Түркиядағы Сіде қаласы: тарихы, археологиялық қазбалар, көрікті жерлер және жаңағы курорт аймағы туралы толық ақпарат. Antalya облысы, Manavgat ауданы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түркиядағы қала
Түркияның Жерорта теңізі жағалауындағы Сиде қаласы
Town in Turkey
the town of Side on the Mediterranean coast of Turkey
Сиде (, Sídē, бұрын: Selimiye, айтылуы: tsiːdeɪ) – Түркияның Жерорта теңізі жағалауындағы қала. Оған қазіргі курортты қала және ежелгі Сиде қаласының қираған орындары кіреді, ол елдегі ең танымал классикалық орындардың бірі. Қазіргі Сиде – Түркияның Анталия провинциясындағы Манавгат муниципалитеті мен ауданының бір бөлігі. 2022 жылғы халық саны – 14 527 адам. 2013 жылғы қайта ұйымдастыруға дейін ол қалашық (belde) болатын. Манавгатқа жақын, Анталиядан 78 км қашықтықта орналасқан. Евримедон өзенінің сағасынан шамамен 20 км шығысқа қарай жатқан Памфилия жағалауының шығыс бөлігінде орналасқан. Бүгінде, ежелгі замандағыдай, ежелгі қала шамамен 1 км ұзындығы және 400 м ені бар шағын солтүстік-оңтүстік бағыттағы жарым аралда орналасқан.
Side (, Sídē, formerly: Selimiye, pronounced: tsiːdeɪ) is a city on the southern Mediterranean coast of Turkey. It includes the modern resort town and the ruins of the ancient city of Side, one of the best known classical sites in the country. Modern Side is a neighbourhood of the municipality and district of Manavgat, Antalya Province, Turkey. Its population is 14,527 (2022). Before the 2013 reorganisation, it was a town (belde). It lies near Manavgat, 78 km from Antalya. It is located on the eastern part of the Pamphylian coast, which lies about 20 km east of the mouth of the Eurymedon River. Today, as in antiquity, the ancient city is situated on a small north south peninsula about 1 km long and 400 m across.
Тарих
Псевдо Скилак, Страбон және Ариан Сиде қаласының батыс Анатолия аймағындағы Эолис аймағындағы Кимеден келген грек қоныс салушылармен негізделгенін жазды. Бұл шамамен б.з.д. 7 ғасырында болған болуы мүмкін. Қазба жұмыстарында табылған және Жаңа Хеттерге жатқызылатын б.з.д. 7 ғасырға жататын базальт бағана негізі, осы жердің ерте тарихының куәсі. Шағын кемелерге арналған жақсы порты бар болғандықтан, Сиденің табиғи географиясы оны аймақтағы ең маңызды сауда орталықтарының біріне айналдырды. Оның қадағалаушы құдайы Афина болды, оның бейнесі қаланың монеталарын безендірді. Қазба жұмыстары Сиде тілінде жазылған бірнеше жазуларды ашты. Б.з.д. 3 және 2 ғасырларға жататын бұл жазулар әлі де жазылмаған, бірақ отарлаудан кейін бірнеше ғасырлар бойы жергілікті тіл қолданыста болғанын көрсетеді.
Pseudo Scylax, Strabo and Arrian record that Side was founded by Greek settlers from Cyme in Aeolis, a region of western Anatolia. This most likely occurred in the 7th century BC. A basalt column base from the 7th century BC found in the excavations and attributable to the Neo Hittites is evidence of the site's early history. Possessing a good harbour for small craft, Side's natural geography made it one of the most important trade centres in the region. Its tutelary deity was Athena, whose head adorned its coinage. Excavations have revealed several inscriptions written in the language of Side. The inscriptions, dating from the 3rd and 2nd centuries BC, remain undeciphered, but testify that the local language was still in use several centuries after colonisation.
Македония билігі
Ұлы Александр б.з.б. 333 жылы Сиде қаласын ешқандай қарсылықсыз басып алды. Александр қаланы басып алу үшін бір ғана гарнизон қалдырды. Бұл басып алу, өз кезегінде, Сиде халқын б.з.б. 4-1 ғасырларда гүлденген эллинистік мәдениетпен таныстырды. Александрдың қайтысынан кейін Сиде оның генералдарының бірі, Птолемей I Сотердің билігіне көшті, ол 305 жылы өзін Египет патшасы деп жариялады. Птолемейлер әулеті Сидеге б.з.б. 2 ғасырға дейін билік етті, сол кезде Селевкидтер империясы қалаға басып кірді. Дегенмен, осы басып алуларға қарамастан, Сиде белгілі бір тәуелсіздігін сақтап, гүлденіп, маңызды мәдени орталыққа айналды. Б.з.б. 190 жылы Рим мен Пергам қолдауымен грек арал қаласы Родостың флоты, қашқан Карфаген генералы Ганнибал басқарған Селевкид патшасы Ұлы Антиохтың флотын жеңді. Ганнибал мен Ұлы Антиохтың жеңілісі Сиденің Селевкид империясының үстемдігінен азаттығын білдірді.
Alexander the Great occupied Side without a struggle in 333 BC. Alexander left only a single garrison behind to occupy the city. This occupation, in turn, introduced the people of Side to Hellenistic culture, which flourished from the 4th to the 1st century BC. After Alexander's death, Side fell under the control of one of Alexander's generals, Ptolemy I Soter, who declared himself king of Egypt in 305 BC. The Ptolemaic dynasty controlled Side until it was captured by the Seleucid Empire in the 2nd century BC. Yet, despite these occupations, Side managed to preserve some autonomy, grew prosperous, and became an important cultural centre. In 190 BC a fleet from the Greek island city state of Rhodes, supported by Rome and Pergamum, defeated the Seleucid King Antiochus the Great's fleet, which was under the command of the fugitive Carthaginian general Hannibal. The defeat of Hannibal and Antiochus the Great meant that Side freed itself from the overlord ship of the Seleucid Empire.
Селеукидтерден кейінгі билік
Апамея келісім-шарты (б.з.д. 188 ж.) Антиохты барлық еуропалық территорияларын тастап, Тавр тауларының солтүстігіндегі Кіші Азияның барлық жерін Пергамға беруге мәжбүр етті. Бірақ Пергамның үстемдігі де-факто Пергаға дейін ғана жетті, Шығыс Памфилия белгісіз тәуелсіздікте қалды. Осының салдарынан Аттал II Филадельф Атталия (қазіргі Анталия) қаласында жаңа портын салды, дегенмен Сидеде де маңызды порт болған еді. 188 және 36 жылдар аралығында Сиде өзінің ақшасын – Нике мен лавр шоғырын (жеңістің символы) бейнелейтін тетрадрахмаларды шығарды. Б.з.д. 1 ғасырында Сиде Киликиялық қарақшылар өздерінің негізгі теңіз базасын және құл саудасының орталығын құрған кезде өркендемеге жетті.
The Treaty of Apamea (188 BC) forced Antiochus to abandon all European territories and to cede all of Asia Minor north of the Taurus Mountains to Pergamum. However, the dominion of Pergamum only reached de facto as far as Perga, leaving Eastern Pamphylia in a state of uncertain freedom. This led Attalus II Philadelphus to construct a new harbour in the city of Attalia (the present Antalya), although Side already possessed an important harbour of its own. Between 188 and 36 BC Side minted its own money, tetradrachms showing Nike and a laurel wreath (the sign of victory). In the 1st century BC, Side reached a peak when the Cilician pirates established their chief naval base and a centre for their slave trade.
Римдіктер
Консул Сервилий Ватия бұл қарақшыларды б.з.д. 78 жылы, ал кейіннен римдік генерал Помпейді б.з.д. 67 жылы жеңіп, Сидені Римнің бақылауына алды және Рим империясымен жақсы қарым-қатынас орнатып, оның екінші өркендеу кезеңін бастады. Император Август мемлекеттік басқаруды реформалап, б.з.д. 25 жылы Памфилия мен Сидені Рим провинциясы Галатияға қосты, бұл Галатияның Аминтысының 36-25 жылдар арасындағы қысқа билігінен кейін болды. Сиде зәйтүн майы саудасы арқылы Кіші Азиядағы маңызды сауда орталығы ретінде дамып, жаңа өркендеу кезеңін басталды. Оның халқы 60 000 адамға жетті. Бұл кезең біздің заманымыздың 3-шы ғасырына дейін жалғасты. Сиде Жерорта теңізінде құл саудасының орталығына айналды. Оның үлкен сауда флоты қарақшылықпен айналысса, бай саудагерлер қоғамдық жұмыстар, ескерткіштер, жарыстар, ойындар мен гладиаторлардың жекпе-жегі сияқты түрлі игіліктерге ақы төледі. Сидедегі қазіргі уақытта сақталған қиратылыстардың көпшілігі осы өркендеу кезеңімен байланысты. Сиде Антиохиялық Евстафийдің, философ Тройлдың, V ғасырдың шіркеу жазушысы Филипптің және әйгілі заңгер Трибонианның туған жері болды.
The consul Servilius Vatia defeated these brigands in 78 BC and later the Roman general Pompey in 67 BC, bringing Side under the control of Rome and beginning its second period of ascendancy, when it established and maintained a good working relationship with the Roman Empire. Emperor Augustus reformed the state administration and placed Pamphylia and Side in the Roman province of Galatia in 25 BC, after the short reign of Amyntas of Galatia between 36 and 25 BC. Side began another prosperous period as a commercial centre in Asia Minor through its trade in olive oil. Its population grew to 60,000 inhabitants. This period would last well into the 3rd century AD. Side also established itself as a slave trading centre in the Mediterranean. Its large commercial fleet engaged in acts of piracy, while wealthy merchants paid for such tributes as public works, monuments, and competitions as well as the games and gladiator fights. Most of the extant ruins at Side date from this period of prosperity. Side was the home of Eustathius of Antioch, of the philosopher Troilus, of the fifth century ecclesiastical writer Philip; of the famous lawyer Tribonian.
Құлдырау
Сид 4-ғасырдан бастап тұрақты түрде құлдырауға түсті. Тіпті қорғаныс қабырғалары да Таурус тауларынан келген таулықтардың бір-бірінен кейін жасаған шапқыншылықтарын тоқтата алмады. 5- және 6-ғасырларда Сид қайта жанданды, және Шығыс Памфилия епископтығының орталығына айналды. Дегенмен, 7-ғасырда араб флоттары Сидке шабуыл жасап, өртеп жіберді, бұл оның құлдырауына себеп болды. Жер сілкінісі, христиан экстремистері және араб шабуылдарының салдарынан 10-ғасырға қарай бұл жерде адам қалмады, тұрғындары жақын орналасқан Аталияға көшіп кетті. Қазірде тұрғын орын емес, Сид Католик шіркеуінің титулдық епископтықтарының тізіміне енгізілген.
Side began a steady decline from the 4th century on. Even defensive walls could not stop successive invasions of highlanders from the Taurus Mountains. During the 5th and 6th centuries, Side experienced a revival, and became the seat of the Bishopric of Eastern Pamphylia. Arab fleets, nevertheless, raided and burned Side during the 7th century, contributing to its decline. The combination of earthquakes, Christian zealots and Arab raids, left the site abandoned by the 10th century, its citizens having emigrated to nearby Attalia. No longer a residential see, Side is today included in the Catholic Church's list of titular sees.
Ескерткіштер мен жерлер
Бұл ұлы қираған орындар Кіші Азиядағы ең танымал орындардың қатарына жатады. Олар құрлықтан қабырға мен ормен бөлінген үлкен мүйісті алып жатыр. Археологтар 1947 жылдан бері Сайдты қазып зерттеп, ара-тұра жұмыстарын жалғастырып келеді. 2-ші ғасырда салынған алып театр кешені Аспендосқа қарағанда нашар сақталған, бірақ ол да шамамен сондай үлкен, 15 000–20 000 адам сыятын. Византия дәуірінде (5-ші немесе 6-шы ғасыр) ол екі шіркеуі бар ашық аспан астындағы қасиетті орынға айналдырылған. Жақсы сақталған қала қабырғалары арқылы б.з.б. 2-ші ғасырға жататын Ежелгі Грек қақпасынан (Мегале Пиле) кіруге болады. Бағаналы көшеде мәрмәр бағаналар болған, олардың қалдықтарын Рим моншаларының жанында көруге болады, ол Рим кезеңінен мүсіндер мен саркофагтарды көрсететін мұражай ретінде қайта жаңартылған. Агораның ортасында 12 бағанасы бар дөңгелек Тихе және Фортуна ғибадатханасының (б.з.б. 2-ші ғасыр) қалдықтары орналасқан. Кейінірек ол сауда орталығы ретінде пайдаланылған, онда қарақшылар құлдар сатқан. Ерте Римнің Дионис ғибадатханасы театрға жақын жерде орналасқан. Кіреберісті әсемдеген фонтан қалпына келтірілген. Сол жақта Византия базиликасы тұр. Қазба жұмыстары кезінде ежелгі гректердің жыныс үйі де табылған.
The great ruins are among the most notable in Asia Minor. They cover a large promontory which a wall and a moat separate from the mainland. Archaeologists have been excavating Side since 1947 and intermittently continue to do so. The colossal theatre complex of the 2nd century is less well preserved that of Aspendos, but it is almost as large, seating 15,000–20,000 people. It was converted into an open air sanctuary with two chapels during Byzantine times (5th or 6th century). The well preserved city walls provide an entrance to the site through the Hellenistic main gate (Megale Pyle) from the 2nd century BC. The colonnaded street had marble columns whose remains can be seen near the Roman baths, restored as a museum displaying statues and sarcophagi from the Roman period. The agora includes the remains of the round Tyche and Fortuna temple (2nd century BC), peripteral with twelve columns, in the centre. In later times it was used as a trading centre where pirates sold slaves. The early Roman Temple of Dionysus is near the theatre. The fountain gracing the entrance is restored. At the left side is a Byzantine Basilica. Excavation teams also found an ancient Greek brothel.
Бүгін
1895 жылы Криттен келген түрік мұсылман иммигранттары қираған жерлерге қоныстанды және оған Селимие деп ат қойды; крит түріктері көшіп келгенде олар қираған жерлердің үстіне үйлер салды. Бүгінде Сиде Анталия жағажайлық жобасының кеңеюі нәтижесінде танымал демалыс орнына айналып, қайта жандануда. 2006 жылдың 29 наурызындағы күн тұтылуын тамашалау үшін бұл танымал жер болды. Ататүрік мүсіні орналасқан теңіз жағалауындағы алаңмен қалалық автобус стансасын байланыстыратын көше Лиман көшесі деп аталады.
In 1895, Turkish Muslim Immigrants from Crete moved to the area of the ruins and called it Selimiye; they also built houses over the ruins when the Cretan Turks moved there. Today, Side has become a popular holiday destination as a result of the expansion of the Antalya coastal project and is experiencing a revival. It was a popular spot for watching the solar eclipse of March 29, 2006. The bustling street called Liman Caddesi connects the town bus station with the square on the seafront, where the statue of Atatürk is situated.