Кіріспе

Троя соғысындағы мифтік грек әскері. Camaenidae тұқымдасына жататын жұмсақ денелі моллюск. Грек мифологиясында Терсит (/θ//ɜːr/'/s//aɪ//t//iː//z/; Ежелгі грек: Θερσίτης) Троя соғысы кезінде грек әскерінің әскері болған.

Отбасы

Илиадада оның әкесінің аты айтылмайды, бұл оның аристократтық батыр емес, қара халықтан қарастырылуы мүмкін екенін көрсетеді. Дегенмен, Троя аңыздарының тағы бір жоғалған дастаны – «Эфиопис» оның ата-анасы Калидондық Агрий мен король Портаонның қызы Диа екенін айтады.

Мифология

Кейбір деректерде Терсит өзінің бес бауыры, соның ішінде Меланиппен бірге Энейді Калидон тағынан құлатып, патшалықты олардың әкесі Агрийге берді. Кейін оларды Диомед құлатып, бабасы Онейді патша етіп қайта орнатып, Терситтің барлық бауырларын өлтірді. Гомер оны «Илиаданың» II кітабында егжей-тегжейлі сипаттаған, бірақ ол оқиғада негізгі рөл ойнамайды. Оның аяқтары қисық, шалың, иықтары ішке қарай бұрқалып, басы шашпен қалың жабылған және үшкір болып келеді. Бұл деформация тіпті медициналық атауға (эпонимге) себеп болды. Дөңгелек мінезді, ұятсыз, аздап ақылы кем Терсит грек әскерін біріктіруге кедергі келтіреді:

Ол жиналыста тұрып, Ахиллдың сөздерімен Агамемнонды сынап, оны ашкөз және батыр емес деп айыптады. Одиссей содан кейін орнынан тұрып, Терситке қатысты сөгіс айтты, оны жалаңаш қылумен қорқытып, содан кейін Агамемнонның скипетрімен арқасы мен иығына ұрып тастады; Терсит екіге бүгіліп, көзінен ыстық жас тамды, ал арқасында қанды із қалды; ол қорқынышпен отырып, жасын сүртіп, азап шегіп, көмек күтпестен қарады; бірақ жиналыстың қалған бөлігі мазасыздыққа түсіп, күлді. Өте жаман, өзінің жамандығы айқын болатын Терсит – Тройға келген ең келбетсіз адам, ол басқалардың ойларын айтады. Ол «Илиадада» басқа жерде есімдерінде жоқ, бірақ жоғалған «Эфиопидада» Ахилл оны амазонка Пентесилеяның көзін жойғаны үшін қатты соққымен өлтіргені айтылады, оны батыр жаумен шайқаста жаңа ғана өлтірген еді. Роберт Грейвс «Ахиллдың ашуына» кіріспесінде Гомер Терситті күлкілі кейіпке айналдырғанын болжайды, себебі оның айтқандары толыққанды негізделген сияқты. Бұл оның сөздерімен, сондай-ақ Одиссейдің қатыгездікпен жасаған жазалау амалының тарихқа енуіне мүмкіндік берді.

Кейінгі әдебиетте

Терсит Платонның «Горгий» (525e) еңбегінде де күш-қуатының жетіспеуі салдарынан кейін өмірде емделуге болатын жанның мысалы ретінде айтылады. Ал «Республика» еңбегінде ол адам емес, маймыл түрінде қайта тууды таңдайды. Э.Р. Доддстың айтуынша, «Ол көбінесе ұсақ-түйек қылмыскер емес, көбінесе әзілкеш; және Лукиан оны осылай сипаттайды». «Александр романы» Терсит туралы айтады, онда Александр Македонский өзінің замандастарының ақындарына қарағанда Гомердің поэзиясында мәңгілікке қалу үлкен құрмет болар еді, тіпті ол Терсит сияқты маңызсыз және жақтырмас кейіпкер болса да: «Мен сіздің жазбаларыңызда Агамемноннан гөрі Гомерде Терсит болғанды қалаймын». Басқа нұсқаларда Агамемнон Ахиллмен салыстырылады. 1537 жылғы «A New Interlude Called Thersites» анонимді пьесасы, кейде Николас Удаллға жатқызылады, ол Наварра колледжінің риторика профессоры және Париж университетінің ректоры Жан Тиксиер де Равизидің латын диалогына негізделген. Ол 1520–1524 жылдары «J. Ravisius Textor» псевдонімімен жазылған. Карл Хольцнехт бұл пьесаны «Англия сахнасындағы мақтанғақ сарбаздың (miles gloriosus) ең алғашқы мысалы» деп сипаттаған. Плавттың пьесаларынан алынған болса да, қарлығашпен күрес («көне ортағасырлық әзіл, көбінесе Ломбардтардың есебінен») және Телемахтың атау кейіпкерінің анасына құрттардан емделу үшін келуі сияқты элементтер осы нұсқаға тән жаңалықтар. Троя соғысының көптеген маңызды тұлғаларымен бірге Терсит Шекспирдің «Троил мен Крессида» (1602) пьесасындағы кейіпкер болды, онда ол «деформацияланған және ұятсыз грек» ретінде сипатталады және Шекспирдің ақымақтарының дәстүрінде, бірақ кездесетін барлық адамдарға тікелей қорлау сөздерін айтумен ерекшеленетін күлкілі қызметші ретінде бейнеленеді. Ол Аякстың құлы ретінде басталады, Аяксқа: «Басыңнан аяғына дейін қышып, мен сені қысып тастасам деймін; Мен сені Грекиядағы ең жақтырмас тері ауруына шалдықтырамын». Терсит көп ұзамай Аякс қызметінен кетіп, Ахиллдің (Шекспир оны богемиялық кейіпкер ретінде бейнелейді) қызметіне кіріседі, ол оның ащы, тікенді әзіл-қалжыңын бағалайды. Шекспир өзінің кейінірек жазған «Цимбелин» пьесасында Терсит туралы тағы да айтады, онда Гвидерий: «Терситтің денесі Аякс сияқты жақсы / Екеуі де тірі болмағанда». Лоренс Стерн өзінің «Тристрам Шэнди» кітабының соңғы томындағы 14-тарауында Терсит туралы жазады, оны қорлау сатирасының үлгісі деп жариялайды, ол сия сияқты қара. Гётенің «Фауст» (1832) екінші бөлігінде, бірінші актіде, Маскарад кезінде Терсит қысқаша пайда болады және болып жатқан оқиғаларды сынап-қанағаттандырмайды. Ол былай дейді: «Егер биік нәрсе жасалса, мен бірден қаруландым. / Төменге, жоғарыға қарамаңыз, / қисықты тура деңіз, ал тураны қисық деңіз». Ашудың қожайыны немесе Зұлымдықтың қожайыны ретінде әрекет ететін Херальд, Терситтің басына жебесімен соққы береді, сол кезде ол жұмыртқаға айналады, одан жарғақ пен жылан шығады.

Сайттар кешені

Медицинада Терсит кешені дегені – өте шағын деформациясы бар, бірақ оған қатты алаңдайтын науқастарды білдіреді. Олар өздерінің "көп байқаған" кемшіліктерін түзету үшін хирургтарға жиі жүгінеді. Дәрігерлер көбінесе олардың шағымын назарға алмай, психологтар мен психиатрларға жолдайды. Бірақ психотерапия көбінесе қабылданбайды немесе тиімсіз болып шығады.