1914 жылғы француз әскери дайындық жоспары және неміс жоспары

Кіріспе

Француз әскери жұмылдыру жоспары, 1914 жылғы неміс жоспары

Plan XVII (plɑ̃ dis. sɛt) – 1912 жылдан 1914 жылға дейін француздық Conseil Supérieur de la Guerre (Францияның Grand Quartier Général (1914–1919) бейбіт уақыттағы атауы) қабылдаған «жұмылдыру және шоғырлану схемасы» деген атау. Бұл жоспар Франция мен Германия арасындағы соғыста француз армиясы тарапынан іске асыруға арналған. Ол Германияның резервтерін ресейлік шабуылмен бір уақытта жұмылдыруды аяқтамас бұрын, Германияға, Бельгияға немесе екеуіне де шабуыл жасау мүмкіндігін беру үшін француз әскерлерін жұмылдыру, шоғырландыру және орналастыру жоспары болды. Жоспар 1914 жылдың 7 тамызынан бастап іске асырылды, бұл француздар үшін апатты салдарға әкелді. Олар Шекаралар шайқасында (7 тамыз – 13 қыркүйек) 329 000 адамдық шығынмен жеңілді. Француз әскерлері (және британдық экспедициялық корпусы) Бельгия мен Солтүстік Францияда Марна өзеніне дейін кері шегінуге мәжбүр болды. Марнаның бірінші шайқасында (5–12 қыркүйек) неміс әскерлері жеңіліп, Айн өзеніне шегінуге мәжбүр болды, бұл соңында «Теңізге жарысқа» әкелді.

Шоғырландыру жоспарлары 18711911

Франко-Прус соғысында француз әскерінің жеңіліске ұшырауынан кейін, 1870–1871 жылдары, 1874–1880 жылдары генерал Реймонд Адольф Сере де Ривьер (20 мамыр 1815 – 16 ақпан 1895) Сере де Ривьер жүйесінің құрылысын қадағалады. Бұл жүйе Белфорттан Эпиналға дейінгі қамалдар желісінен және Тоулдан Верденге дейінгі ұзындығы шамалас тағы бір желіден тұрды. Мёз өзені солтүстікке қарай Тоулдан Верденге, Мезиерге және Бельгия шекарасындағы Гивеге ағып жатыр, ал Белфорт пен Эпинал арасындағы Мозельдің саласы 1871–1919 жылдардағы француз-неміс шекарасына параллель орналасқан. Эпинал мен Туль арасындағы кең, Шарм де Ла Кот (Шарм аңғары) деп аталатын аймақ бекітілмеді, ал Нанси бекініс қаласы неміс шекарасынан шығысқа қарай орналасқан. Негізгі желіні айналып өтуге бағытталған екінші бекініс сериясы оңтүстікте Лангрестен Дижонға дейін, солтүстікте Ла-Ферден Реймске дейін және Валенсиеннен Мобёжге дейін салынды, бірақ қаржылық себептерге байланысты 1914 жылы бұл қорғаныс толыққанды аяқталмады. 1870-ші жылдары француз армиясы қорғаныс стратегиясына сәйкес шоғырлану жоспарларын жасады, ол Мёз және Мозель салаларын 1871 жылғы шекараға параллель пайдаланды. 1880-ші жылдардың соңында Белфорт пен Верден арасындағы бекініс желілерін аяқтау және ішкі аймақтан шекараға дейін теміржол салу француз армиясына қорғаныс шабуылы стратегиясын қарастыруға мүмкіндік берді, онда неміс шабуылына тойтарыс беріліп, содан кейін қарсы шабуыл жасалатын болды. 1891 жылдың тамызында XI жоспар аяқталды, ол үшінші республика мен Ресей империясы арасындағы қарым-қатынастың жақсаруынан туған мүмкіндікті пайдалану үшін бастапқыда қорғаныс және шабуыл стратегияларын қамтитын опцияны қарастырды. Франко-орыс альянсы (1892–1917) 1892 жылдың ақпанында Германияға бірден шабуыл жасау мүмкіндігін қарастырған XII жоспарына әкелді. Бірақ XI жоспардан XVI жоспарға дейін стратегия қорғаныс-шабуылды қалпында болды, француз шабуылдары неміс шабуылына тойтарыс бергеннен кейін күтілді. 1888 жылы француздар Верденнің солтүстігінде немесе Бельгия арқылы болуы мүмкін неміс шабуылын зерттей бастады, ал XII жоспар Бельгияның бейтараптығын бұзуға дайындықпен жазылды. 1904 жылы неміс (Le vengeur [The Avenger]) француз барлау қызметіне неміс әскерлерін шоғырландыру жоспарының көшірмесін сатқаннан кейін, ол мобилизациялау әдістері мен соғыс жоспарларын сипаттағаннан кейін бұл мәселеге көбірек назар аударылды. Осы күтпеген пайданы және басқа да ақпарат көздерін пайдаланып, француздар 1906 жылғы XV жоспарын Бельгияға неміс шабуылына дайын болу үшін бейімдеді, ал кейінгі жоспарларда Верденнің солтүстігінде және солтүстік-шығысында жиналатын күштердің көбеюі қарастырылды. 1909 жылдың наурызындағы XVI жоспар Генри де Лакруаның 1908 жылғы талдауының нәтижелеріне сәйкес Люксембург және Бельгия арқылы неміс қоршау маневрін болжады. Лакруа немістердің қоршау маневрлерін артық көретіндігіне тоқталып, екі неміс армиясының шығыс Бельгия арқылы француз бекініс аймағының солтүстік флангын айналып өтетінін, бірінің Верденге, екіншісінің Седанға шығатынын болжады. Лакруа әдеттегі қорғаныс-шабуыл стратегиясының перспективаларын жақсартуды қалады, Верденнің батысында, Мёз өзенінің жанында Шаллон-сюр-Марн (қазіргі Шаллон-ан-Шампань) қаласының жанында жаңа Алтыншы армияны құруды ұсынды, одан орталықтағы Тульге, сол жақта Верденге немесе солтүстіктегі Седан мен Мезиерге жылдам түрде көшуге болады.

After the French defeat in the Franco Prussian War 1870–1871, from 1874–1880, General Raymond Adolphe Séré de Rivières (20 May 1815 – 16 February 1895) oversaw the construction of the Séré de Rivières system, a line of fortresses long from Belfort to Épinal and another line of similar length from Toul to Verdun, about back from the frontier. The River Meuse flows northwards from Toul to Verdun, Mézières and Givet on the Belgian border and a tributary of the Moselle between Belfort and Épinal, near parallel to the 1871–1919 French German border. The Trouée de [[Charmes la Côte (Charmes Gap), wide, between Épinal and Toul was left unfortified and the fortress city of Nancy was to the east, from the German frontier. A second series of fortifications, to prevent the main line being outflanked, was built in the south, from Langres to Dijon and in the north from La Fère to Rheims and from Valenciennes to Maubeuge, although for financial reasons these defences were incomplete in 1914. During the 1870s, the French army drew up concentration plans according to a defensive strategy, which exploited the Meuse and branches of the Moselle parallel to the 1871 border. The completion of the fortress lines between Belfort and Verdun in the late 1880s and railway building from the interior to the border, then gave the French army the means to contemplate a defensive offensive strategy, in which a German attack would be repulsed and then followed up by a counter attack. In August 1891, Plan XI was completed, with an option for an offensive as well as a defensive strategy from the start, to exploit the opportunity created by the improvement in relations between the Third Republic and the Russian Empire. The Franco Russian Alliance (1892–1917) led to Plan XII in February 1892, in which an immediate invasion of Germany was considered possible. But from Plan XI to Plan XVI, the strategy remained defensive offensive, French attacks being expected after the repulse of a German invasion. In 1888, the French began to study a possible German offensive north of Verdun or through Belgium and Plan XII was written with a contingency for a German breach of Belgian neutrality. In 1904, this was given more attention after a German (Le vengeur [The Avenger]) sold a copy of the German concentration plan to French intelligence and described mobilisation methods and war plans. Using this windfall and other sources of information, the French adapted Plan XV of 1906, to be ready for a German invasion of Belgium and later plans contained increases in the forces to be assembled to the north and north east of Verdun. Plan XVI of March 1909, anticipated a German enveloping manoeuvre through Luxembourg and Belgium, after the findings of a 1908 analysis by General Henri de Lacroix, in which he dwelt on the German preference for enveloping manoeuvres and predicted that two German armies would march through eastern Belgium, around the northern flank of the French fortress zone, one to emerge from the Ardennes at Verdun and the other at Sedan. Lacroix wanted to improve the prospects of the usual defensive offensive strategy by assembling a new Sixth Army near Châlons sur Marne, (now Châlons en Champagne), west of Verdun, easily to move towards Toul in the centre, Verdun on the left or to the vicinity of Sedan and Mézières behind the northern flank.

Шоғырландыру жоспарлары, 19111914

1910 жылы Grand Quartier Général (1914–1919) вице-президенті генерал Виктор Констан Мишель, Лакруадан гөрі Бельгия арқылы неміс шабуылына көбірек сенімді болды, себебі Лотарингиядағы француз қорғанысының қиындығы, Бельгияның шығыс бөлігіндегі жер бедері және неміс теміржолдарының салынуы. Мишель немістердің күшін орталық Бельгияда шоғырландыратынын және ұзақ фронтты қамту үшін француз резервтік бөлімдерін ұйымдастырып, жауынгерлік армиямен біріктіру қажет деп ойлады. 1911 жылы Кеңес оның пікірін қабылдамады, бұл Мишелдің отставкаға кетуіне әкелді, өйткені ол Белфорттан Мезиерге орналасуды және Антверпен, Брюссель және Намурға шабуылды жауап берудің жалғыз мүмкін жолы деп есептеді. Жозеф Жоффр тағайындалды және Кеңес вице-президентінің және армия штабының бастығының қызметтерін біріктірді. 1911 жылдың қазанында 1911–1912 жылдары жүргізілген жан-жақты сараптаманың бөлігі ретінде стратегиялық бағалау жасалды. Жоффр 6 қыркүйекке дейін XVI жоспарын қайта жазды, Бельгия шекарасындағы әскерлер санын арттырды (бірақ Мишель ұсынғандай емес), күштерді Италия шекарасынан ауыстырып, екінші және резервтік бөлімдерді алдыңғы қатарға қосты. Бесінші армия Мезиерге қарай, алтыншы армия Верденге және Люксембургтің батысына, Бельгия шекарасына жақындауы керек еді. XVI жоспарының жаңартылған нұсқасы Бельгияға жақын жеті корпус орналастырды, олар Верден маңында немесе Верден мен Мезиерге дейін неміс шабуылына қарсы тұруы керек еді. Жоффр дереу шабуылға баса назар аударды. Жоффр жоспарды және немістердің Бельгия арқылы өту мүмкіндігін зерделеп, үш нұсқаны қарастырды: немістер Бельгия мен Люксембургтің бейтараптығын сақтап, Белфорт-Эпиналь және Туль-Верден бағыттарына шабуылдайды, немесе Верден маңында Люксембург арқылы өтіп, содан кейін Бельгияға шағын шабуыл жасайды, немесе Лотарингияда қорғанысқа өтіп, Бельгия арқылы шабуылдайды. Француздар немістердің Мец және Тьонвиль маңындағы бекіністерін пайдаланған соғыс ойынының нәтижелерін білгендіктен, үшінші нұсқа ықтимал деп саналды. Немістердің Мец және Тьонвильдегі бекіністерін күшейтуі Жоффрді немістер Бельгия арқылы шабуылдайды және Бельгия Францияның Германияға қарсы шешуші шайқас өткізе алатын жалғыз жері деген сенімге жеткізді. 1912 жылдың 9 қаңтарында Conseil supérieur de la guerre француз армиясының Бельгияға кіретініне келісті, бірақ немістердің бұны істегені хабарланғаннан кейін ғана. Кеңес сондай-ақ өнеркәсіптік жұмылдыру және ауыр артиллерияның дамуының баяулығын қарастырып, оқ-дәрі қорын 1280 снарядтан 1500-ға дейін арттыруға келісті. Одан кейін француз армиясының бас штабын таратып, Жоффрге Бас штаб бастығының өкілеттіктерін беріп, армия басшылығын орталықтандырды, бірақ Жоффрдің бельгиялық бейтараптықты елемеуге рұқсат алу әрекеттері сәтсіз аяқталды. Шабуыл стратегиясы үшін тиісті операциялық кеңістік қажет болды және Бельгия жер бедері бұл үшін қолайлы болды, бірақ бельгиялықтар мен британдықтардың сезімталдықтары ең маңызды мәселе болып қала берді. Француз саясаткерлері бельгиялық егемендікті бұзу Бельгияны соғыс жағдайында Германияға қосылуға мәжбүрлейтінінен және Ұлыбританияның әскери міндеттемелерінен бас тартатынынан қорқыды. Бельгияның бейтараптығына қарамастан, Жоффр шабуылдық (қорғанысқа қарсы емес) стратегияны және немістерді Франция мен Ресейге қарсы күресуге мәжбүрлеудің артықшылықтарын қолдады. 1894 жылдан бері Ресеймен жасалған одақтастық шартында екі ел де Германияны басты жау ретінде қарастыратыны айтылған, бұл 1910 жылы және одан кейінгі штабтық келіссөздерде расталды. Жоффр француз армиясының солтүстік-шығыста шабуылдайтынын және ресейліктердің бірдей шабуыл жасауының қажеттігін көрсетті, бірақ Лотарингиядағы француз шабуылы да мүмкін екенін еске салды. Саяси себептермен Жоффр француз үкіметінен өз ниеттерін жасырды, XVII жоспарында Оңтүстік Бельгияға орналасу қарастырылған, бірақ Бельгия шекарасын кесіп өтуге тікелей дайындық жасалмады. Жоффр Бельгияға шабуылды «Францияның ең қажетті» әрекеті деп есептеді.

General Victor Constant Michel, Vice President of the [[Grand Quartier Général (1914–1919) in 1910, was more convinced than Lacroix of a German move through Belgium, because of the obstacle of French defences in Lorraine, the terrain in eastern Belgium and German railway building. Michel thought that the Germans would make their main effort in central Belgium and that covering a longer front would need the organisation of French reserve units and integration with the active army. The council rejected his view in 1911, which caused Michel to resign as he considered that deployment from Belfort to Mézières and an offensive towards Antwerp, Brussels and Namur as the only possible way to respond. Joseph Joffre was eventually appointed and the functions of Vice President of the Council and Chief of Staff of the army were combined. In October 1911, a strategic assessment was delivered as part of a comprehensive review conducted from 1911–1912. Joffre had rewritten Plan XVI by 6 September, increasing the number of troops on the Belgian frontier (although not by as much as Michel had advocated), by shifting forces from the Italian border and incorporating second line and reserve units into the front line. The Fifth Army was to assemble further left to Mézières and the Sixth Army was to move closer to Verdun and the Belgian border west of Luxembourg. The amended version of Plan XVI put seven corps close to Belgium, which guarded against a German advance around Verdun or as far as Verdun or Mézières and Joffre increased emphasis on an immediate offensive. Joffre continued to work on the plan and the possibility of a German move through Belgium, in which three alternatives were inferred, that the Germans would respect Belgian and Luxembourgeois neutrality and attack the Belfort–Épinal and Toul–Verdun lines or advance through Luxembourg in the vicinity of Verdun, then make a smaller attack into Belgium or defend in Lorraine and attack through Belgium. The third possibility was considered likely, because the French knew that a recent German war game had used the German fortifications around Metz and Thionville. German improvements to the fortifications at Metz and Thionville, led Joffre to believe that the Germans certainly would attack through Belgium and also that Belgium was the only place where France could fight a decisive battle against Germany. On 9 January 1912, the Conseil supérieur de la guerre agreed that the French army could enter Belgium but only when news had arrived that the Germans had already done so. The council also considered industrial mobilisation and the slow speed of the development of heavy artillery and agreed to increase the ammunition stock from 1,280 shells per gun to 1,500. Soon afterwards, command of the French army was centralised by abolishing the army Chief of Staff and vesting the powers in Joffre as Chief of the General Staff but Joffre's attempts to gain permission to ignore Belgian neutrality were rebuffed. An offensive strategy required an adequate field of operations and Belgium was the only place where the terrain was suitable but Belgian and British sensitivities remained paramount. French politicians feared that violating Belgian sovereignty would force Belgium to join Germany in the event of war and cause Britain to withdraw from its military commitments. Despite the matter of Belgian neutrality, Joffre remained favourable to an offensive (rather than defensive offensive) strategy and the benefit of compelling the Germans to fight against both France and Russia. Since 1894, the alliance with Russia had included a convention that both countries would treat Germany as the principal enemy, which was reaffirmed in 1910 and in subsequent staff talks. Joffre indicated that the French army would attack in the north east and the desirability of a concurrent Russian offensive but still considered a French attack in Lorraine a possibility. For political purposes, Joffre hid his intentions from the French government, the Plan XVII included deployments near southern Belgium but did not explicitly prepare to cross the Belgian frontier. Joffre considered an advance into Belgium to be 'France's "most desireable" course of action'.

XVII жоспар

1911 жылдың қыркүйегінде XVI жоспарға өзгерістер енгізілгеннен кейін, Жоффре мен штаб қызметкерлері француз әскерін шоғырландыру жоспарын қайта қарауға он сегіз ай жұмсады, оның тұжырымдамасы 1913 жылдың 18 сәуірінде бекітілді. XVII жоспардың көшірмелері 1914 жылдың 7 ақпанында армия командирлеріне жіберілді, ал соңғы нұсқасы 1 мамырда дайын болды. Бұл, шындығында, француз әскерін жұмылдыру, бастапқы шоғырландыру және орналастыру жоспарынан аспады. Бұл құжат науқан жоспары болмады, бірақ немістер өз әскерлерінің көп бөлігін франко-неміс шекарасына шоғырландырады және француз операциялары басталмас бұрын одан өтуі мүмкін деген болжамды қамтыды. Бас қолбасшының нұсқауы бойынша, осы мақсатқа жету үшін француз әскерлері Метц-Тионвильдің екі жағына немесе солтүстік Бельгияға, Арлон және Нёфшато бағытында шабуылға дайын күйде шоғырлануға тиіс болды. Егер немістер Люксембург және Бельгия арқылы жылдам ілгерілесе, төртінші және бесінші армиялар үшін қосалқы шоғырлану аймағы белгіленді, бірақ Мёздің батысындағы қоршау шабуылы күтілмеді; бесінші армия мен Солтүстік теңіз арасындағы алшақтықты аумақтық бөлімдер мен ескірген бекіністер жапты. Әскерді шоғырландырудан басқа, жоспар соғыстың басында Жоффреге қарулы күштерді қолдану және орналастыру мәселесінде "зор бақылау құқығын" берді.

Талдау

Француз шабуылы бірнеше күнде жеңіліске ұшырады; оң жақта Бірінші және Екінші армиялар 14 тамызда ілгеріледі және 20 тамызда бастапқы орналасқан жерлеріне қайта оралды. Үшінші және Төртінші армиялардың шабуылы 21-23 тамыз аралығында жеңіліске ұшырады, ал Бесінші армия Самбрада жеңіліп, сол кезеңде шегінуге мәжбүр болды. Жоффренің стратегиясы неміс әскерлерін дұрыс бағаламауы және француз шабуылдық күшін бөліп жіберуі салдарынан сәтсіз аяқталды. Бельгиядағы үлкен неміс күштерінің болуы неміс орталығы Үшінші және Төртінші армиялар үшін осал болып көрінді. Бельгиядағы неміс күштерінің мөлшері немесе олардың бағыты туралы қате түсінік, Люксембург маңындағы Үшінші және Төртінші армияларға қарсы тұрған неміс әскерлерінің күшін кем бағалаудан гөрі аз маңызды болды. Шабуылдар сәтсіз аяқталғанда, Жоффре өзінің қолбасшыларын кінәлады, «қолбасшылар тарапынан ауыр кемшіліктерді» анықтады және француз жаяу әскері ең осал тұсында неміс әскерлерін басып алуға мүмкіндігі болса да, шабуылдық рухты көрсетпеді деп мәлімдеді, бұл туралы Роберт А. Доути «таза әуесқойлық» деп атады. Шындығында, француз әскерінің көптеген шығындары шабуылдық күшті артық пайдаланудан туындады және 23 тамызда генерал Пьер Руффей жаяу әскердің артиллериялық дайындықсыз немесе шайқаста қолдаусыз шабуыл жасағанын айтты. 24 тамыздың таңында Жоффре Верденнен Мезиер мен Мобежге дейінгі шегініс бұйрығын берді және әскерлерді шығыстан, неміс шекарасынан батысқа көшіре бастады. Француз әскерлері кері шегінген кезде теміржол нысандарын жойып, неміс әскерлеріне мүмкіндігінше көп шығын келтіруі керек еді, шабуылды қайта бастауға дайындық ретінде. Екі стратегиялық балама болды: 1-ші армияның шығыс жағына шабуыл жасау немесе барлық неміс әскерлерінің батыс жағын қоршау. 25 тамызда Жоффре №2 Бас нұсқаулық шығарды, онда Верденнен Реймске және Амиенге дейінгі шегініс және Амиенге жақын жерде қоршау операциясын жүргізу үшін екі корпус пен төрт резервтік дивизияны жинау көзделді. Жоффре жаяу әскер мен артиллерияның тығыз интеграциясын және неміс отын күшін жою үшін жаяу әскерді тактикалық түрде таратуды талап етті. Жоффренің соғысқа дейінгі стратегиясының болжамдары дұрыс емес екені дәлелденді. Жоффре немістердің Бельгия арқылы батысқа қарай жылжуын және француздың артқы жағына өтуін шектемейтінін, тек Шығыс Бельгиямен ғана шектелетінін және немістердің резервтік батальондарды өздерінің алдыңғы қатардағы бөлімдеріне қоспайтынын болжады. Германияның Бельгияға қарай жылжуы француздарды асығыс түрде қайта орналасуға мәжбүр етті. Резервтік батальондарды немістердің құрамына қосуы Бельгиядағы неміс кеңеюі Жоффре күткендей неміс орталығын әлсіретпеді, «Бельгияның шығысында әлсіреген орталыққа тап болудың орнына француз күштері күшті қорғаныс позициясындағы жаудың үлкен бөлімдеріне шабуыл жасады». Жоффренің Франко-Ресейлік одақтың шарттарын орындау қажеттілігі оны Вогеске шабуыл жасауға мәжбүр етті, күштерін бөліп, кез келген шабуылдық маневрді әлсіретті.

The French offensive was defeated in a few days; on the right the First and Second armies advanced on 14 August and were back at their jumping off points on 20 August. The offensive of the Third and Fourth armies was defeated from 21 to 23 August and the Fifth Army was defeated on the Sambre and forced to retreat during the same period. Joffre's strategy had failed due to an underestimation of the German armies and the dispersion of the French offensive effort. With a large German force operating in Belgium, the German centre had appeared to be vulnerable to the Third and Fourth armies. The mistaken impression of the size of the German force in Belgium or its approach route, was not as significant as underestimates on the strength of the German armies opposite the Third and Fourth armies near Luxembourg. When the offensives failed, Joffre laid blame on his subordinates, finding 'grave shortcomings on the part of commanders' and claimed that the French infantry had failed to show offensive spirit, despite outnumbering the German armies at their most vulnerable point, a claim that Robert A. Doughty called "pure balderdash". The reality was that many of the French casualties were said to have come from an excess of offensive vigour and on 23 August, General Pierre Ruffey concluded that the infantry had attacked without artillery preparation or supporting fire during the battle. Early on 24 August, Joffre ordered a withdrawal to a line from Verdun to Mézières and Maubeuge and began to transfer troops from the east, opposite the German border, to the western flank. The French armies were to destroy railway facilities and inflict as many casualties as possible on the German armies while retreating, preparatory to resuming the offensive. Two strategic alternatives were possible, to attack the eastern flank of the 1st Army or to envelop the western flank of all the German armies. On 25 August, Joffre issued General Instruction No. 2, for a withdrawal to a line from Verdun to Reims and Amiens and the assembly of two corps and four reserve divisions near Amiens, to carry out the envelopment operation. Joffre called for much greater integration of the infantry and artillery and for more tactical dispersal of infantry to nullify German fire power. The assumptions of Joffre's pre war strategy were proved wrong. Joffre assumed that the Germans would not push westward across Belgium into the French rear, confining themselves to eastern Belgium and that the Germans would not integrate reserve battalions into their front line units. The German advance across Belgium forced the French into hurried redeployments. German integration of reserve battalions also meant that the German extension across Belgium would not weaken the German centre as Joffre expected, "instead of encountering a weakened center in eastern Belgium French forces struck large enemy units in strong defensive positions". Joffre's need to comply with the terms of the Franco Russian alliance forced him to launch offensives into the Vosges, splitting his forces and weakening any possible offensive manoeuvre.

Шығындар

"Әлемдік дағдарыс" (1923–1931) еңбегінде Уинстон Черчилль француз парламентінің 1920 жылғы жазбаларынан алынған деректерді пайдаланды, онда 1914 жылдың 5 тамызы мен 5 қыркүйегі аралығындағы француз армиясының 329 000 қаза тапқан, жараланған және хабарсыз жоғалғандары тіркелген. Черчилль тамыздан қарашаға дейін неміс армиясының жоғалғандарын 677 440 адам, ал тамыздан қыркүйекке дейін британ армиясының жоғалғандарын 29 598 адам деп көрсетті. Тамыз айының соңына қарай француз армиясы 75 000 адамды жоғалтты, оның ішінде 27 000-ы 22 тамызда қаза тапты. Соғыстың алғашқы айында француз армиясының жоғалғандары 260 000 адамды құрады, оның 140 000-ы Шек ара шайқасының соңғы төрт күнінде болды. 2009 жылы Холгер Гервиг 6-шы армияда тамыз айында 34 598 неміс сарбазының жоғалғанын, оның ішінде 11 476-сы қаза тапқан, ал қыркүйек айында тағы 28 957 сарбаздың жоғалғанын, оның ішінде 6 687-сі қаза тапқанын тіркеді. 7-ші армияның тамыз айындағы жоғалғандары 32 054 адамды құрады, оның ішінде 10 328-і қаза тапқан, ал қыркүйек айындағы жоғалғандары 31 887 адамды құрады, оның ішінде 10 384-і қаза тапқан. 1-ші армияда тамыз айында 19 980 адам жоғалды, оның ішінде 2 863-і қаза тапты, ал 2-ші армияда 26 222 адам жоғалды. Тамыз айының соңғы он күнінде 1-ші армия 9 644 адамды, ал 2-ші армия 15 693 адамды жоғалтты. Гервиг француз армиясы ресми жоғалғандар тізімін жарияламағанын, бірақ француз армиясының ресми тарихы "Les armées françaises dans la grande guerre" тамыз айында 206 515 адамның, ал қыркүйек айында 213 445 адамның жоғалғанын көрсеткенін жазды.