Кіріспе

Б.з.д. V ғасырдың аяғындағы грек мүсіншісі Пеоний /p//iː/'/oʊ//n//i//ə//s/ (Пайоний) - б.з.д. V ғасырында өмір сүрген. Ол алғашқы білімін Солтүстік Грецияда алған болуы мүмкін, ал кейін Фидийдің Олимпия шеберханасымен байланысы арқасында афиналық стильдік элементтерді өз жұмысына бейімдеген деп саналады. Қалай болғанда да, ол "афиналық мектепте оқыған". Пеоний Олимпиядағы Зевс ғибадатханасының акротериясын безендіруге тапсырыс алған, бұл оның Нике мүсінінің тұғырына жазылған жазуда көрсетілген. Ежелгі деректерде Пеонийдің Олимпиядағы жұмысы да айтылады. Паузанияс Олимпиялық Зевс ғибадатханасының алдыңғы (шығыс) фронтондағы мүсіндерді Пеонийге жатқызады. Афинадағы Нике ғибадатханасының парапеті де екі ескерткіштегі киімдердің стилінің ұқсастығына байланысты Пеонийге жиі жатқызылады. Алайда, ғалымдар осы жатқызулардың дұрыстығын, қолдағы аз деректердің әртүрлі түсіндірмелеріне сүйене отырып, талқылауда. Пайонийдің Никесі 2004 жылғы Афинада өткен жазғы Олимпиада ойындарының медальдарының дизайнында, сондай-ақ келесі Олимпиадалардың медальдарында маңызды орын алды. Бұл мүсін кейінірек жеңіс символы ретінде бейнеленген өнер туындыларына әсер еткен болуы мүмкін. Ол Олимпия археологиялық мұражайында тұрақты түрде көрсетілуде.

Пайонийдің Ники

Оған тиесілі жалғыз туынды – Нике мүсіні (б.з.д. 420 ж. шамамен). Паеониостың Никасы үш жақты үшбұрышты тіреуге орнатылған, оның биіктігі шамамен 9 метр. Ол Зевстің Олимпиядағы қасиетті орнының алтысында тұрды. Қанаттары мен басы сақталған мүсіннің биіктігі шамамен 3 метрге жетеді. Оның киімі қызыл түспен боялған. Неміс мектебі 1875 жылы Олимпияда қазба жұмыстарын бастады, ал француз мектебі он тоғызыншы ғасырда бұрынғы қазба жұмыстарын жүргізген. Паеониостың Никасы б.з.д. 420 жылы, спарталықтарды Сфактерия шайқасында (б.з.д. 425 ж.) жеңіске жеткеннен кейін бірнеше жыл өткен соң орнатылды. Жазуда былай делінген: «Бұл Мессендіктер мен Наупактиялықтар өз жауларынан алған олжаның оннан бір бөлігін арнады». Афиналықтардың одақтастары – Мессендіктер мен Наупактиялықтар «жаулары» спарталықтардың атын атаудан сақтанады. 2-ші ғасырда өмір сүрген саяхатшы Паузанияс: «Бірақ Мессендіктердің өзі бұл сыйлық – олардың Афина жағынан Сфактерия аралындағы шайқаста соғысқан шайқасының трофеі екенін және лакедемондықтардан (спарталықтардан) қорқып, жаудың атын жазудан тартынғанын айтады» деп жазды. Бұл ескерткіштің спарталықтардың жері саналатын Олимпияға орнатылуы ғалымдар тарапынан үстемдіктің қасақана және батыл әрекеті ретінде қарастырылады. Бұл мүсінді Мессендік соғыстары аясында саяси насихат ретінде түсінуге болады. Спарталықтар Мессендіктерді жеңгенін еске алу үшін қасиетті орынға Зевстің мүсінін орнатып, осыдан кем дегенде бір ғасыр бұрын орнатқан. Паузанияс бұл сыйлық туралы да айтады. Нике орналасқан жері визуалды жауап ретінде қарастырылуы мүмкін: Мессендіктер мен Наупактиялықтар орнатқан Нике келушіге оның артындағы Зевске арналған қолдың алдында көрінеді. Паеониос осы ескерткіште иондық және дориялық дәстүрлерді біріктірді. Жоғары тіреуге сыйлық орнату иондықтардың ерекшелігі, ал дориялықтар төменгі негіздерді пайдалануға бейім болды. Паеониос белгілі бір жеңістің символы ретінде тіреуге жалпыға белгілі жеңістің бейнесін орнату арқылы бұл дәстүрді дамытты. Иондықтар көбінесе мәрмәрді ұнатса, Нике дориялық пеплос киген. Паеониос өзінің жеңісін Нике ескерткішіндегі жазуға енгізеді. Онда ол «ғибадатхананың акротериясын салудағы сәтті бәсекелес» деп жазылған. Оның бұл байқауда жеңіске жетуі эстетикалық жағынан ғана емес, сонымен қатар қаржылық тұрғыдан да тиімді болғандығын көрсетеді. Бұл өнер туындысының құрылыс қаржысы, оқиғасы және суретшісі туралы мәліметтерді қамтитындығы грек өнері мен сыйлықтар тарихын зерттеу үшін құнды мәліметтер береді.