Кіріспе

Кордофан тілі Суданда таралған тіл.

Тагой тілі – Кордофан тілдері тобына жататын, Тегали тілімен тығыз байланысты тіл. Ол Суданның оңтүстік Кордофан аймағындағы Рашад қаласының жанында, шамамен 12° солтүстік ендігінде және 31° шығыс бойламында сөйленеді. Тегалиден айырмашылығы, ол күрделі зат есім кластары жүйесіне ие, бұл жүйе Нигер-Конго тілдерінен алынған болуы мүмкін. Оның бірнеше диалектілері бар, олардың ішінде Умали (Тумале), Гой (шынайы Тагой), Мореб және Ориг (Турджук) бар. Ауылдар: Мореб, Тагой, Тукум, Тулинг, Тумале, Туржок және Турум (Этнолог, 22-ші басылым). Төменде Ориг диалектісі сипатталады.

Сифаттар

Сифаттар зат есімнен кейін келеді және зат есімнің класына, яғни жынысы мен санына қарай сәйкес келеді; мысалы, kús kàlló "жіңішке сүйек" > sús sàlló "жіңішке сүйектер".

Көрсеткіштер

Демонстративтер де зат есімнен кейін келеді және класына қарай сәйкес келеді. Үш қысқасы: i "бұл" (i алдында да, кейін де келісім жөндігі көшіріледі), ur, un "сол". Мысалы: gálám kɛ́k "бұл қарындаш" > sálmát sɛ́s "бұл қарындаштар"; gálám kur "сол қарындаш". Үш ұзыны, бұрынғысына ( ) an қосу арқылы жасалады; мысалы, wùskén wèwán "бұл пышақ", gálám kurkan "сол қарындаш".

Іс-әрекеттер

Кем дегенде төрт негізгі форма бар сияқты: қазіргі (мысалы, y ìlàm "Мен көремін"), өткен (мысалы, y ílàm "Мен көрдім"), бұйрық (мысалы, k ìlmɛ́ "көр! (жекеше)"), және теріс бұйрық (мысалы, ánák w èlm ò "көрме! (жекеше)"). Қазіргі және өткен шақтар арасындағы айырмашылық көбінесе тонмен белгіленеді: қазіргі шақта LH немесе кейде LL, өткен шақта HL. Кейде дауыстылардың өзгеруі де байқалады. Бұйрық етістікте кейбір етістіктер k префиксін алады, ал кейбіреулері алмайды; бұл етістіктің дауысты әріппен басталуына байланысты болуы мүмкін. "Болу" етістігінің шаққа қарай әртүрлі түбірі болады: қазіргі шақта ɛ́n, өткен шақта ɪ́rɪ̀n. Етістікті терістеу k префиксімен, содан кейін жекешелік жалғаумен жіктелетін "болу" етістігі арқылы білдіріледі; "болу" етістігінің терістелуі қазіргі шақта k àrà, өткен шақта k ɪ̀rá арқылы жасалады. Етістік атауларға агенттік атаулар кіреді (мысалы, t ubi "соғушы"), t арқылы жасалған есімдер (мысалы, t àyá "ішуге жарамды"), және іс-қимыл атаулары (мысалы, ŋ ìlàm "көру").

Синтаксисі

Сөздердің негізгі реті – жатқыш-толықтырылыс-етістік, бұйрық сөйлемдерде де осылай. Орындық толықтырылыстар да етістіктен бұрын келеді. Есімдік сөйлемдерде «болу» етістігі қолданылады. Белгілеуіштер басты есімдерден кейін тұрады.