Кіріспе
Ежелгі Римнің анттармен байланысты құдайы. Ежелгі Рим дінінде Диус Фидиус (кейде Диус Фидус деп те аталады) – Юпитермен байланысты ант құдайы. Оның аты Фидеспен байланысты деп есептелген. Фидиус сөзі "ұлы" деген мағына беретін filius сөзінің ертерек түрі болуы мүмкін, сондықтан Диус Фидиус атауы бастапқыда Геркулесті Юпитердің ұлы ретінде көрсеткен. Кейбір авторлардың пікірінше, medius fidius тіркесі "Мехеркуле!" ("Менің Геркулесім!") деген әдеттегі тілек сөзбен тең екен.
In ancient Roman religion, Dius Fidius (less often as Dius Fidus) was a god of oaths associated with Jupiter. His name was thought to be related to Fides. Fidius may be an earlier form for filius, "son", with the name Dius Fidius originally referring to Hercules as a son of Jupiter. According to some writers, the phrase medius fidius was equivalent to mehercule "My Hercules! ", a common interjection.
Теология
Варо өзінің ұстазы Элий Стилоның бұл құдайды Диовис филиум деп атағанын айтады, яғни Диус Филиус грек тіліндегі Διόσκορον Касторем деп аталады. Ол оны сабиндерде Санкус, ал гректерде Геркулес деп атаған. Бұл болжам тіл білімі тұрғысынан дұрыс емес, өйткені Игувин кестелерінде құдай Fis(i)us немесе Fisovius Sancius деп аталады. Дегенмен, оның түсінігі белгісіз теологиялық құжаттарға негізделген, және кейбір қазіргі ғалымдардың пікірлерімен сәйкес келеді. Бұл құдай кейде Юпитердің ғана бір қыры емес, Римде біраз уақыт бойы Semo Sancus Dius Fidius деп аталатын жеке құдай болған. Виссова пікірінше, Юпитер мен Диус Фидиус адалдықты қамтамасыз ету жауапкершілігін бөліседі. Ең маңызды ант Юпитерге, Fides Publica Populi Romani құдайы Юпитер Лапис ретінде беріледі. Dius Fidius жеке істерде адалдықты қорғайды: ол Ζευς Πίστιος-қа сәйкес келеді. Бұл көзқарас кейінірек қалыптасқан жағдайды білдіруі мүмкін, бірақ бұл бастапқы түсінік емес. Диус Фидиус ерте заманда жеке сеніммен ғана шектелмеген. Қоғамдық маңызы бар мәселелер (мысалы, Римнің алғашқы халықаралық шарты, Габиимен жасалған келісім) оның ғибадатханасында сақталған (оның юрисдикциясына берілген). Санкустың ғибадатханасының шатыры болмаған, өйткені аспан астында ант беру орынсыз және тиімсіз деп саналған. Капитолий ғибадатханасының шатырында да тесік болған. Диус Фидиус пен Юпитердің байланысы – құдайлық ұрпақ. Дюмезил Юпитер мен Диус Фидиустың ант сақтаушылар және найзағайларды ұстаушылар ретінде ерекше өзара байланысын және араласуын атап көрсетеді. Екеуі де ғибадатханаларының төбесіндегі тесікті талап етеді, ал соңғысының нақты кім екендігі туралы сұрақ Дюмезилге жауапсыз қалды. Бұл функционалдық жапсарлылық ежелгі және қазіргі ғалымдар арасында Санкус Диус Фидиустың кім екендігі туралы шатасу тудырды, өйткені Диус Фидиус кейде Юпитердің тағы бір теонимі болып саналады. Алайда, Semo Sancus-тың Юпитерден тәуелсіздігі және Диус Фидиус Semo Sancus-ты (жұпитер емес) белгілейтін балама теоним екендігі Умбрияның Fisus Sancius құдайының атымен көрсетіледі: Умбрия және сабиндерде Fisus, Fidius-тың дәл сәйкестігі, мысалы, сабин Клаус латын Клаудиусының сәйкесі. Санкус Юпитер ретінде ант, қонақжайлылық және адалдық заңдарын (Fides) сақтауды қадағалайтыны оны егемендік сферасымен және құндылықтарымен байланыстырады, яғни Дюмезил терминологиясында бірінші функция. Виссова Semo Sancus – Юпитердің даһиі деген болжамды алға тартты. В. В. Фаулер бұл түсіндірме анахронизмге ұқсайтынын ескертті және Санкус – Гений Иовий, өйткені ол Игувин кестелерінен көрініп тұр. Жаратылыс гениі деген ұғым тек императорлық дәуірде ғана дәлелденген. Теодор Моммсен, Уильям Варде Фаулер және Жорж Дюмезил, басқалар арасында, Римдегі Semo Sancus Dius Fidius құрметіне сабин шығу тегін жатқызған дәстүрді, ішінара тіл біліміне сүйене отырып, қабылдамады, өйткені теоним латын тілінде және Римге жақын жерде сабин Semo туралы ешқандай ескертпе немесе дәлел табылмайды, ал Semones латын тілінде carmen Arvale-де расталған. Олардың пікірінше, Санкус – бұл барлық ежелгі итальяндық халықтар, Оско-Умбрия немесе Латино-Фалискамен бөліскен құдай. Фисус Санцийдің Игувиумдағы және Фидестің Римдегі құлшылықтарының егжей-тегжейлері, мысалы, мандракулумды, қызметшінің оң қолын жауып тұратын зығыр матасының бір бөлігін және урфетаны (орбита) немесе орбес ахениді, Игувиумдағы қызметшінің оң қолына әкелген және сондай-ақ 329 ж.б.д. Санкус ғибадатханасында сатқындық оқиғасынан кейін қойылған, осы мәселелердің өзара сәйкестігін көрсетеді. Dius Fidius-тың ант ырымының кейбір аспектілері, мысалы, ашық аспанды талап ету, жеке тұрғын үйлердің жауын-шашыны және Санкус ғибадатханасының шатыры болмауы, римдік О. Саккиге Dius Fidius ант Юпитер Лапис немесе Юпитер Феретриус анттарынан бұрын пайда болған деген ойды ұсынды, және ол тарихқа дейінгі ырымдарда туған, ол жерде templum ашық ауада және жақын маңайдағы ең биік ағаш сияқты табиғи белгілермен анықталған. Бұл түсіндіруді қолдайды Иоганн Лидс берген Санкус теонимінің сабин тілінде аспан деген мағынаны білдіретіні туралы түсіндірме, бірақ бұл этимологияны Дюмезил, Брикель және басқалар қабылдамайды. Санкус туралы барлық белгілі мәліметтер оны антпен, келісімдерді сақтаумен және оларды бұзуға қарсы құдайлық кепілдікпен байланыстырады. Бұл құндылықтар барлық тәңірлерге тән және Юпитермен (және Веда дініндегі Митрамен) ортақ.