Кіріспе

Айнымалы купонды облигациялар. Айналымды мөлшерлемелі облигациялар (FRN) – бұл SOFR немесе федералдық қорлар мөлшерлемесі сияқты ақша нарығының эталондық мөлшерлемесіне тең, айнымалы купоны бар облигациялар, сонымен қатар тікелей көрсетілген спред (оны тікелей көрсетілген маржа деп те атайды). Спред – бұл өзгермейтін мөлшерлеме. FRN облигацияларының көпшілігінде тоқсандық купон қарастырылған, яғни олар әр үш ай сайын пайыз төлейді. Әрбір купондық кезеңнің басында купон сол күнгі эталондық мөлшерлеменің нақты мәніне спредті қосу арқылы есептеледі. Типик купон мысалы: 3 айлық АҚШ доллары бойынша SOFR +0,20%.

Эмитенттер

АҚШ-та банктер мен қаржы қызметтерін ұсынатын компаниялар осы бағалы қағаздардың ірі эмитенттерінің қатарында. АҚШ Қаржы министрлігі оларды 2014 жылдан бастап шығара бастады, ал Федералды тұрғын үй несиелері банктері, Федералды ұлттық ипотекалық қауымдастық (Fannie Mae) және Федералды тұрғын үй несиелері ипотекалық корпорациясы (Freddie Mac) сияқты мемлекеттік қолдау көрсететін кәсіпорындар (GSEs) маңызды эмитенттер болып табылады. Еуропадағы негізгі эмитенттер – банктер.

Кредиттік тәуекел

Корпорациялар, мысалы банктер мен қаржы фирмалары шығарған өзгермелі мөлшерлемелі қарыздық қағаздар эмитенттің кредиттік тұрақтылығына байланысты кредиттік тәуекелге ұшырайды. 2014 жылы нарыққа енген АҚШ Ұлттық қазынасы шығарған қағаздар дәстүрлі түрде минималды кредиттік тәуекелге ие деп есептеледі.

Пайыздық тәуекел

Инвесторды пайыздық тәуекелден қорғауда өзгермелі мөлшерлемелі облигациялардың тиімділігі туралы пікірлер қарама-қайшы. Бір жағынан, кейбіреулер бұл бағалы қағаздардың пайыздық тәуекелді аз қамтиды деп есептейді.

Күрделілігі

Осы бағалы қағаздардың күрделілігіне тоқталып, Fitch Investors Services кредиттік рейтингтік агенттігінің өкілі Ричард С. Уилсон мынадай пікір білдірді: "Қаржы инженерлері өзгермелі мөлшерлемелі бағалы қағаздарды жасау үшін тынымсыз жұмыс істеді және дәстүрлі, белгілі бір купондық облигациялардан өзгеше шарттары мен мүмкіндіктері бар қарыздық құралдарды құрды. Ірі инвестициялық компаниялар өздерінің бүкіл әлемдік сауда қабілеттерін пайдаланып, осы нарықтарда тәулік бойы қатысады. Бірақ өзгермелі мөлшерлемелі қағаздар – күрделі құралдар, сондықтан оларды түсінбеген инвесторлар олардан сақтануы керек. Бұл жеке тұлғаларға да, институционалдық портфельді басқарушыларға да қатысты."

Сауда-саттық

Бағалы қағаздар дилерлері FRN-дерге нарық жасайды. Олар биржада емес, тікелей келісім арқылы сатылады. Еуропада көптеген FRN-дер өтімді, себебі ең ірі инвесторлар банктер. АҚШ-та FRN-дер көбінесе мерзімі біткенше ұсталады, сондықтан нарықтар осылай өтімді емес. Көтерме нарықтарда FRN-дер әдетте эталондық ставкадан айырма ретінде көрсетіледі.

Мысал

Мысалы, жаңа 5 жылдық FRN 3 айлық SOFR +0,20% купон төлейді және номиналды бағамен (100.00) шығарылады. Егер эмитенттің кредиттік тұрақтылығына қатысты пікір төмендесе, инвесторлар жоғары пайыздық ставка талап етеді, мысалы, SOFR +0,25%. Егер келісімге қол жеткізілсе, баға есептеледі. Осы мысалда SOFR +0,25% шамамен 99,75 бағасына тең болар еді. Бұл номиналды бағадан, келісілген купон мен баға арасындағы айырмашылықты (0,05%) шегеріп, мерзімімен (5 жыл) көбейту арқылы есептелуі мүмкін.

Табыс өлшемдері

Мәнділік кіріс және ішкі қайтару көрсеткіштері сияқты өлшемдер өзгермелі ставкалы қарыздық құралдардан күтілетін кірісті бағалау үшін қолданылмайды. Себебі, купон төлемдерінің ағынын дәл болжау мүмкін емес, өйткені олар үнемі өзгеріп отыратын эталондық көрсеткішке байланысты. Оның орнына тиімді айырма және қарапайым маржа деп аталатын өлшемдерді пайдалануға болады.

Нақты таралу

Нақты айырма – бағалы қағаздың өмірлік мерзімінде күтілетін эталондық ставкадан жоғарығы орташа маржа. Флоттаушы мөлшерлемемен номиналды құнмен сатылатын облигация үшін тиімді маржа – облигацияның проспектісінде көрсетілген эталондық ставкаға қатысты шартық спред. Дисконтпен немесе премиямен сатылатын облигациялар үшін қаржы ғалымы доктор Фрэнк Фабоззи қазіргі құндылыққа негізделген тәсілді ұсынады: эталондық ставка өзгермейді деп есептеліп, болашақ купондық ақша ағындарын болжап, болашақ ақша ағындарының қазіргі құнын облигацияның нарықтық бағасына теңесетін дисконттық ставканы анықтау керек. Осы дисконттық ставка – тиімді айырма. Бұл тәсіл номиналды құнға қатысты премияны немесе дисконтты, сондай-ақ ақшаның уақыт құнын ескереді, бірақ облигацияның өмірлік мерзімі бойы эталондық ставканы бір ғана деңгейде ұстау туралы қарапайым болжамға негізделген.