Кіріспе
Үстіңгі эпителийлік стромальды ісіктер – жұмыртқа безінің қатерсіз немесе қатерлі ісіктерінің бір класы. Осы топтағы новообразованиялар жұмыртқа безінің беткі эпителийінен (өзгертілген перитонеум) немесе эктопиялық эндометрий немесе фаллопий түтігі (түтік) тіндерінен пайда болады деп саналады. Бұл түрдегі ісіктерді жұмыртқа безінің аденокарциномасы деп те атайды. Бұл ісіктер тобы жұмыртқа безі қатерлі ісігінің барлық жағдайларының 90%-дан 95%-ын құрайды; алайда, көбінесе климакстан өткен әйелдерде кездеседі, бірақ АҚШ-та жағдайлардың 7%-ы 40 жасқа дейінгі әйелдерде табылады. Қан сарысуындағы CA 125 деңгейі көбінесе жоғарылайды, бірақ оның дәлдігі 50% ғана, сондықтан емдеудің барысын бағалау үшін ол пайдалы ісік маркері емес. Эпителийлік жұмыртқа безі қатерлі ісігімен ауырған әйелдердің 75%-ы ауырған кезеңде (advanced stages) анықталады, бірақ жас науқастарда егде саяқтыларға қарағанда жақсы жағдайға ие болу мүмкіндігі жоғары.
Жіктеу
[[Файл:Гистопатология бойынша жұмыртқа безі қатерлі ісігінің таралуы. 20 жастан асқан әйелдердегі жұмыртқа безі қатерлі ісіктері, аймағы - салыстырмалы таралуын, түсі - 5 жылдық салыстырмалы өмір сүру көрсеткішін көрсетеді.
Патология
Шырышты ісіктер биік бағана тәрізді эпителийлік жасушалардың қабаттарымен сипатталады, олардың апопикальды бөлігінде шырыш болады және кілшелер жоқ, бұл жағынан жақсы түрдегі жатыр мойны немесе ішек эпителийлеріне ұқсас. Көрінісі тоқ ішек немесе жұмыртқа безі қатерлі ісігіне ұқсас болуы мүмкін, бірақ көбінесе қосымшадан пайда болады (Pseudomyxoma peritonei клиникалық жағдайы бар шырышты аденокарциноманы қараңыз). Шекаралық ісіктерді қатерлі ісіктерден ажырату үшін анық стромальды инвазия қолданылады.
Болжам
Жұмыртқалық бездегі шекаралық ісіктер, қатерлі емес және инвазияланбаған қатерлі ісіктер, сондай-ақ инвазияланған қатерлі ісіктердің 10 жылдық өмір сүру көрсеткіштері сәйкесінше 95%-дан, 90%-дан және 66%-дан жоғары. Шырышты жұмыртқалық ісіктерімен байланысты сирек, бірақ маңызды жағдай – перитонеальді псевдомиксома. Алғашқы жұмыртқалық шырышты ісіктер көбінесе бір жақты (бір жұмыртқалықта) болатындықтан, екі жақты шырышты ісіктердің пайда болуы жұмыртқалықтан басқа бастау тегін, әдетте ішек қосымшасын тексеруді қажет етеді.
Эндометриоидтық ісіктер
Эндометриоидтық ісіктер барлық жұмыртқа безі қатерлі ісіктерінің шамамен 20% құрайды және көбінесе қатерлі болады (эндометриоидтық карциномалар). Олар қатерсіз немесе қатерлі эндометрийге өте ұқсас түтікшелі бездерден тұрады. Эндометриоидтық карциномалардың 15-30% эндометрий карциномасы бар адамдарда кездеседі, және осы пациенттерде емделуге жақсы жағдай болады. Олар қатты және сұйықтыққа толы аймақтары бар, басқа беткей эпителийлік стромальды ісіктерге ұқсас. Бұл ісіктердің 40% екі жақты болады, екі жақты болған жағдайда метастаз жиі кездеседі.
Болжам
Прогноз қайтадан ісіктің таралуына, сондай-ақ ісіктің қаншалықты дифференциацияланғанына байланысты. Жалпы алғанда, прогноз серозды немесе муцинозды ісіктерге қарағанда нашарлау, және жұмыртқалыққа локализацияланған ісігі бар пациенттердің 5 жылдық өмір сүру көрсеткіші шамамен 75% құрайды.
Ашық жасушалы ісіктер
Микрографиялық кескінінде жұмыртқалық ашық жасушалы қатерлі ісік. H&E бояуы. Ашық жасушалы ісіктер көп мөлшерде ашық цитоплазмасы бар үлкен эпителий жасушаларымен сипатталады және эндометриозбен немесе аналық бездің эндометриоидты карциномасымен байланысты болуы мүмкін, эндометрийдің ашық жасушалы карциномасына ұқсас. Олар көбінесе қатты немесе кисталық болып келеді. Егер қатты болса, ашық жасушалар парақтар немесе түтікшелер түрінде орналасады. Кисталық түрінде ісік жасушалары киста қабырғасын құрайды.
Болжам
Бұл ісіктер көбінесе шабуылшыл болады, жұмыртқалық бездерде ғана анықталған ісіктердің бес жылдық өмір сүру көрсеткіші шамамен 65% құрайды. Егер ісік диагноз қойылған кезде жұмыртқалық безден тысқа тараған болса, емделу барысы нашар болады.
Бреннер ісігі
Бреннердің ісігі. H&E бояуы. Бреннер ісіктері – бұл сирек кездесетін беттік эпителийлі стромальды жасушалық ісіктер, оларда ісікті анықтайтын эпителийлі жасуша өтпелі жасуша болып табылады. Бұл жасушалар көпіршік бездің эпителийлеріне ұқсас. Ісіктер өте кішкентайдан өте үлкенге дейін, қатты немесе сұйықтыққа толы болуы мүмкін. Гистологиялық тұрғыдан алғанда, ісік қоршаған тіндердегі өтпелі жасушалардың шоғырларынан тұрады, бұл тіндер қалыпты жұмыртқалыққа ұқсас. Бреннер ісіктері ісік жасушаларының айналағы тіндерге таралуына байланысты қатерлі немесе қатерсіз болуы мүмкін.
Шағын клеткалы ісіктер
Ұсақ жасушалы жұмыртқа безі қатерлі ісігі (SCCO) көбінесе ерекше эндокриндік белгілері бар эпителиялық ісіктер ретінде жіктеледі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) SCCO-ны екі ерекше түр ретінде мойындайды: гиперкальциемиялық типтегі ұсақ жасушалы жұмыртқа безі қатерлі ісігі (SCCOHT) және өкпе типіндегі ұсақ жасушалы жұмыртқа безі қатерлі ісігі (SCCOPT). Көбінесе ол бір жақты үлкен ісік түрінде көрінеді. Платинаға сезімтал қайталаған ЭОК-қа (EOC) шалдыққан адамдардағы зерттеулер, карбоплатинмен бірге қолданылатын пегиляцияланған липосомалық доксорубициннің, карбоплатинмен бірге қолданылатын паклитакселге қарағанда тиімдірек екенін көрсетті. Осы гистологиялық құрылымның кең таралған қатерлі ісіктері үшін АҚШ Ұлттық қатерлі ісік институты интравендік (IV) және ішқуыстық (IP) жолмен берілетін химиотерапия комбинациясын ұсынады. Басылымды химиотерапиялық препараттарға платиналы препараттар және таксандар жатады.
Метастаздар
Үстіңгі эпителийлік стромальды ісіктерде метастаздардың ең көп таралған жерлері – плевра қуысы (33%), бауыр (26%) және өкпе (3%).