Экзетер канал: Тарихы мен дамуы

Кіріспе

Эксетер кеме каналы, сондай-ақ Эксетер каналы деп те аталады, Англияның Девон графтығындағы Эксетер қаласындағы Эксетер кеуіне (Екс өзенінен) алып баратын және оның жанынан өтетін канал. Ол алғаш рет 1560 жылдары "канал құманы" кезеңінен бұрын салынған және Ұлыбританиядағы ең көне жасанды су жолдарының бірі болып табылады.

Тарих

Эксетер тарихының басында Экс өзені тасқынмен және қала қабырғаларына дейін жүзуге болатын, бұл оған жұмыс істейтін порт болуға мүмкіндік берді. 1270 немесе 1280 жылдары Девон графесі Изабелла де Фортибус өзеннің арғы жағына өз диірмендерін қуаттандыру үшін бөгет салды (бұл бөгет жақын маңдағы қала маңындағы графша Уэрдің атымен еске алынады). Бұл Эксетер портын теңізден ажыратып, оның лосось балық аулауына зиян келтірді. 1290 жылы Эксетер портымен сауда қалпына келтірілді, бірақ 1317 жылы Топшемде кемежай салған Хью де Куртенэй, Девонның 9-шы графы (Изабелланың туысы) салған жаңа бөгетпен қайтадан тоқтатылды. Келесі 250 жыл бойы қала корольге су жолының қайта ашылуын сұрады, бірақ 1550 жылға дейін Едуард VI рұқсат бергенге дейін нәтижесіз болды. Алайда, өзен арнасы сазға толып, ол үшін тым кеш болды, шамамен 1567 жылы. Каналда тік қақпалары бар үш шлюз болды – Ұлыбританияда салынған алғашқы фунт шлюздары. Олар 16 тоннаға дейінгі кемелерді қабылдады. Алғашқы каналдың тереңдігі 1 метр, ені 5 метрді құрады. Ол графша Уэр бөгетінен төмен қарай Эксетер қаласының орталығына дейін созылды. Бұл кеме қатынасы тиімді болған жоқ, өйткені ол әрқашан су тасқыны кезінде қолжетімді болмады, ал жүкті осындай қысқа қашықтықта екі рет тасымалдау автомобиль көлігімен бәсекелесе алмады. Каналды салған адамның құрметіне, су деңгейін сақтайтын бөгет әлі де «Трю бөгеті» деп аталады. 1677 жылы канал кеңейтіліп, кіреберісі Топшемге қарай жылжытылды. 1701 жылы мұхит кемелерінің өтуіне мүмкіндік беру үшін канал тереңдетіліп, кеңейтілді. Сонымен қатар, каналдағы шлюздердің саны бірге дейін азайтылды. Каналдың кіреберісіне су тасқынынан қорғайтын қақпалар орнатылды. Бұл жақсартулар каналдың өте табысты болуына әкелді, бірақ 19 ғасырдың басында жүн саудасының тоқтауымен және кейін теміржолдың дамуымен сұраныс төмендеді. Эксетер мен Оңтүстік-Батысты ұлттық каналдар мен теміржол желілеріне қосуға көптеген тырысқандар сәтсіз аяқталды: Эксетерді Бристольмен байланыстыратын Ұлы Батыс каналы (1796) ешқашан аяқталмады; Бристоль және Эксетер теміржолының канал алабына қосылуы 1832 және 1844 жылдары кейінге шегерілді; Оңтүстік Девон теміржолы 1867 жылдан бастап каналға қызмет көрсетті, бірақ бұл уақытта канал үлкен мұхит кемелерін тартуға тым кішкентай болды және 16 жылға оның кредиторларына тиесілі болды. Содан бері каналдың пайдалануы біртіндеп азайды.

At the start of Exeter's history, the River Exe was tidal and navigable up to the city walls enabling it to be a busy port. In the 1270s or 1280s, the Countess of Devon, Isabella de Fortibus, built a weir across the river to power her mills (this weir is remembered in the name of the nearby suburb Countess Wear). This had the effect of cutting off Exeter's port from the sea and damaging its salmon fisheries. In 1290, trade with Exeter's port was restored, only to be blocked by a new weir built in 1317 by Hugh de Courtenay, 9th Earl of Devon (Isabella's cousin), who also built a quay at Topsham. For the next 250 years the city petitioned the King to have the waterway reopened, to no avail, until 1550 when Edward VI finally granted permission. However, it was by then too late because the river channel had silted up. or early 1567. The canal had three locks with vertical gates – the first pound locks to be built in Britain. They accommodated boats up to 16 tonnes. The original cut was 3 feet (1 m) deep and 16 feet (5 m) wide (0.9 m by 5 m). It ran one and from just below the Countess Weir to the centre of Exeter. This navigation was not very effective; it could not be entered at all states of the tide, and the double transfer of cargo over such a short distance made it uncompetitive with road transport. The weir that maintains the water level in the quay is still named "Trew's Weir" after the canal's builder. In 1677 the canal was extended and the entrance was moved downstream to Topsham. In 1701 the canal was deepened and widened to allow the passage of ocean going ships. At the same time the number of locks on the canal was reduced to one. Floodgates were also fitted to the canal entrance. These improvements led to the canal being highly successful until demand for access declined with the end of the wool trade in the early nineteenth century and later with the rise of the railways. There were many notable failures to connect Exeter and the South West to the national canal and rail networks: The Grand Western Canal linking Exeter to Bristol (1796) was never completed; The Bristol & Exeter Railway link to the canal basin was postponed in 1832 and 1844; The South Devon Railway ran services to the canal from 1867, but by this time the canal was too small to attract the sizeable ocean going vessels and the canal was taken over by its creditors for sixteen years. Use of the canal has declined gradually ever since.

20 ғасыр

1939 жылы канал арқылы жылына шамамен 63 мың тонна материал тасымалданды, ал соғыстан кейін де ол Эксетердің жағалауына қарап тұрған Хэйвен Бэнкс бассейніне жүк тасымалдаудың тиімді құралы ретінде саналды. Қала жоспарында "Блитц" соғысынан кейін каналдың теңізбен қосылатын жері – "Турф Ллок" тереңдетіліп, 600 тонналық кемелердің өтуі үшін кеңейтілуі керек болды. 1944 жылдың мамыр айында Графиня Вейр жолының көпірі (қазіргі A379) Оксфордшир және Букингемшир жеңіл жаяу әскерлерінің екінші батальоны "Каан каналы" (Пегас көпірі) және Орна өзеніне (Хорса көпірі) D күні шабуыл жасауға дайындық жаттығуларында қолданылды. Осы оқиғаны еске түсіретін тақта шығыс жағалаудағы көпірлердің оңтүстік жағында орналасқан. Каналдың соңғы тұрақты коммерциялық қолданысының бірі – Esso Jersey танкері, ол Esso мұнай терминалына қызмет көрсетті. Кеме 1977 жылдан бастап "Килер" деп аталды және 1984 жылы жарамсыз деп танылды. Ол канал арқылы өткен ең ірі кеме болды және 1971 жылдың шілдесінде 244 тонна бензиннің соңғы партиясын жеткізді. 1973 жылдың желтоқсанында ағаш жүктелген кемеден кейін коммерциялық тасымалдау тоқтатылды. Дегенмен, "Контесс Вейр" кемесі каналды пайдалануын жалғастырды. Ол 1963 жылы шлам тасымалдаушы ретінде салынды және Эксетердің канализациялық станциясынан шламды теңізге шығару үшін қолданылды. Бастапқыда SW2 деп аталған ол 1974 жылы "Графиня Вейр" атанды. Оны қалалық кеңес басқарды, ол тазарту станциясына иелік етті және 1975 жылы жаңа салынған M5 тас жолының астына сыймағандықтан сәл өзгертілуі керек болды. Тазарту станциясы мен кемеге меншік 1989 жылы су шаруашылығы жекешелендірілген кезде South West Water компаниясына өтті, ал 1998 жылдың 31 желтоқсанында теңізге шлам тастау тоқтатылды. Кеме 1999 жылдың қаңтарында каналға салтанатты сапар жасады, содан кейін сатылды. 1960 жылдардағы коммерциялық тасымалдаудың азаюы каналдың демалыс мақсатында пайдалануының өсуімен бірге жүрді. 1970 жылдары бассейн тарихи драма "Онедин желісінде" жағалаудағы оқиғаларды түсіру үшін фон болды, бірақ сериал Ливерпульде өрбуі керек еді. 2002 жылы қалалық бассейн құрылыс компаниясы McAlpine басқарған консорциум – Exeter Quay Developments жоспарына енгізілген 24 миллион фунт стерлингтік қайта дамыту жобасынан кейін каналдың болашағы жарқын болды. Жағалау аймағында 1681 жылдан бері салынған кеден үйін қоса алғанда, қазіргі заманға сай пайдалану үшін қайта жаңартылған грузин және викториандық ғимараттар сақталған. Бассейнде көптеген жаңарулар жасалды, соның ішінде ескі ғимараттар антикварлық дүкендерге, кафелерге, мейрамханалар мен студияларға айналдырылды. Канал бассейнінде каноэ, қайық және байдарка сияқты су спорты түрлеріне мүмкіндік бар. Жыл бойы Exeter жағалауы мен канал бассейнінің арғы жағында өзен арқылы күндіз қолмен жұмыс істейтін шағын жолаушылар паром – Бетс паром жүреді, жақын жерде жаяу өтетін көпір де бар. Бұл жерде кем дегенде 1641 жылдан бері паром қызметі көрсетілуде.

In 1939 the canal was still carrying some 63,000 tons of material annually, and after the war it was still seen as a useful means of transporting goods to and from its basin at Haven Banks, opposite Exeter Quay. Planning for the city after The Blitz recommended that Turf Lock, the canal's junction with the estuary be deepened and enlarged to allow ships of 600 tons to pass. In May 1944 the Countess Weir Road bridge (present day A379) was used in rehearsals for the D Day attack on the 'Canal de Caen' (Pegasus Bridge) and the River Orne (Horsa Bridge), by the Second Battalion Oxfordshire and Buckinghamshire Light Infantry. A plaque acknowledging this is sited on the south side of the bridges on the east bank. One of the last regular commercial uses of the canal was the tanker Esso Jersey, which served the Esso oil terminal. The ship was known as the Kieler from 1977, and was scrapped in 1984. It was the largest ship to use the canal, and delivered a final load of 244 tons of petrol in July 1971. Commercial traffic ceased after a coaster unloaded a cargo of timber in December 1973. However, the ship Countess Weir continued to use the canal. It had been built in 1963 as a sludge carrier, and was used to take sewage sludge from the Exeter sewage works out to sea, where it was dumped. It was originally named SW2, but became the Countess Weir in 1974. It was operated by the city council, who owned the treatment works, and had to be modified slightly in 1975, as it would not fit under the newly constructed M5 motorway bridge. Ownership of the treatment works and the vessel passed to South West Water when the water industry was privatised in 1989, and dumping of sludge at sea ceased on 31 December 1998. The ship made a ceremonial visit to the canal in January 1999, after which it was sold. The fall of commercial traffic in the 1960s coincided with the rise of leisure use of the canal. In the 1970s, the basin provided the backdrop for the filming of quayside activity in the historical drama The Onedin Line, even though the series was supposed to be set in Liverpool. In 2002 the future of the canal looked brighter when the city basin was included in a £24 million redevelopment scheme by Exeter Quay Developments, a consortium led by the construction company McAlpine. The quay area retains a mix of Georgian and Victorian buildings, repurposed for modern use, including the custom house which dates from 1681. The basin has seen a lot of redevelopment, including residential buildings in a mock warehouse style, with the older buildings finding new uses as antique shops, cafes, restaurants and studios. The canal basin itself is popular for a range of water sports, including canoeing, rowing and kayaking. Throughout the year the Butts Ferry, a small hand powered passenger ferry, operates across the river by Exeter quay and canal basin during the day, though there is a footbridge close at hand. A ferry has been operating here since at least 1641.

Әкімшілік

Каналды Эксетер қалалық кеңесі меншіктендіреді. 2017 жылы олар жылына шамамен 110 000 фунт стерлинг тапшылығын көріп, қаржылық қиындықтарда екенін мәлімдеді. Жауапкершілікті беру мақсатымен 2016 жылдың қыркүйегінде Canal and River Trust ұйымымен келіссөздер бастады, бірақ кеңес іс-қимылдың құны мен күтілетін нәтижелеріне қанағаттанбағандықтан келіссөздер желтоқсан айында тоқтатылды. Содан бері канал арқылы қайықтардың қозғалысын арттырудың жолдары қарастырылуда, бірақ бұл жолдағы ең үлкен кедергі – графша Вейрдегі көтеру және айналмалы көпірлер. Олар А38 тас жолының бөлек жолақтарын канал үстінен өткізеді. Қозғалыстың бұзылуына себеп болатындықтан, көпірлер сирек ашылады, және әр ашылуға әкімшілік және қызметкерлерге шамамен 800 фунт стерлинг жұмсалады. Кеңес және «Эксетер кеме каналының достары» атты қолдау тобы осы мәселені шешудің жолдарын іздестіруде. Графиня Вейрдегі айналмалы көпір 1936 жылы салынған, ал көтеру көпірі 1972 жылы қосылды. Ол кезде A38 Батыс өңіріне бағытталған басты жол болған, ал 1977 жылы M5 автожолының құрылысынан бұрын. Қарастырылып жатқан нұсқалардың ішінде екі көпірдің орнына бір айналмалы немесе көтеру көпірін салу, көпірлердің астындағы су жолының деңгейін төмендету үшін жаңа көпір салу және шлюз құрылысын салу бар. Екі көпірдің де қызмет ету мерзімі 2019 жылы аяқталуға жақын болды, ал «Достар» тобы жаңа көпірлерді көбірек биіктікпен салу үшін үгіт жүргізіп келеді. Бұл жобаны үкіметтің «Үлкен жол желісі» бағдарламасы арқылы қаржыландыру мүмкіндігі бар. 2021 жылы Эксетер кеме каналы мен бассейні Ұлыбританияның төртінші мұралық порты атағын алып, даму жоспарларына демеу берді. Көпірлердің биіктігін 4 метрге (13 фут) дейін арттыру жағалаудағы көптеген қайықтардың, соның ішінде балық және теңіз өнімдерін аулаушылардың порты пайдалануына мүмкіндік береді.

The canal is owned by Exeter City Council. In 2017, they announced that it runs at a deficit, losing around £110,000 per year. They began negotiations with the Canal and River Trust in September 2016, with a view to transferring responsibility, but the talks were ended in December, with the council unhappy about the cost and likely outcomes of the action. They have since been looking at ways to increase the volume of boat traffic using the canal, but the major obstacles to this are the lifting bridge and swing bridge at Countess Weir, which carry separate carriageways of the A38 road over the canal. Opening the bridges is only carried out infrequently, because of the disruption it causes to traffic on the A38, and each opening costs around £800 in administrative and staffing costs. The council and a support group, the Friends of Exeter Ship Canal, are looking at ways this could be overcome. The Countess Weir swing bridge dates from 1936, while the lifting bridge was added in 1972, when the A38 was the main route to the West Country, prior to the building of the M5 motorway viaduct in 1977. Options being considered are to replace the two bridges with a single swing bridge or lift bridge, building a new bridge at a higher level to give much more clearance, and the construction of a drop lock, to lower the level of the waterway beneath the bridges. Both bridges were nearing the end of their operational life in 2019, and the Friends group have been campaigning for the new bridges to be built with increased headroom. There is a possibility that this could be funded by the government's Major Road Network scheme. Development plans were given a boost in 2021, when Exeter Ship Canal and Basin became the United Kingdom's fourth Heritage Harbour, an award given by the Maritime Heritage Trust and National Historic Ships UK. Increasing the air draft of the bridges to 13 feet (4 m) would enable many more coastal boats to use the harbour, including those catching fish and shellfish.