Кіріспе
Б.з.д. V ғасырдың аяғындағы грек мүсіншісі Пеоний /p//iː/'/oʊ//n//i//ə//s/ (Пайоний) - б.з.д. V ғасырында өмір сүрген. Ол алғашқы білімін Солтүстік Грецияда алған болуы мүмкін, ал кейін Фидийдің Олимпия шеберханасымен байланысы арқасында афиналық стильдік элементтерді өз жұмысына бейімдеген деп саналады. Қалай болғанда да, ол "афиналық мектепте оқыған". Пеоний Олимпиядағы Зевс ғибадатханасының акротериясын безендіруге тапсырыс алған, бұл оның Нике мүсінінің тұғырына жазылған жазуда көрсетілген. Ежелгі деректерде Пеонийдің Олимпиядағы жұмысы да айтылады. Паузанияс Олимпиялық Зевс ғибадатханасының алдыңғы (шығыс) фронтондағы мүсіндерді Пеонийге жатқызады. Афинадағы Нике ғибадатханасының парапеті де екі ескерткіштегі киімдердің стилінің ұқсастығына байланысты Пеонийге жиі жатқызылады. Алайда, ғалымдар осы жатқызулардың дұрыстығын, қолдағы аз деректердің әртүрлі түсіндірмелеріне сүйене отырып, талқылауда. Пайонийдің Никесі 2004 жылғы Афинада өткен жазғы Олимпиада ойындарының медальдарының дизайнында, сондай-ақ келесі Олимпиадалардың медальдарында маңызды орын алды. Бұл мүсін кейінірек жеңіс символы ретінде бейнеленген өнер туындыларына әсер еткен болуы мүмкін. Ол Олимпия археологиялық мұражайында тұрақты түрде көрсетілуде.
Paeonius /p//iː/'/oʊ//n//i//ə//s/ ( Paiṓnios) of Mende, Chalkidiki was a Greek sculptor of the late 5th century BC. He most likely received his early training in Northern Greece and is thought to have later adapted Athenian stylistic elements into his own work, based upon his probable interaction with the Olympia workshop of Phidias. In any case, he was "attic trained." Paeonius won the commission to decorate the acroteria of the Temple of Zeus at Olympia, as described in the pedestal inscription on his Nike statue. An ancient account also references Paeonius' work at Olympia. Pausanias attributes the front (east) pedimental sculptures of the Temple of Olympian Zeus to Paeonius. The Nike Temple parapet at Athens is also often attributed to Paeonius, on the basis of similarities between the styles of drapery on both monuments. Despite this assertion, scholars continue to debate the reliability of these attributions based upon the various interpretations of the scant additional evidence. The Nike of Paionios featured prominently in the design of medals of the 2004 Summer Olympics in Athens, as it did in the design of medals from succeeding Olympiads. The statue likely influenced later artistic renderings of victory personified. It is on permanent exhibition at the Archaeological Museum of Olympia.
Пайонийдің Ники
Оған тиесілі жалғыз туынды – Нике мүсіні (б.з.д. 420 ж. шамамен). Паеониостың Никасы үш жақты үшбұрышты тіреуге орнатылған, оның биіктігі шамамен 9 метр. Ол Зевстің Олимпиядағы қасиетті орнының алтысында тұрды. Қанаттары мен басы сақталған мүсіннің биіктігі шамамен 3 метрге жетеді. Оның киімі қызыл түспен боялған. Неміс мектебі 1875 жылы Олимпияда қазба жұмыстарын бастады, ал француз мектебі он тоғызыншы ғасырда бұрынғы қазба жұмыстарын жүргізген. Паеониостың Никасы б.з.д. 420 жылы, спарталықтарды Сфактерия шайқасында (б.з.д. 425 ж.) жеңіске жеткеннен кейін бірнеше жыл өткен соң орнатылды. Жазуда былай делінген: «Бұл Мессендіктер мен Наупактиялықтар өз жауларынан алған олжаның оннан бір бөлігін арнады». Афиналықтардың одақтастары – Мессендіктер мен Наупактиялықтар «жаулары» спарталықтардың атын атаудан сақтанады. 2-ші ғасырда өмір сүрген саяхатшы Паузанияс: «Бірақ Мессендіктердің өзі бұл сыйлық – олардың Афина жағынан Сфактерия аралындағы шайқаста соғысқан шайқасының трофеі екенін және лакедемондықтардан (спарталықтардан) қорқып, жаудың атын жазудан тартынғанын айтады» деп жазды. Бұл ескерткіштің спарталықтардың жері саналатын Олимпияға орнатылуы ғалымдар тарапынан үстемдіктің қасақана және батыл әрекеті ретінде қарастырылады. Бұл мүсінді Мессендік соғыстары аясында саяси насихат ретінде түсінуге болады. Спарталықтар Мессендіктерді жеңгенін еске алу үшін қасиетті орынға Зевстің мүсінін орнатып, осыдан кем дегенде бір ғасыр бұрын орнатқан. Паузанияс бұл сыйлық туралы да айтады. Нике орналасқан жері визуалды жауап ретінде қарастырылуы мүмкін: Мессендіктер мен Наупактиялықтар орнатқан Нике келушіге оның артындағы Зевске арналған қолдың алдында көрінеді. Паеониос осы ескерткіште иондық және дориялық дәстүрлерді біріктірді. Жоғары тіреуге сыйлық орнату иондықтардың ерекшелігі, ал дориялықтар төменгі негіздерді пайдалануға бейім болды. Паеониос белгілі бір жеңістің символы ретінде тіреуге жалпыға белгілі жеңістің бейнесін орнату арқылы бұл дәстүрді дамытты. Иондықтар көбінесе мәрмәрді ұнатса, Нике дориялық пеплос киген. Паеониос өзінің жеңісін Нике ескерткішіндегі жазуға енгізеді. Онда ол «ғибадатхананың акротериясын салудағы сәтті бәсекелес» деп жазылған. Оның бұл байқауда жеңіске жетуі эстетикалық жағынан ғана емес, сонымен қатар қаржылық тұрғыдан да тиімді болғандығын көрсетеді. Бұл өнер туындысының құрылыс қаржысы, оқиғасы және суретшісі туралы мәліметтерді қамтитындығы грек өнері мен сыйлықтар тарихын зерттеу үшін құнды мәліметтер береді.