ұлы болды. Селевк ағасы Антиох Иераксты Кіші Азияда өкілдік етуге тағайындап, Птолемейлерге қарсы жорыққа шықты. Птолемей III б.з.д. 245 жылы Египетке қайтып келді, өзімен бірге 40 000 талант алтын мен парсылар ғасырлар бұрын тонаған египеттік құдайлардың мүсіндерін алып кетті. Селевк Вавилония мен Месопотамияға басып кірді, алғашқыда империяның шығыс аймақтарының адалдығын алды, содан кейін Сирияға аттанды, онда ол б.з.д. 244 жылға дейін Антиохияны қайтарып алды. Одан кейін аймақтағы басқа да маңызды қалалар қайта басып алынды. Б.з.д. 242 жылға қарай Солтүстік Сирияның ішкі аймақтары қайта иеленді, және Селевк тіпті Дамаск маңындағы Птолемейлер бақылауындағы Сирияға шабуылдар жасауға мүмкіндік алды. Дегенмен, Селевкидтер басқа жерлерде онша сәттілікке жете алмады. Эгей теңізінде Птолемей әскерлері Эфесті, сондай-ақ Фракиядағы Айнос және Маронея қалаларын, сонымен қатар Геллеспонттың Азиялық жағындағы бірнеше қалаларды басып алды. Б.з.д. 241 жылы бітімге келісіліп, шартқа қол қойылды. Птолемей Селевкті патша ретінде мойындады, ал Элевтерос өзені Сириядағы екі империяның шекарасы ретінде қайта қабылданды. Алайда Птолемей Фракия, Эфес және, ең бастысы, Селевкия Пиерияның маңызды портын жаулап алды. Осы қалада Селевкид әулетінің негізін қалаушы Селевк I-нің мазары орналасқан және Антиохиядан келетін сауданың көп бөлігі осы қала арқылы жүзеге асырылды. Селевкидтердің осы қаланы қайтарып алуға тырысуы б.з.д. 219 жылы Төртінші Сирия соғысының басталуына себеп болды. Осы уақытта Антиох Иеракс Селевкке қарсы Кіші Азияда бәсекелес болып, олардың билеуші анасы Лаодиканың қолдауына ие болды. Селевк Антиох Иераксқа қарсы шабуыл жасады, бірақ Сардисті ала алмады. Екі жылдық тоқыраудан кейін бауырлар б.з.д. 237 жылы Анкира шайқасында кездесті. Понт патшасы Митридат II және Галаттардың қолдауымен Антиох Иеракс жеңіске жетті, ал Селевк өмірін сақтап қалуға мүкіндік алды. Осыдан кейін Селевк Таврдан арғы елді ағасына және Анатолияның басқа күштеріне қалдырды, екеуі арасында шартты бейбітшілік орнады.
Seleucus managed to maintain himself in the interior of Asia Minor and made arrangements to shore up his power there. One of his sisters married Mithridates II of Pontus, another married Ariarathes III of Cappadocia and he married his aunt Laodice II, by whom he had five children including Antiochis, Seleucus III Ceraunus and Antiochus III the Great. Seleucus then appointed his brother Antiochus Hierax as viceroy in Asia Minor and marched against the Ptolemies. Ptolemy III returned to Egypt in 245 BC, reputedly taking with him 40,000 talents of gold and the statues of Egyptian gods which had been looted centuries before by the Persians. Seleucus crossed into Babylonia and Mesopotamia first, receiving the loyalty of the empire's Eastern regions and then marched into Syria where he recovered Antioch by 244 BC. This was followed by the recapture of the other major cities in the area. By 242 BC, the interior of Northern Syria had been regained and Seleucus was even able to launch raids into Ptolemaic controlled Syria around Damascus. Elsewhere, the Seleucids were less successful. In the Aegean, the Ptolemaic armies were able to seize control of Ephesus, as well as Ainos and Maroneia in Thrace, and several cities on the Asian side of the Hellespont. In 241 BC, peace was finally agreed and a treaty signed. Ptolemy recognised Seleucus as king and the Eleutheros river was once again accepted as the boundary between the two empires in Syria. Ptolemy did however retain his conquests in Thrace, Ephesus and, most importantly of all, the vital port of Seleucia Pieria. This city contained the tomb of the Seleucid dynasty's founder, Seleucus I, and controlled much of the trade from Antioch. The Seleucid desire to recover the city would prove to be one of the main causes of the outbreak of the Fourth Syrian war in 219 BC. In the meantime, Antiochus Hierax, had set himself up as a rival in Asia Minor against Seleucus, supported by their domineering mother Laodice. Seleucus appears to have launched an attack against Antiochus Hierax, but was unable to take Sardis. After two years of stalemate, the brothers met at the Battle of Ancyra around 237 BC. With the support of Mithridates II of Pontus and the Galatians Antiochus Hierax was victorious and Seleucus was barely able to escape with his life. After this Seleucus left the country beyond the Taurus to his brother and the other powers of Anatolia and an uneasy peace between the two prevailed.
Шығыс бөлінісі
Содан кейін Селевк империяның шығыс провинцияларында соңғы онжылдықтарда туындаған мәселелерге көңіл бөлді және Парфияны қайтару үшін жорық ұйымдастырды, бірақ нәтижесі жоқ болды. Парфян сатрапы Андрагор осы мүмкіндікті пайдаланып, де-факто тәуелсіздікке ие болды және б.з.д. 245 жылы өз монеталарын айналымға шығара бастады. Алайда, Селевк назарын шығысқа бұрар алдында, б.з.д. 238 жылы Андрагор Нисса қаласында (қазіргі Ниса, Түрікменстан) көшпелі парндардың басшысы Арсак I тарапынан өлтірілді. Арсак бұрын Бактрияға шабуыл жасаған, бірақ Диодот I сатрабы тарапынан жеңіліске ұшырап, қуылған болатын. Диодот Селевкидтердің батыстағы алаңдауынан пайдаланып, де-факто тәуелсіздікке қол жеткізіп, өзін тәуелсіз билеуші деп жариялады. Анкирадағы жеңілістен кейін аймақтағы Селевкид гарнизондары одан әрі әлсіреп, Арсак басқаратын парфтарға б.з.д. 237 жылы олардың жаңа астанасы болған Хекатомпилос қаласын қоса алғанда, көбірек аумақты басып алуға мүмкіндік берді. Осы шамада Диодоттан кейін оның ұлы Диодот II билікке келді және Парфиямен одақтасуға келісті, ол енді Шығысты қайтаруға бағытталған кез келген Селевкид шабуылына тиімді тосқауыл болды. Осыдан кейін Селевк Парфияны қайтаруға тырысты, бірақ деректер көрсеткендей, ол жеңілді немесе парфтардың күшіне қарсы шегінді. Селевкидтердің Шығыстағы жағдайын жақсарту үшін оның ұлы Антиох III билікке келгенге дейін күтуге тура келді. Осы жеңілістен кейін Диодот II өзін Бактрияның патшасы деп жариялады, Селевкид сарайымен барлық байланысты ресми түрде үзіп, б.з.д. 235 жылы тәуелсіздігін толыққанды жариялады.
Seleucus then turned to the problems which had developed in the Eastern provinces of the empire over the last few decades and undertook an expedition to regain Parthia, the results of which came to nothing. The Parthian satrap Andragoras had taken the opportunity to establish de facto independence and had begun minting his own coins in 245 BC. However, before Seleucus was able to turn his attention eastwards, by 238 BC, Andragoras had been killed by Arsaces I, a chieftain of the nomadic Parni, based in the city of Nissa (modern day Nisa, Turkmenistan). Arsaces had previously attacked Bactria and been driven off by the satrap Diodotus I. Diodotus had also used the opportunity of Seleucid distraction in the West to gain de facto independence and set himself up as an independent ruler. After the defeat at Ancyra, the Seleucid garrisons of the region were further weakened and this allowed the Parthians under Arsaces the opportunity to seize more territory, including the city of Hekatompylos, which became their new capital around 237 BC. Around this time Diodotus was succeeded by his son Diodotus II who agreed to an alliance with Parthia, which now acted as a useful barrier to any Seleucid invasion to recover the East. It was after this that Seleucus attempted to recover Parthia, but the sources indicate he was defeated, or perhaps withdrew in the face of Parthian strength. The recovery of the Seleucid position in the East would have to wait until the reign of his son Antiochus III. Following this defeat Diodotus II declared himself king of Bactria, officially severing any remaining links with the Seleucid court in 235 BC.
Антиох Ирекстің өлімі
Бұл арада Кіші Азияда Пергам Аттал I-нің басшылығымен билікке көтерілді. Атталдың Кіші Азия патшасы болу үшін Антиох Иераксты ығыстыру ниеті 230-шы жылдары ауқымды соғыс пен бірнеше шайқасқа әкелді. Ұзақ өтпей, Аттал Галатиялықтарды, Антиох Иераксті және, ақырында, Селевки II-нің Кіші Азияны қайта бағындыру әрекетін жеңді. Атталдың төрт шайқаста жеңіліске ұшыраған Антиох Иераксы Арменияға қашып, ол жердегі патша оған пана берді. Антиох Иеракс содан кейін Месопотамияға шабуыл жасауға тырысты. Осы жолы Селевки әскеріне анасының бауыры Андромах басшылық етіп, оны жеңді. Тағы да қашып құтылған Антиох ақыры Фракияда қаза тапты, ол жерде шамамен 226 ж.б.д. қарақшылар оны өлтірді. Селевки бұл кезде әйелі Димитрий II тағы бір әйелге үйленгеннен кейін Сирияға оралғаннан кейін, өзінің тәтесі, Македония патшайымы Стратониканың Антиохиядағы көтеріліс ұйымдастыруымен күресіп шаршады. Стратоника немере інісіне үйленуді ұсынды немесе, мүмкін, Димитрийге оның ар-намысына тиген құлықты кектеу үшін шабуыл жасауды талап етті. Қай жағдайда болсын, Селевки оның ұсыныстарын қабылдамады, ал ол ашуланып, Антиохияны көтеріліске итермеледі. Селевкиге қаланы қоршауға алуға тура келді, бірақ ол оны ақырында қайта басып алды. Стратоника Птолемей III-тен қорғаныш іздеп Селеукияға қашып кетті, бірақ жол жүрісінде тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Анкирадағы жеңілістен кейінгі жылдары (б.з.д. 237) Селевки өзінің иеліктерін қайта құруға, Антиохияны кеңейтуге және Вавилондағы көтерілістерді басуға күш салды. 227 ж.б.д. ол жағдайды тұрақтандырып, Атталға қарсы жаңа шабуыл жасауды және Кіші Азияны қайтарып алуды жоспарлай бастады.
Meanwhile, in Asia Minor, Pergamon now rose to greatness under Attalus I. Attalus' ambition to replace Antiochus Hierax as king of Asia Minor led to a major war and several battles during the 230s BC. In short order, Attalus defeated the Galatians, Antiochus Hierax and finally an attempt by Seleucus II to reclaim his control of Asia Minor. After being defeated by Attalus in four battles, Antiochus Hierax fled to Armenia, whose king gave him refuge. Antiochus Hierax then attempted to invade Mesopotamia. Andromachos, his mother's brother, commanded the Seleucid forces on this occasion and defeated him. Fleeing again, Antiochus finally perished in Thrace, where he was killed by robbers in c. 226 BC. Seleucus by this time had his hands full dealing with rebellion in Antioch instigated by his aunt, Queen Stratonice, who had previously been married to King Demetrius II of Macedon. Upon returning to Syria after Demetrius II took another wife, Stratonice of Macedon proposed that she marry her nephew, or possibly demanded he avenge the insult to her honour by attacking Demetrius. In either case, Seleucus refused her suggestions and, infuriated, she raised Antioch in rebellion. Seleucus had to besiege the city, which he eventually recaptured. Stratonice fled to Seleucia, hoping to take refuge with Ptolemy III, but was captured en route and executed. In the years after the defeat at Ancyra (237 BC), Seleucus focused on rebuilding his domains, expanding Antioch and suppressing rebellions in Babylon. By 227 BC, he had stabilised the situation enough to begin contemplating a new offensive against Attalus to retake Asia Minor.
Өлім және мұрагерлік
Бұл шабуылды бастамас бұрын, Селевкис 225 ж.б.д. атынан құлап, күтпеген жерден қайтыс болды. Оның орнын бірінші кезекте үлкен ұлы Александр басты, ол Селевки III деген атпен танылды, ал кейін 222 ж.б.д. кіші ұлы Ұлы Антиох III билікке келді.
Before he could launch this invasion, Seleucus died unexpectedly in 225 BC as the result of a fall from his horse. He was succeeded firstly by his eldest son Alexander who took the name Seleucus III and later by a younger son Antiochus III the Great in 222 BC.