Кіріспе

Пентапептид

Энкефалин – организмдегі ноцицепцияны (ауырсыну сезімін) реттеуге қатысатын пентапептид. Энкефалиндер эндогенді лигандтар деп аталады, себебі олар организм ішінде өндіріледі және организмнің опиоидтық рецепторларымен байланысады. 1975 жылы ашылған энкефалиннің екі түрі бар, біреуі лейцин ("leu") қамтиды, ал екіншісі – метионин ("met"). Екеуі де проэнкефалин генінің өнімдері. Метионин энкефалині – Tyr Gly Gly Phe Met. Лейцин энкефалині – Tyr Gly Gly Phe Leu.

Эндогендік опиоидтық пептидтер

Организмде өндірілетін опиоидтық пептидтердің үш жақсы сипатталған тобы бар: энкефалиндер, β-эндорфин және динорфиндер. Мет-энкефалин пептидінің тізбегі энкефалин генімен кодталады; ал леу-энкефалин пептидінің тізбегі энкефалин және динорфин гендерінің екеуімен де кодталады. Проопиомеланокортин (POMC) гені бета-эндорфиннің N-терминалында мет-энкефалин тізбегін де қамтиды, бірақ эндорфин пептиді энкефалинге айналмайды.

Стресске әсері

Энкефалин сонымен қатар нейропептид болып саналады, ол адам ағзасында мида маңызды сигнал молекуласы ретінде өкілдік етеді. Энкефалиндер мида және бүйрек үсті безінің жасушаларында жоғары концентрацияда табылған. Ауырсынуға жауап ретінде, күресу немесе қашу реакциясында белсендірілетін норэпинефрин гормоны, эндорфиндермен бірге бөлінеді. 2017 жылғы зерттеу нәтижелері бұл полипептидтің мидың стресске жауап беру кезіндегі жұмысымен, әсіресе гиппокамп және префронтальды қабық аймақтарында байланысты болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл зерттеу стресс жағдайында мет-энкафалин аналогтарының бірнешесінің гиппокампта белсенділігінің артуын, ал леу-энкафалин аналогтары мен соматостатиннің стресс кезінде төмендеуін көрсетті. Стресс факторлары мидың нақты бір аймағында әрекет ететін нейропептидтерге әсер етуі мүмкін.

Энкефалин рецепторы

Энкефалинге сезімтал рецепторлар – дельта-опиоидты рецепторлар және мю-опиоидты рецепторлар. Опиоидты рецепторлар – G белоктарымен байланысқан рецепторлардың тобы, оларға басқа опиоидтар да лигандтар ретінде қосылады. Басқа эндогендік опиоидтар – динорфиндер (каппа рецепторларына байланысады), эндорфиндер (мю рецепторлары), эндоморфиндер және ноцицептин/орфанин FQ. Опиоидты рецепторлар соматостатин рецепторларымен (SSTR) шамамен 40% үйлеседі.