Кіріспе

Еуропалық одақ заңнамасында мемлекеттік субсидияның шектеулі нысандары

Еуропалық одақта мемлекеттік көмек – бұл бәсекелестікті бұзатын үкімет тарапынан берілген субсидия немесе басқа да кез келген көмек. Еуропалық одақтың бәсекелестік құқығы бойынша, бұл терминнің заңдық мағынасы бар, яғни Еуропалық одақтың жұмыс істеуі туралы шарттың 107-бабында көрсетілген белгілердің кез келгенін көрсететін шара, егер ол бәсекелестікті немесе еркін нарықты бұзатын болса, Еуропалық одақ тарапынан заңсыз мемлекеттік көмек ретінде қарастырылады. Мемлекеттік көмек анықтамасына жататын шаралар, Еуропалық комиссияға хабарланбаған немесе ерекшелікпен қамтамасыз етілмеген жағдайда, заңсыз деп есептеледі.

ЕО мемлекеттік көмегінің шектеулері

ЕО юрисдикциясы мемлекеттік көмекті бақылау үшін арнайы міндетті құқықтық нормалар енгізілген сирек жағдай. Бұл нормалар негізінен Комиссияның барлық көмек беруді мақұлдауын талап етеді, бұл 27 ЕО мүше мемлекеті үшін қиын, тіпті мүмкін емес міндет болып табылады. Бұл бақылау қажетсіздей көрінуі мүмкін, себебі көптеген субсидиялар (салық жеңілдіктері) «жаңа фирмаларды субсидиялайтын мемлекетке қоныстануға ынталандыру» үшін арналған. Мәселе мынада, елдер жақсы инфрақұрылым, білім беру, денсаулық сақтау сияқты жағдайлар жасап, компанияларды өз аумақтарына тарту үшін бәсекелеседі, сондықтан мемлекеттік көмек көп айырмашылықтарға ие болмауы керек (мысалы, орналасуға берілетін көмек). Бұл «Субсидияны бақылау» деп аталады. Жаңа тәртіп ЕО мен Ұлыбритания арасындағы сауда және ынтымақтастық туралы келісімнің 3-тарауындағы міндеттемелерге негізделген. Ұлыбритания үкіметі мемлекеттік сектор ұйымдарына осы тәртіпті сақтауға көмектесу үшін нұсқаулық жариялады және 2021 жылы тәртіпке өзгерістер енгізу мәселесі бойынша кеңесулер өткізетінін растады.

Банктік дағдарыс

2008 жылы Ұлыбритания үкіметі Еуропалық Комиссиядан 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысы кезінде Lloyds TSB банкін мемлекеттік меншікке алуға мемлекеттік көмек беруге рұқсат алды. Бірақ Комиссия, Lloyds TSB-нің қаржылық қажеттіліктері HBOS-ті қабылдауынан туындағандықтан, мемлекеттік көмек заңды болуы үшін олар бизнесінің бір бөлігін сатуға тиіс деген шешім қабылдады.

Алма салығы туралы іс

2016 жылы екі жылдық тергеуден кейін Еуропалық комиссия Ирландия Республикасының Apple Inc компаниясына берген салық шешімдерінің ЕО бәсекелестік құқығы бойынша заңсыз мемлекеттік жәрдем түріне жатқанын анықтады. Apple компаниясы көптеген американдық көпұлтты компаниялары Ирландияда қолданатын "қосарланған ирландтық" салықтан қашу жүйесінің өзгешелендірілген нұсқасын пайдаланып келген. Осы өзгешелендіруге мүмкіндік берген Ирландиялық салық органының (Revenue Commissioners) шешімдері әділетсіз мемлекеттік жәрдем деп танылды. Комиссия мәлімдемесіне сәйкес, Apple компаниясы 2004-2014 жылдар аралығында 13 миллиард еуро салықты (Ирландия салықтары) және үстеме төлемдерді Ирландия үкіметіне төлеуге міндетті. Ирландия үкіметі комиссияның мемлекеттік жәрдем туралы шешіміне шағымданып, оған қарсы әрекет ететінін мәлімдеді.