Советтік самбо: Қолдан-қол саясының тарихы мен дамуы

Кіріспе

Көрісу спорты түрлері

Самбо (сaмбо) – кеңестік тамырлары бар, халықаралық деңгейде таралған жекпе-жек спорты және UWW (Біріккен күрес федерациясы) Әлемдік күрес чемпионатына грек-рим күресі мен еркін күреспен бірге енгізген аматор күрестің ресми түрі.

Этимология

Бұл Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасында (РКФСР) пайда болды. "Самбо" сөзі "самозащита без оружия" (самозащита без оружия) деген сөздердің бас әріптерінен құралған, яғни сөзбе-сөз "құралсыз өзін-өзі қорғау" дегенді білдіреді. Самбо – 1920 жылдардың басында Кеңес Қызыл Армиясының қолға-қол соғысу қабілеттерін арттыру мақсатымен әзірленген және қолданылған жауынгерлік өнер және спорт түрі. Бұл спорт көп жағынан дзюдо мен джиу-джитсуға ұқсас, бірақ сонымен қатар күрестің түрлі стилі мен өзін-өзі қорғау жүйелерін де қамтиды. Кеңес жауынгерлік өнерінің маманы Василий Ощепков самбоның негізін қалаушылардың бірі саналады. 1893 жылы жер аударылған отбасында дүниеге келген Ощепков сондай-ақ дзюдоны Кеңес Одағына енгізуде маңызды рөл атқарды. Царлық және Кеңес кезеңдерінде барлау офицері болған ол Жапонияда білім алып, кейін 1920 жылдары жұмыс істеу үшін сол жаққа оралды. Ол Жигоро Кано құрған Токиодағы Кодокан дзюдо институтында оқыды және ақырында бұл спортта екінші дан алған алғашқы ресейлік болды. Осының нәтижесінде ол Кеңес Қызыл Армиясы мен барлау қызметтері қолданған және дамытқан самбоның өзін-өзі қорғау техникаларын жасады. Ошчепков өзінің маңызды еңбегіне қарамастан, 1937 жылғы сталиндік саяси тазалаулар кезінде жапон тышпысы деген айыптаумен 45 жасында түрмеде қайтыс болды. Ол 1957 жылы қайтыс болғаннан кейін ақталып, барлық айыптаулардан босатылды. Виктор Спиридонов және Ощепковтың шәкірті Анатолий Харлампиев те самбоның пионерлері саналады. Спиридонов пен Ощепков екі түрлі стильді жеке-жеке дамытты, олар кейін бірігіп, қазіргі танымал самбо стиліне айналды.

Шығу тегі

Самбо салыстырмалы түрде жаңа, өйткені оның дамуы 1920-жылдардың басында Кеңес Одағының НКВД және Қызыл Армиясы өз әскери қызметшілерінің қолма-қол жауынгерлік қабілеттерін арттыру мақсатымен басталды. Ошчепков Жапонияның тыңшысы деген айыппен Ұлы тазалау кезінде түрмеде қайтыс болды, ал дзюдо 1964 жылғы Олимпиадаға дейін ондаған жылдар бойы КСРО-да тыйым салынды, онда самбошылар төрт қола медаль жеңіп алды. Спиридонов пен Ошчепков екі түрлі стильді дербес дамытты, олар кейіннен бірігіп, қазіргі самбо болып қалыптасты. Ошчепковтың "еркін күрес" деп аталған жүйесімен салыстырғанда, Спиридоновтың стилі жұмсақ әрі қатыгез емес болды. Сонымен қатар, ол күшке онша тәуелді емес еді, бұл Спиридоновтың Бірінші дүниежүзілік соғыста алған жарақаттарының салдарынан болды. Василий Ошчепковтың шәкірті Анатолий Харлампиев де самбоның негізін қалаушылардың бірі саналады. 1938 жылы ол КСРО Спорт комитеті тарапынан ресми спорт түрі ретінде мойындалды.

Спорттық самбо

Спорттық самбо немесе Самбо күресі (Борьба Самбо) стильдік тұрғыдан ескі дзюдоға ұқсас және көп жағынан оның ықпалында болған, бірақ ережелер, рәсімдер және форма бойынша кейбір айырмашылықтары бар. Самбода, Аши-Гарами техникаларына тыйым салынғанша ескі дзюдодағы сияқты, аяқтарды бұратын әртүрлі техникаларға рұқсат беріледі, бірақ мойынды қысып беруге рұқсат жоқ. Ол сондай-ақ лақтыруларға, жердегі күреске және бағынуға баса назар аударады, ал тұтқалар мен ұстауларға өте аз шектеулер қойылады. Самбо – 1966 жылы FILA (қазіргі UWW) Конгресі мойындаған халықаралық әуесқой күресі стилі.

Жауынгерлік самбо

Жауынгерлік самбо (Боевое Самбо). Әскери мақсатта пайдаланылып, дамытылған жауынгерлік самбо қазіргі заманғы аралас жекпе-жек өнерлеріне ұқсас, оның ішінде соққы беру және күресу түрлеріне. Жауынгерлік самбода реттеліп соққылар, тепкілер, шынтақ және тізе соққылары, сондай-ақ футболмен тепкілер, бас соққылары және жамбасқа соққылар рұхсат етіледі, бұдан бөлек лақтырулар, ұстаулар, тұншығулар мен бұғаулар қолданылады, бірақ тік тұрып немесе секіріп қолтығауға тыйым салынған. Бразилиялық джиу-джитсудан (БДД) басты айырмашылығы – соққы беру техникасынан басқа, жауынгерлік самбо ережелері лақтырулар немесе басқа да күрестік маневрлерсіз бір жақты жердегі күреске көшуге жол бермейді (яғни, қарсыласына тиіспей, жерден жалғастыру арқылы отырып алу, мұндайға БДД рұхсат етеді). Жауынгерлік самбоның тіршілігі ARB-ден жоғарырақ, бірақ екеуі де тек жауынгерлік жағдайлар үшін жасалған. Бәсекелесушілер спорттық самбодағыдай жакет киеді, сонымен қатар қолғап, кейде тізелік және бас киім киеді. FIAS-тың бірінші жауынгерлік самбо әлем чемпионаты 2001 жылы өтті. Ресейде орналасқан Дүниежүзілік жауынгерлік самбо федерациясы халықаралық жауынгерлік самбо жарыстарын санкциялайды. Жауынгерлік самбо белгілі бір міндеттерді орындауға арналған. Бұл жекпе-жектің тиімділігі оның құрылымымен анықталады, атап айтқанда үш компонентімен: бокс, самбо және адаптерлер. Жауынгерлік самбо адаптерлерін академик Г.С. Попов жасаған. Адаптерлердің міндеті – орта қашықтықтан жақын қашықтыққа қауіпсіз өтуді, сондай-ақ самбо және бокс техникаларын жүйелі түрде қолдануды қамтамасыз ету. Бұл конфигурация екі жекпе-жек өнерін бірыңғай жүйеге біріктіреді. Самбо күресінде де (сол жақта), жауынгерлік самбода да киім ретінде Самбовка жакеті мен жейдесі міндетті. Алайда, жауынгерлік самбо жарыстарында жарақаттарды азайту үшін қолғап, бас киім, ауыздық, жамбас және тізелік қорғау құралдары қажет. Әйелдер алғаш рет 2015 жылғы Париж Гран-приінде ресми турнирде жауынгерлік самбоға қатысты. Халықаралық жауынгерлік самбо турнирінде әйелдердің бәсекелескенінің алғашқы ресми жағдайы 2022 жылғы Азия және Океания самбо чемпионатында тіркелді. 2022 жылы Австралия және Жаңа Зеландия алғаш рет Азия самбо чемпионатында өнер көрсетті.

Combat sambo (Боевое Самбо). Used and developed for the military, combat sambo resembles modern mixed martial arts, including forms of striking and grappling. Combat sambo allows regular punches, kicks, elbows, and knees, as well as soccer kicks, headbutts and groin strikes, in addition to throws, holds, chokes and locks, except for a standing or flying wristbar. The chief distinction from Brazilian jiu jitsu (BJJ), apart from striking techniques, is that combat sambo rules and regulations do not permit a one sided resort to ground fighting without throws or other combative manoeuvres (i. e., by simply sitting down and continuing from the ground without touching his opponent that BJJ allows). In terms of aliveness, combat sambo surpasses ARB by design, though both were designed for combat situations only. Competitors wear jackets as in sport sambo, but also hand protection and sometimes shin protection and headgear. The first FIAS World Combat Sambo Championships were held in 2001. The World Combat Sambo Federation, based in Russia, also sanctions international combat sambo events. Combat sambo is designed to tackle certain tasks. The effectiveness of this martial art determined by its structure, namely by three components: boxing, sambo, and adapters. Adapters of combat sambo were developed by the academician G. S. Popov. The task of adapters is to ensure the safe transition from middle distance to close one, as well as the consistent usage of sambo and boxing techniques. The given configuration provides the fusion of two martial arts into a single system. Both Sambo wrestling (left) and Combat sambo competitions require Sambovka jacket and shirts as a uniform, and held at a standard wrestling mat. However, Combat sambo competitions also require gloves, headgear, mouthpiece, groin, and shin protection equipment to minimize injuries. Women participated in Combat Sambo for the first time in an official tournament in the Paris Grand Prix 2015. The first recognized instance of women competing in an international combat Sambo tournament was in the 2022 Asian and Oceania Sambo Championships. In 2022, Australia and New Zealand competed for the first time in the Asian sambo championship.

Еркін стильді самбо

Самбоның бұл түрін 2004 жылы Америка самбо қауымдастығы таныстырды. Оның мақсаты – дзюдо және джиу-джитсу сияқты самбомен айналыспайтын жаттығушыларды самбоға қатысуға ынталандыру болды. Фристайл самбода мойынды қысып ұстау және самбо күресінде қолданылмаған басқа да бағындыру әдістеріне рұқсат етіледі.

FCF-MMA

Бұл 2003 жылы самбоның бір түрі ретінде, дәстүрлі күртка, шорты және бут кимей-ақ дамытылды. Бәсекелесушілер тек жекпе-жек шорты мен қолғап киеді. Бір бәсекелесуші көк, екіншісі қызыл түс киеді, бұл дәстүрлі самбодағыдай. Жекпе-жектер қақпақ немесе рингте емес, дәстүрлі күресу матында өтеді, сияқты әдеттегі ММА жекпе-жектерінде. Қарсыласты нокаутқа түсіру, бағындыру немесе ұпаймен жеңу үшін барлық жартылай әскери өнер техникалары қолданылады.

Өзін-өзі қорғау самбосы

Бұл самбо түрі өзін қорғауға бағытталған. Онда оқушылар қарудан қорғануға үйретіледі. Оқытылатын көптеген әрекеттерде шабуылшының күшін оған қарсы пайдалану қарастырылады, бұл Дзюдо және Айкидо сияқты жағдайларда қолданылатын әдіспен ұқсас. Осы самбо стиліне Спиридоновтың ықпалы зор.

Бетондық самбо

Бұл самбо түрі әскери диктатура кезінде Аргентина армиясы үшін жасалған. Ол пайда болуы және қолданылуы тұрғысынан арнайы самбоға ұқсас.

Арнайы самбо

Бұл самбо түрі әскердің арнайы күштері және басқа да жылдам араласу күштері үшін жасалған. Ол тек оны пайдаланатын топқа арналған. Осы тұрғыдан алғанда, ол белгілі бір мақсатта қолданылатын самбодан да ерекшеленбейді.

Жағажай самбосы

Самбо жағажайлары, атынан көрініп тұрғандай, жұмсақ жағажайларда немесе құмды жолақтарда өтеді.

Самбоның туындылары

"Система" немесе "Жүйе" "Combat Sambo Spetsnaz" деп те аталады. Бұл орыс соғыс өнері – Спиридоновтың "Самоз" өркендеуінің түрі. "Жүйе" әскери самбо санатына жатады. Спиридоновтың "Самоз" және Оччепковтың "Самбо" дамуы НКВД-мен қатар жүргізілді, ол кейін КГБ-ға айналды. "Жүйе" әскери және спорттық самбоның ресми даму жолынан тыс пайда болды, тіпті ол самбоға ұқсас негіздерге негізделген болса да. "Жүйе" жобасы жоғары бейімделгіштікке және практикалық қолдануға арналған. Ол дәстүрлі каталарды алмастыру үшін тыныс алу жаттығуларын, "жаттығуларды" және "спаррингтерді" пайдаланады. Ашық және кеңейтілгіш болғандықтан, "Жүйе" көптеген жағдайларда және көптеген жекпе-жек стиліне қарсы өте тиімді. Сондықтан да арнайы жасақтар, "спецназ", "Жүйе" бойынша оқытылады. "Жүйеде" екі негізгі бағыт бар: біреуі – "икемді", екіншісі – "қатаң".

Шығуы және ықпалы

Самбоның алғашқы дамуы Василий Ощепков пен Виктор Спиридоновтың кетч күресі, дзюдо, джиу-джитсу және басқа да шетелдік жекпе-жек өнерлерінің әдістерін жергілікті түркі күрес стильдеріне, армян кохына, румын trântă, моңғол khapsagay және грузин chidaoba (:ru:Чидаоба, :ka:ქართული ჭიდაობა) енгізуге жасаған жеке күш-жігерінің нәтижесі болды. Ощепков Қызыл Армияның Орталық үйіндегі элиталық күштерге дзюдо үйретті. Василий Ощепков – Жапонияда дзюдоны үйренген алғашқы шетелдіктердің бірі және дзюдоның негізін қалаушы Кано Джигородан нидан (тоғызыншы дәрежелі қара белбеу, сол кезде бар болған бес дәрежеден екіншісі) алған. Спиридоновтың тәжірибесінде түрлі советтік аймақтардың жергілікті жекпе-жек өнерлерімен қатар, жапон джиу-джитсуына қызығушылық болды (бірақ ол оны ресми түрде үйренбеген). Оның күштен гөрі қозғалысқа басымдық беруінің себебі – Бірінші дүниежүзілік соғыста алған штык жарақатынан сол қолының жараланғандығы еді. Ощепков пен Спиридонов екеуі де кеңес әскерилерінің қолға-қол соғысу техникасын басқа шетелдік жекпе-жек өнерлерінен алынған әдістермен жетілдіруді үміттенеді. Көпке тараған қате түсініктерден айырмашылығы, Ощепков пен Спиридонов қолға-қол соғысу жүйелерін әзірлеуде бірлесіп жұмыс істемеді. Керісінше, олардың қолға-қол соғысу туралы жеке ойлары студенттер арасындағы өзара оқыту және олардың студенттері мен әскери қызметкерлерінің бірлескен күш-жігері арқылы бірікті. Ощепков пен Спиридонов бірнеше рет бірлесіп жұмыс істегенімен, олардың күш-жігері толыққанды бірікпеді. Әрбір әдіс мұқият талданып, оның артықшылықтары зерттелді және қарусыз ұрыста пайдалы деп табылса, самбоның басты мақсатына жету үшін жетілдірілді: қарулы немесе қарусыз қарсыласты ең қысқа уақытта тоқтату. Осылайша, джиу-джитсу, дзюдо және басқа да жекпе-жек өнерлерінің әдістері жергілікті күрес стильдерімен бірігіп, самбо репертуарын құрады. Әдістер жетілдірілгеннен кейін, олар жеке өзін-өзі қорғау, полиция, халықты бақылау, шекара күзетшілері, құпия полиция, жоғары лауазымды тұлғаларды күзету, психиатриялық аурухана қызметкерлері, әскерилер және арнайы жасақтар үшін самбо қолданбаларына енгізілді.

Sambo's early development stemmed from the independent efforts of Vasili Oshchepkov and Viktor Spiridonov to integrate the techniques of Catch wrestling, Judo, Jujutsu, and other foreign martial arts into native Turkic wrestling styles, Armenian kokh, Romanian trântă, Mongolian khapsagay and Georgian chidaoba (:ru:Чидаоба, :ka:ქართული ჭიდაობა). Oschepkov taught judo to elite Red Army forces at the Central Red Army House. Vasili Oschepkov was one of the first foreigners to learn Judo in Japan and had earned his Nidan (second degree black belt, out of then five) from judo's founder, Kano Jigoro. Spiridonov's background involved indigenous martial arts from various Soviet regions as well as an interest in Japanese jujutsu (though he never formally trained it). His reliance on movement over strength was in part because during World War I, he received a bayonet wound which would leave his left arm lame. Both Oschepkov and Spiridonov independently hoped that Soviet military hand to hand combat techniques could be improved with an infusion of the techniques distilled from other foreign martial arts. Contrary to common lore, Oschepkov and Spiridonov did not cooperate on the development of their hand to hand systems. Rather, their independent notions of hand to hand combat merged through cross training between students and formulating efforts by their students and military staff. While Oschepkov and Spiridonov did have occasion to collaborate, their efforts were not completely united. Each technique was carefully dissected and considered for its merits, and if found acceptable in unarmed combat, refined to reach sambo's ultimate goal: to stop an armed or unarmed adversary in the least time possible. Thus, many techniques from jujutsu, judo, and other martial systems joined with the indigenous fighting styles to form the sambo repertoire. When the techniques were perfected, they were woven into sambo applications for personal self defence, police, crowd control, border guards, secret police, dignitary protection, psychiatric hospital staff, military, and commandos.

Даму

1918 жылы Ленин Қызыл Армияны даярлау үшін Н. И. Подвойский басшылығымен «Всевобуч» (жалпы әскери оқу) құрды. Қызыл Армияның қолға түйіскен шайқас жаттығуларын әзірлеу және ұйымдастыру міндеті К. Ворошиловқа жүктелді, ол өз кезегінде НКВД дене шынықтыру орталығы – «Динамо» спорт қоғамын құрды. Спиридонов Бірінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы және «Динамо» үшін алғашқы күрес және өзін-өзі қорғау нұсқаушыларының бірі болды. Оның тәжірибесіне еркін күрес (яғни, кэтч-күрес), грек-рим күресі, көптеген түркі халықтарының күрес стилі және жапондық дзюдзюцу кірді. «Динамо» ұрыс зерттеушісі ретінде ол Моңғолия мен Қытайға сапар шегіп, олардың жергілікті шайқас өнерін зерттеді. 1923 жылы Ощепков пен Спиридонов (тәуелсіз түрде) басқа да сарапшылар тобымен бірге Кеңес үкіметінің гранты бойынша Қызыл Армияның қолға түйіскен шайқас жүйесін жақсарту бойынша жұмыс істеді. Спиридонов әлемдік шайқас өнерінің ең тиімді аспектілерін кез келген қауіпке бейімделетін біртұтас стильге біріктіруді жоспарлады. Ощепков Кано Джигороның Тендзин Синъё-рю, Кито-рю және Фусен-рю дзюдзюцуларын дзюдоға айналдыруын бақылады және жаңа жүйеге шайқас техникаларын бағалау және енгізу үшін қажетті түсінікті дамытты. Олардың жұмысын Анатолий Харлампиев пен И. В. Васильев толықтырды, олар да әлемнің жергілікті шайқас өнерін зерттеу үшін саяхат жасады. Он жылдық еңбектің нәтижесінде жасалған техникалар каталогы самбо деп аталатын өнердің бастапқы негізін қалыптастыруға үлкен үлес қосты. Харлампиевті көбінесе «самбоның әкесі» деп атайды. Бұл аңызға жақын, себебі жаңа жүйе «самбо» деп аталғанда, ол ұзақ өмір сүріп, саяси байланыстарды сақтап қалды. Дегенмен, Харлампиевтің саяси шеберлігі 1938 жылы КСРО Спорт комитетінің самбоны Кеңес Одағының ресми жауынгерлік спорты ретінде қабылдауына тікелей себеп болды – бұл самбоның «тууы» болды. Сондықтан, дәлірек айтқанда, Харлампиевті «спорттық» самбоның әкесі деп санауға болады. Спиридонов жаңа жүйені «самбоға» ұқсас атаумен атауды бірінші болып бастады. Ол Samoz деп аталатын жұмсақ стильді жасады, оны кішкентай, әлсіз жаттығушылар, тіпті жарақат алған солдаттар мен құпия агенттер де қолдана алатын болды. Спиридоновтың «Samoz» әзірлеу идеясы Бірінші дүниежүзілік соғыста алған штык жарақатынан туындады, ол оның сол қолының қозғалысын шектеді, демек күреспен айналысу мүмкіндігін азайтты. Самбоның жетілдірілген нұсқалары бүгінге дейін қолданылады немесе ресейлік арнайы жасақтардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін нақты самбо қолданбаларымен біріктіріледі.

In 1918, Lenin created Vsevobuch (General Military Training) under the leadership of N. I. Podvoyskiy to train the Red Army. The task of developing and organizing Red Army military hand to hand combat training fell to K. Voroshilov, who in turn, created the NKVD physical training centre, Dynamo Sports Society. Spiridonov was a combat veteran of World War I and one of the first wrestling and self defence instructors hired for Dynamo. His background included Free wrestling (i. e. Catch wrestling), Graeco Roman wrestling, many Turkic folk wrestling styles, and Japanese jujutsu. As a combative investigator for Dynamo, he travelled to Mongolia and China to observe their native fighting styles. In 1923, Oschepkov and Spiridinov collaborated (independently) with a team of other experts on a grant from the Soviet government to improve the Red Army's hand to hand combat system. Spiridonov had envisioned integrating the most practical aspects of the world's fighting systems into one comprehensive style that could adapt to any threat. Oschepkov had observed Kano Jigoro's distillation of Tenjin Shinyo Ryu, Kito Ryu and Fusen ryū jujutsu into judo, and he had developed the insight required to evaluate and integrate combative techniques into a new system. Their developments were supplemented by Anatoly Kharlampiyev and I. V. Vasiliev who also travelled the globe to study the native fighting arts of the world. Ten years in the making, their catalogue of techniques was instrumental in formulating the early framework of the art to be eventually referred to as sambo. Kharlampiyev is often called the "father of sambo". This may be more legend than fact, since only he had the longevity and political connections to remain with the art while the new system was named "sambo". However, Kharlampiyev's political manoeuvring is single handedly responsible for the USSR Committee of Sport's accepting sambo as the official combat sport of the Soviet Union in 1938 – decidedly the "birth" of sambo. So, more accurately, Kharlampiyev could be considered the father of "sport" sambo. Spiridonov was the first to begin referring to the new system with a name similar to 'sambo'. He eventually developed a softer style called Samoz that could be used by smaller, weaker practitioners or even wounded soldiers and secret agents. Spiridonov's inspiration to develop 'Samoz' stemmed from his World War I bayonet injury, which greatly restricted his left arm and thus his ability to practise wrestling. Refined versions of sambo are still used today or fused with specific sambo applications to meet the needs of Russian commandos.

Олимпиадалық спортқа айналу

1968 жылы FILA (2014 жылдың қыркүйегінен бастап Біріккен Дүниежүзілік Күрдесу федерациясы деп аталады) және 1972 жылы АҚШ Ұлттық әуесқой спорт одағы мойындағаннан кейін, 1973 жылғы Дүниежүзілік Күрдесу чемпионатының бағдарламасына грек-рим және еркін күреспен бірге қосылғаннан кейін (бұл спорт түрлері Олимпиадалық екені мәлім), самбо Олимпиадалық спортқа айналу жолында қарқынды дамыды. Алғашқы әлем кубогы 1969 жылы өткізілді. АҚШ Олимпиадалық күрес комитетінің мүшесі Дон Кертис 1975 жылы ресейліктердің самбо күресін 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасының бағдарламасына енгізетінін болжады. 1975 жылы АҚШ-тың алғашқы ұлттық самбо чемпионаты, ал 1977 жылы Аризона штатының Меса қаласында өтті. Бұл спорт түрі грек-рим және еркін күреспен бірге Мексика қаласында өткен алғашқы Pan American Wrestling чемпионатында бақ сынасты және 1983 жылғы АҚШ Олимпиадалық фестивалі мен 1983 жылғы Pan American Games бағдарламасына енгізілді (Каракастағы 1983 жылғы Pan American Games самбоның Pan American Games тарихындағы алғашқы және соңғы рет өткізілген жарыс болды). 1979 жылы Ұлттық самбо комитеті самбо күресіндегі ең үздік спортшыларды марапаттау үшін жыл сайын берілетін бірнеше сыйлықтарды белгіледі. 1980-жылдары самбо Pan American Games, Ұлттық спорт фестивалі және AAU Жасөспірімдер Олимпиадасының бағдарламасына қосылды. Бірақ 1980 жылғы Олимпиаданы бойкоттаудың саяси салдары, Ауғанстанға Кеңес әскерлерінің кіргенінен кейін туған, самбоны алғаш рет 1980 жылғы Мәскеуде өткен Жазғы Олимпиадада демонстрациялық спорт түрі ретінде көрсетуге алып келді. Бірақ кейіннен, осы спорттың Кеңес Одағымен тығыз байланысы болғандықтан, демонстрациялық спорт статусынан алынды. Жастар самбосы Олимпиада ашылу салтанатында көрсетілді, бірақ самбо ешқашан ресми түрде демонстрациялық спорт түрі деп танылмады. Тарих кітаптарындағы осы қателік Анатолий Маковецкийдің "Самоздан самбоға" және Лукашевтың "20 ғасырдың бірінші жартысындағы қолға-қол соғысу тарихы: негізін қалаушылар мен авторлары" сияқты бірнеше дереккөздерде аталып өтеді. Сонымен қатар, 1980 жылғы Олимпиада ұйымдастыру комитетінің ресми құжаттарында самбо Олимпиада ойындарына қатысатын спорт түрі ретінде көрсетілмеген. Дегенмен, АҚШ Самбо қауымдастығының төрағасы Джерри Мацумото 1990 жылы самбоның кем дегенде демонстрациялық деңгейде келесі сегіз жылдың ішінде Олимпиадалық спортқа айналатынын болжады.

After being recognized by FILA (known since September 2014 as United World Wrestling) in 1968, by the U. S. National Amateur Athletic Union in 1972, and after being included to the programme of the 1973 World Wrestling Championships along with Graeco Roman and Freestyle wrestling (which are indeed Olympic sports,) Sambo was rapidly making its way to become an Olympic sport. The first World Cup was contested in 1969. Don Curtis, a member of the U. S. Olympic Wrestling Committee, had predicted in 1975, that the Russians would introduce Sambo wrestling in the 1980 Olympics programme in Moscow. In 1975 the first United States National Sambo Championships were held in Mesa, Arizona, in 1977. It was contested along with G. R. and Freestyle at the first Pan American Wrestling Championships in Mexico City, and included in the schedule of the upcoming 1983 U. S. Olympic Festival and the 1983 Pan American Games (the 1983 Pan American event in Caracas became the first and subsequently the last edition of Sambo at the Pan Am Games.) In 1979 the National AAU Sambo Committee established several annual awards to honour outstanding persons in the sport of Sambo wrestling. By the 1980s it has been included to Pan American Games, National Sports Festival and AAU Junior Olympics programme. But as a result of political complications of the 1980 Olympic boycott which arose after the Soviet invasion of Afghanistan, Sambo was at first reduced to a demonstration sport at the 1980 Summer Olympics in Moscow, USSR. But later, because of the sport's strong association with the Soviet Union, it was removed from demonstration sport status. It is true that youth sambo was demonstrated in the Games' opening ceremonies; however, sambo was never formally recognized as a demonstration sport. This common error in history books is noted in several sources including From SAMOZ to SAMBO by Anatoly Makovetskii and Lukashev's History of Hand to Hand Combat in the First Half of the 20th Century: Founders and Authors. Furthermore, the official documents of the 1980 Olympic Organizing Committee do not mention sambo as a participating sport in the Games. Nevertheless, Jerry Matsumoto, Head of the U. S. Sambo Association, saw in 1990 Sambo becoming an Olympic sport, at least at the demonstration level, within the next eight years.

Бүгін

1968 жылы FILA самбоны халықаралық күрестің үшінші стилі ретінде қабылдады. 1985 жылы самбо қауымдастығы өз ұйымын – Халықаралық әуесқой самбо федерациясын (FIAS) құрды. 1993 жылы FIAS екі ұйымға бөлінді, екеуі де бірдей атау мен логотипті пайдаланды. Бұл екі топты көптеген жағдайда FIAS "Шығыс" (Ресей бақылауында) және FIAS "Батыс" (АҚШ және Батыс Еуропа бақылауында) деп атады. Бұл бөліну сол кездегі суық соғыстың саясатының соңғы күндерімен және Кеңес Одағының жақындағы ыдырауымен байланысты болды. АҚШ-та спортты ұйымдастырушылар арасындағы келіспеушіліктер мен 1990 жылдары бразилиялық джиу-джитсудың дамығандығы самбоның өсуін тежеді. Бірақ, кейінірек бірнеше самбошының жетістіктері оның танымалдылығын арттырды. 2005 жылы FILA FIAS "Батыспен" келісімге келіп, спорттық самбоға қатысты санкцияларды қайтадан қабылдады. Дегенмен, 2008 жылы FILA самбоны санкциялауды тоқтатты, және қазіргі уақытта самбо UWW веб-сайтынан мүлдем жоғалып кетті. Қазіргі таңда FIAS спорттық самбодан халықаралық жарыстарды санкциялайды. 2014 жылы FIAS және FILA ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Бұл самбоны UWW-нің танылған тізіміне қайта енгізбесе де, бірлікке қадам жасап, спортты насихаттау саласында болашақ "аумақтық дауларды" болдырмауға көмектеседі. Сол жылы FIAS және Халықаралық дзюдо федерациясы да осындай келісімге келді. FIAS және Дүниежүзілік ұрыс самбо федерациясы халықаралық ұрыс самбо жарыстарын өткізеді. Американдық самбо қауымдастығы 2004 жылдан бері АҚШ және Канадада еркін самбо турнирлерін ұйымдастырып келеді. Бұл турнирлер UWW тарапынан мойындалмайды. 2012 жылы самбоның 2016 жылғы Олимпиадада демонстрациялық спорт түрі ретінде көрсетілетіні туралы ақпараттар нақты фактілермен дәлелденбеді, сондықтан самбоның Олимпиадалық спортқа айналуы әлі де алыс перспективада. Олимпиада комитеті классикалық күресті Олимпиада бағдарламасынан шығаруды жоспарлағандықтан, самбоның Олимпиадаға қатысу мүмкіндігі де күмәнді. Алайда, самбо тарихында алғаш рет 27-ші жазғы Универсиада бағдарламасына енгізілді. FIAS 2020 жылғы Олимпиада ойындарына самбоны қарастыру үшін Халықаралық Олимпиада комитетіне (ХОК) өтініш берді және 2010-2013 жылдары Халықаралық спорт журналистер қауымдастығында (AIPS) самбо комиссиясын құруға жұмыстады. 2018 жылдың 30 қарашасынан бастап самбо ХОК тарапынан уақытша мойындалды. Бұл жақын қарым-қатынас самбоның әлемдік танымалдылығын және бұқаралық ақпарат құралдарындағы маңыздылығын қайта жандандыруда.

In 1968, FILA accepted sambo as the third style of international wrestling. In 1985, the sambo community formed its own organization, Federation International Amateur Sambo (FIAS). In 1993, FIAS split into two organizations, both of which used the same name and logo, and the two groups were often referred to as FIAS "East" (under Russian control) and FIAS "West" (under US and Western European control). This split mirrored the last days of Cold War politics of the time as well as the recent break up of the Soviet Union. In the U. S., disagreements between the sport's organizers and the rise of Brazilian Jiu Jitsu in the 1990s slowed down the growth of sambo before the success of several sambo fighters increased its popularity a decade later. In 2005, FILA reached an agreement with FIAS "West" and re assumed sanctioning over sport sambo. However, in 2008, FILA again discontinued sanctioning sambo and sambo is now notably missing from the UWW website. At present, only FIAS sanctions international competition in sport sambo. In 2014 FIAS and FILA signed a cooperative agreement. While this does not place sambo back on UWW's recognized list, it does move towards unity and prevents future 'turf wars' regarding the sport's promotion. A similar agreement was signed by FIAS and the International Judo Federation in 2014 as well. Both FIAS and the World Combat Sambo Federation host international combat sambo competition. The American Sambo Association has continued to host freestyle sambo tournaments in the US and Canada since 2004. These events are unrecognized by UWW. Rumours rising in 2012 stating that sambo will be included as a demonstration sport in the 2016 Olympics are therefore not supported by any facts, and thus sambo is still a very long way from maturing into an Olympic sport, notwithstanding the effort that is being put into the matter. Indeed, given the intention of the Olympic Committee to remove classic wrestling from the Olympic roster, there are rumours that sambo is highly unlikely to ever make it to the Olympics. However, sambo has been included in the 27th Annual Summer Universiade for the first time in history. FIAS submitted an application to the International Olympic Committee (IOC) to consider sambo for the 2020 Games and has devoted 2010–2013 to creating a sambo commission in the International Sports Press Association (AIPS). As of 30 November 2018, sambo has indeed received temporary recognition by the IOC. This close relationship is reestablishing the global popularity and media emphasis on sambo.

Бірыңғай және реттік

Күрсікпен ұқсас, самбомен айналысатын спортшы әдетте қызыл немесе көк жарыс киімін киеді. Куртка (куртка), сондай-ақ самбовка (самбовка) деп аталады, ол дзюдо киімінің үстіңгі бөлігі мен белбеуіне ұқсас, бірақ белбеу ілмектері, иық тіреулері, күрес стиліндегі шорты және киім түсіне сәйкес келетін аяқ киімдері болады. Самбо киімі дәрежесін немесе жарысқа қабілеттілігін көрсетпейді. Спорт ережелері бойынша, спортшылардың қызыл және көк жиынтығы болуы керек, бұл жарыс алаңында қарсыластарды анықтауға мүмкіндік береді. Ресейде қолданылатын күрес рейтингтік жүйесіне ұқсас, самбода да жарыс рейтингтік жүйесі қолданылады (дзюдо мен гендай джудзюцуде қолданылатын белбеу түсінің жүйесінен өзгеше). Әртүрлі спорт ұйымдары жоғары деңгейдегі жарыстардағы жетістіктері үшін немесе кейбір жағдайларда жаттықтырушылық еңбегі үшін осы атақтарды тағайындайды. Осы атаққа ие болған адамдар "Спорт шебері" деп аталады. Ресейде самбодан "Спорт шебері" атағын беруге FIAS, FKE және Халықаралық жарыс самбо федерациясы кіреді. Басқа елдерде де "Спорт шебері" атағын тағайындайтын басқарушы органдар бар, мысалы, Америка Құрама Штаттарындағы Америка самбо қауымдастығы.

FIAS самбо әлем чемпионаты

Номер Жыл Күндер Қабылдаушы Чемпион Шаралар Қатысқан елдер 1 1973 6–11 қыркүйек Тегеран, Иран 10 11 2 1974 26–28 шілде Ұланбатор, Моңғолия 10 5 3 1979 11–14 желтоқсан Мадрид, Испания 10 11 4 1980 30–31 мамыр Мадрид, Испания 10 11 5 1981 28 ақпан – 1 наурыз Мадрид, Испания 10 12 6 1982 3–4 шілде Париж, Франция 10 11 7 1983 30 қыркүйек – 1 қазан Киев, Совет Одағы 10 8 8 1984 14–15 маусым Мадрид, Испания 10 10 9 1985 19–21 қыркүйек Сан-Себастьян, Испания 10 11 10 1986 21–24 қараша Сен-Жан-де-Люз, Франция 10 8 11 1987 қараша Милан, Италия 10 9 12 1988 1–5 желтоқсан Монреаль, Канада 10 11 13 1989 8–11 қараша Вест-Оранж, АҚШ 10 9 14 1990 7–10 желтоқсан Мәскеу, Совет Одағы 10 18 15 1991 28–29 желтоқсан Монреаль, Канада 10 8 16 1992 6–10 қараша Херн-Бей, Англия 10 14 17 1993 9–15 қараша Кстово, Ресей 10 28 18 1994 7–9 қазан Нови-Сад, Югославия 10 20 19 1995 1–3 қыркүйек София, Болгария 9 23 20 1996 1–3 қараша Токио, Жапония 18 23 21 1997 10–12 қазан Тбилиси, Грузия Грузия 18 20 22 1998 16–18 қазан Калининград, Ресей 18 20 23 1999 12–14 қараша Хихон, Испания 18 20 24 2000 25 қараша Киев, Украина 18 21 25 2001 20–21 қазан Красноярск, Ресей 18 26 26 2002 26–29 қараша Панама-Сити, Панама 18 19 27 2003 18 қазан 6–10 қараша Рокбрюн-Кап-Мартен, Франция (Жекпе-жек самбосы) Санкт-Петербург, Ресей 27 32 28 2004 16–21 маусым 25–26 қыркүйек Прага, Чехия (Жекпе-жек самбосы) Кишинев, Молдова 27 23 29 2005 21–23 қазан 11–14 қараша Прага, Чехия (Жекпе-жек самбосы) Астана, Қазақстан 27 27 30 2006 30 қыркүйек – 2 қазан 3–5 қараша Ташкент, Өзбекстан (Жекпе-жек самбосы) София, Болгария 27 33 31 2007 7–11 қараша Прага, Чехия 27 43 32 2008 13–17 қараша Санкт-Петербург, Ресей 27 48 33 2009 5–9 қараша Салоники, Грекия 27 46 34 2010 4–8 қараша Ташкент, Өзбекстан 27 26 35 2011 10–14 қараша Вильнюс, Литва 27 65 36 2012 8–12 қараша Минск, Беларусь 27 64 37 2013 7–11 қараша Санкт-Петербург, Ресей 27 70 38 2014 20–24 қараша Нарита, Жапония 27 82 39 2015 12–16 қараша Касабланка, Марокко 27 80 40 2016 10–14 қараша София, Болгария 27 77 41 2017 9–13 қараша Сочи, Ресей 27 90 42 2018 8–12 қараша Бухарест, Румыния 27 80 43 2019 7–11 қараша Чхонджу, Оңтүстік Корея 27 80 44 2020 4–8 қараша Нови-Сад, Сербия 27 30 45 2021 12–14 қараша Ташкент, Өзбекстан 27 50

Number Year Dates Host Champion Events Participatingcountries 1 1973 6–11 September Tehran, Iran 10 11 2 1974 26–28 July Ulaanbaatar, Mongolia 10 5 3 1979 11–14 December Madrid, Spain 10 11 4 1980 30–31 May Madrid, Spain 10 11 5 1981 28 February – 1 March Madrid, Spain 10 12 6 1982 3–4 July Paris, France 10 11 7 1983 30 September – 1 October Kyiv, Soviet Union 10 8 8 1984 14–15 June Madrid, Spain 10 10 9 1985 19–21 September San Sebastián, Spain 10 11 10 1986 21–24 November Saint Jean de Luz, France 10 8 11 1987 November Milan, Italy 10 9 12 1988 1–5 December Montreal, Canada 10 11 13 1989 8–11 November West Orange, United States 10 9 14 1990 7–10 December Moscow, Soviet Union 10 18 15 1991 28–29 December Montreal, Canada 10 8 16 1992 6–10 November Herne Bay, England 10 14 17 1993 9–15 November Kstovo, Russia 10 28 18 1994 7–9 October Novi Sad, Yugoslavia 10 20 19 1995 1–3 September Sofia, Bulgaria 9 23 20 1996 1–3 November Tokyo, Japan 18 23 21 1997 10–12 October Tbilisi, Georgia Georgia 18 20 22 1998 16–18 October Kaliningrad, Russia 18 20 23 1999 12–14 November Gijón, Spain 18 20 24 2000 25 November Kyiv, Ukraine 18 21 25 2001 20–21 October Krasnoyarsk, Russia 18 26 26 2002 26–29 November Panama City, Panama 18 19 27 2003 18 October 6–10 November Roquebrune Cap Martin, France (Combat Sambo) St. Petersburg, Russia 27 32 28 2004 16–21 June 25–26 September Prague, Czech Republic (Combat Sambo) Chișinău, Moldova 27 23 29 2005 21–23 October 11–14 November Prague, Czech Republic (Combat Sambo) Astana, Kazakhstan 27 27 30 2006 30 September – 2 October 3–5 November Tashkent, Uzbekistan (Combat Sambo) Sofia, Bulgaria 27 33 31 2007 7–11 November Prague, Czech Republic 27 43 32 2008 13–17 November St. Petersburg, Russia 27 48 33 2009 5–9 November Thessaloniki, Greece 27 46 34 2010 4–8 November Tashkent, Uzbekistan 27 26 35 2011 10–14 November Vilnius, Lithuania 27 65 36 2012 8–12 November Minsk, Belarus 27 64 37 2013 7–11 November St. Petersburg, Russia 27 70 38 2014 20–24 November Narita, Japan 27 82 39 2015 12–16 November Casablanca, Morocco 27 80 40 2016 10–14 November Sofia, Bulgaria 27 77 41 2017 9–13 November Sochi, Russia 27 90 42 2018 8–12 November Bucharest, Romania 27 80 43 2019 7–11 November Cheongju, South Korea 27 80 44 2020 4–8 November Novi Sad, Serbia 27 30 45 2021 12–14 November Tashkent, Uzbekistan 27 50

Самбо күресінен ұлттық чемпионат

Ұлттық самбо сайысы 1987 және 1988 жылғы AAU/USA Grand National Wrestling Championships аясында грек-рим және еркін күреспен бірге 1987 жылдың 1 шілдесінде және 1988 жылдың 6 шілдесінде, екеуі де Индиана штатының Индианаполис қаласындағы Market Square Arena-да өтті. Келесі жылы, 1989 жылдың 5 шілдесінде Монтана штатының Биллингс қаласындағы Metra аренасында өткен AAU/Carrier Grand National Wrestling Championships-те де өткізілді. 1990 жылғы AAU Grand National Wrestling Championships 10 шілдеде Индиана штатының Индианаполис қаласындағы Market Square Arena-да ұлттық самбо сайысын қабылдады. 1992 жылғы AAU Grand National чемпионаты шілде айында Техас штатының Амарилло қаласында ұлттық самбо сайысын өткізді. 1994 жылғы AAU Grand National Wrestling Championships 13 шілдеде Мичиган штатының Батл-Крик қаласындағы Kellogg Arena-да ұлттық самбо жарысын ұйымдастырды. 1995 жылғы AAU Grand National чемпионаты Оклахома штатының Тулса қаласында ұлттық самбо сайысын өткізді. 1999 жылғы AAU Grand National Wrestling Championships де Монтана штатының Биллингс қаласындағы Metra аренасында 30 маусымда самбодан жарыс ұсынды. 2002 жылғы AAU Grand National Wrestling Championships Луизиана штатының Шревпорт қаласындағы Hirsch Coliseum-де 19 маусымда самбо жарысын көрді. USA Wrestling 2007 жылғы АҚШ Ұлттық күресі чемпионатынан бастап, Лас-Вегас, Невадада самбоны стиль ретінде қосты.

Атау таласы

Самбо – орыс тіліндегі аббревиатура болғанымен, ағылшын тілді елдерде осы спортпен айналысатындар тілдік байланысы жоқ, нәсілшілдік мағынасы бар сөзбен байланысты мәселелерге тап болды. Самбо өкілдері наразылық тудырмау үшін "Сомбо" деген басқаша жазу тәсілін қолдануды жөн көрді. FIAS спортты аббревиатура түрінде: SAMBO деп көрсетеді.