Кіріспе

Ұйымның табысын бағалайтын өлшем

Өнімділік көрсеткіші немесе негізгі өнімділік көрсеткіші (KPI) – ұйымның табысын бағалаудың бір түрі. KPI-лер ұйымның немесе оның ішкі қызметтерінің (мысалы, жобалар, бағдарламалар, өнімдер және басқа да бастамалар) табыстылығын бағалайды. KPI стратегиялық және операциялық жақсартуға бағыт береді, шешім қабылдау үшін талдау негізін құрайды және ең маңызды мәселелерге назар аударуға көмектеседі. Көбінесе табыс – бұл операциялық мақсаттардың белгілі бір деңгейіне (мысалы, кемшіліктердің жоқтығы, 10/10 клиенттердің қанағаттанғандығы) үнемі, мерзімді түрде қол жеткізу болып табылады, ал кейде табыс стратегиялық мақсаттарға қадам жасау тұрғысынан анықталады. Сәйкесінше, дұрыс KPI-лерді таңдау үшін ұйым үшін не маңызды екенін жақсы түсіну қажет. Не маңызды деп есептеледі, көбінесе өнімділікті өлшейтін бөлімге байланысты – мысалы, қаржы бөліміне қажетті KPI-лер сату бөліміне берілген KPI-лерден өзгеше болады. Негізгі нәрсені жақсы түсіну қажет болғандықтан, бизнестің қазіргі жағдайын және оның негізгі қызметтерін бағалаудың әртүрлі әдістері өнімділік көрсеткіштерін таңдаумен байланысты. Бұл бағалаулар көбінесе жақсарту мүмкіндіктерін анықтауға әкеледі, сондықтан өнімділік көрсеткіштері әдетте «өнімділікті жақсарту» жобаларымен байланыстырылады. KPI-лерді таңдаудың ең көп қолданылатын тәсілдерінің бірі – тепе-теңдік көрсеткіштер жүйесі сияқты басқару аясын қолдану. Мұндай өнімділік көрсеткіштерінің маңыздылығы шешім қабылдау процесінде (мысалы, ұйымдарды басқаруда) айқын көрінеді. Шешім қабылдаушы бірнеше нұсқаны қарастырғанда, болашақ әрекеттердің салдарына болжам жасау үшін қазіргі жағдайды дұрыс талдауға дайын болуы керек. Егер талдау қате немесе толық емес ақпарат негізінде жасалса, болжамдар сенімді болмайды және қабылданған шешім күтпеген нәтижелерге әкелуі мүмкін. Сондықтан, мұндай қателіктерден аулақ болу және тәуекелді азайту үшін өнімділік көрсеткіштерін дұрыс пайдалану өте маңызды. KPI-лер бизнес ұйымдары үшін ғана емес, машинаның жұмысы сияқты техникалық аспектілер үшін де қолданылады. Мысалы, зауытта өндіріске қолданылатын машинаның ағымдағы жай-күйін көрсететін әртүрлі сигналдар шығады (мысалы, машина сенсорларының сигналдары). Кейбір сигналдар немесе қолданыстағы сигналдарды өңдеу нәтижесінде алынған сигналдар машинаның жоғары деңгейдегі өнімділігін көрсете алады. Бұл сигналдар машинаның KPI-лері бола алады.

Көрсеткіштерді жіктеу

Негізгі өнімділік көрсеткіштері – өлшеуге арналған мәндер жиынтығын анықтайды. Деректерді жинақтайтын жүйелерге берілетін бұл бастапқы мәндер жиынтығы индикаторлар деп аталады. KPI өлшемдерінің екі түрі бар. Біріншісі – нақты объективті сандық мәнмен ұсынылған, стандартқа сәйкес өлшенетін сандық деректер. Әдетте, олар бұрмалауға, жеке сезімдерге, көзқарастарға немесе интерпретацияларға ұшырамайды. Екіншісі – сандық емес стандартқа сәйкестік немесе жеке сезімдердің, талғамдардың, пікірлердің немесе тәжірибелердің интерпретациясы. "Индикатор" тек өткен оқиғаларды, яғни "болған" нәрсені ғана өлшеуге қабілетті, сондықтан өлшеудің жалғыз түрі – сипаттамалық немесе кешіктірілген. Егер KPI болашақ жағдайды болжауға, диагностикалауға немесе ұсынуға тырысса, ол енді "индикатор" емес, "прогнозист" болып саналады. Бұл жағдайда ол аналитикалық құрал (мүмкін KPI негізінде), бірақ жетекші KPI-лер алдыңғы жүктеме жұмыстарының көлемін көрсету үшін де қолданылады.

Өлшеу нүктелері

Орындау белгілі бір қызмет элементін өлшеуге бағытталған. Қызмет төрт элементтен тұруы мүмкін: кіріс, шығыс, бақылау және механизм. Міндетті түрде, қызметте кемінде кіріс және шығыс болуы керек. Бір нәрсе қызметке кіріс ретінде енгізіледі; қызмет кірісті күйін өзгертіп түрлендіреді, содан кейін шығыс туындайды. Қызмет сондай-ақ, әдетте адам және жүйелік механизмдерге бөлінетін механизмдерді іске қосуға мүмкіндік береді. Ол сонымен қатар қандай да бір бақылау арқылы шектелуі мүмкін. Ақырында, оның іс-әрекеттері уақыт бойынша жүзеге асуы мүмкін. Кіріс – қызметтен шығыс алу үшін қажетті кірістерді көрсетеді. Шығыс – бір қызметтің немесе қызметтер тобының нәтижесін немесе қортындыларын қамтиды. Қызмет – қызметтің нәтижесінде туындайтын өзгерісті (яғни, жұмыс процесін) білдіреді. Механизм – қызметтің (адам немесе жүйе) жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Бақылау – қызметтің өндірісін сәйкестік арқылы басқаратын объект. Уақыт – қызметтің уақытша аспектісін көрсетеді.

Үкімет

Онтарио провинциясының үкіметі 1998 жылдан бері провинциядағы жоғары білім беру мекемелерінің жұмысын бағалау үшін KPI-ды қолданып келеді. Барлық жоғары білімнен кейінгі оқу орындары бес сала бойынша көрсеткіштерді жинап, есеп береді: түлектердің қанағаттануы, студенттердің қанағаттануы, жұмыс берушілердің қанағаттануы, жұмысқа орналасу деңгейі және бітіру деңгейі. Англияда Public Health England халықты тексеру бойынша NHS қызметтерінің нәтижелерін тұрақты өлшеу үшін KPI-ды пайдаланады, ал Ұлыбританияның әрбір мемлекеттік ведомствосы аутсорсингке берген ең маңызды келісімшарттар бойынша төрт негізгі KPI-ды жариялау мемлекеттік қызметтерді ұсынуда ашықтықты арттыруға бағытталған шара ретінде қарастырылады.

Қиындықтар

Іс жүзінде, негізгі көрсеткіштерді бақылау ұйымдар үшін қымбатқа түсуі немесе қиындық тудыруы мүмкін. Кейбір көрсеткіштерді, мысалы, қызметкерлердің көңіл-күйін сандық түрде өлшеу мүмкін емес. Сондықтан, нақты өлшемшарт емес, жалпы бағдар беру үшін қолданылатын күмәнді негізгі көрсеткіштер қабылдануы мүмкін. Негізгі көрсеткіштер қызметкерлердің нақты өлшемдерге жұмыс істеуінің нәтижесінде, жұмысының нақты сапасы немесе құны есебінен, бұрыс ынталандырулар мен күтпеген салдарларға әкелуі мүмкін. Кейде статистиканы жинау мәселелерді жақсырақ түсінудің орнына соқтыруы мүмкін, сондықтан күмәнді KPI-ларды қолдану мақсаттарға жетудегі прогреске және өлшенген тиімділікке қатысты айырмашылықтарға алып келуі мүмкін. Мысалы, Вьетнам соғысы кезінде АҚШ әскерлерінің өлтіру көрсеткіштері мен жойылған жауынгерлер саны жоғары болғаны тиімділікке дәлелдеді, бірақ бұл көрсеткіштер АҚШ-тың Оңтүстік Вьетнам үкіметінің аумағын бақылауын арттыру мақсатына жетудегі жетіспеушілікті көрсетпеді, сондықтан мақсаттарды бағалауда бұрмалаушы болып саналды. Тағы бір мысал, бағдарламалық құралды әзірлейтін команданың өнімділігін кодтың жолдарының саны бойынша өлшеу. Бұл тәсіл жүйелік жақсартуға аз пайда әкеліп, кодтың жолдарының санын ғана көбейтуге мүмкіндік беретін күмәнді кодты қосуға әкелуі мүмкін. Осыған ұқсас мәселе футболшының статистикасын жақсарту үшін мағынасыз допты соғуында да көрінеді.