Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Юнона мен Мнемозинаның эпитеттері
Epithet of Juno and Mnemosyne
Рим мифологиясында Монета (лат. Monēta) – екі бөлек құдайға берілген атау: бұл есте сақтау құдайының аты (грек құдайы Мнемозинамен теңестірілген), сонымен қатар Юнонаның эпитеті, оны Юнона Монета (лат. Iūno Monēta) деп атаған. Соңғысының аты ағылшын және роман тілдеріндегі көптеген сөздердің, оның ішінде "ақша" мен "монета" сөздерінің шығу тегі болып табылады. Монета құдайына табыну грек дінінің ықпалымен қалыптасты, онда есте сақтау құдайы Мнемосина ("Μνημοσύνη") және Музалардың анасына табыну болған. Құдайшаның аты латын тіліндегі monēre (еске түсіру, ескерту немесе үйрету) сөзінен туындаған. Ол Ливий Андрониктың латынша Одиссеясының бір фрагментінде айтылады: Nam diva Monetas filia docuit ("құдай Монетаның қызы үйреткеннен бері", frg. 21 Büchner), бұл Od. 8,480 немесе 488-ге балама болуы мүмкін. Ал Юнонаға берілген Монета эпитеті грек сөзі "монерес" ("μονήρης") – "жалғыз" немесе "ерекше" деген мағынадан шыққан болуы ықтимал. Андроник жазған кезде monēre сөзінің халықтық этимологиясы кеңінен қабылданғандықтан, ол осы эпитетті грек Мнемосинасының әдеби (бірақ діни емес) аналогы – жеке құдайға сілтеме ретінде пайдалана алды.
In Roman mythology, Moneta (Latin Monēta) was a title given to two separate goddesses: It was the name of the goddess of memory (identified with the Greek goddess Mnemosyne), and it was an epithet of Juno, called Juno Moneta (Latin Iūno Monēta). The latter's name is the source of numerous words in English and the Romance languages, including “money" and "mint". The cult of the goddess Moneta was established largely under the influence of Greek religion, which featured the cult of Mnemosyne ("Μνημοσύνη"), the goddess of memory and the mother of the Muses. The goddess's name is derived from Latin monēre (which means to remind, warn, or instruct). She is mentioned in a fragment of Livius Andronicus' Latin Odyssey: Nam diva Monetas filia docuit ("since the divine daughter of Moneta has taught ", frg. 21 Büchner), which may be the equivalent of either Od. 8,480 1 or 488. The epithet Moneta that was given to Juno, in contrast, is more likely to have derived from the Greek word "moneres" ("μονήρης"), meaning "alone”, or “unique". By the time Andronicus was writing, the folk etymology of monēre was widely accepted, and so he could plausibly transmute this epithet into a reference to separate goddess the literary (though not the religious) counterpart of the Greek Mnemosyne.
Юнона Монетасы мен Гигинус Монетасы
Юнона Монета, Юнонаның эпитеті, қорлардың қорғаушысы болды, сондықтан ежелгі Римде ақша оның ғибадатханасында соғылған. "Moneta" сөзін (одан "ақша" және "монеталандыру" сөздері шыққан) Овидий, Марциал, Ювенал және Цицерон сияқты жазушылар қолданған. Қазіргі бірнеше тілде, оның ішінде орыс және итальян тілдерінде moneta (испан тілінде moneda) – "монета" деген сөзді білдіреді. Юнона Монетаның аты (Монета құдайының аты сияқты) латын тіліндегі monēre сөзінен (қорлардың қорғаушысы ретінде ол экономикалық тұрақсыздық туралы "ескерткен") немесе, көбінесе, грек тіліндегі "moneres" сөзінен, яғни "бірден-бір" немесе "ерекше" деген мағынада алынған. Византия энциклопедиясы Судаға сәйкес (құдайдың грек аттарын қолданады), ол Монета (Μονήτα) деп аталды, себебі римдіктер Пирр мен Тарантоға қарсы соғыстар кезінде ақшаға мұқтаж болғанда Гераға дұға етті, ал ол оларға: егер олар жауларына қарсы әділдікпен тұрса, ақшадан қиындық көрмейді деді. Соғыстардан кейін римдіктер Гера Монетаны құрметтеді (яғни, латын тіліндегі "монео" етістігінен – "ескерту" немесе "кеңес беру" мағынасындағы кеңесші), сондықтан монеталарды оның ғибадатханасында мөрмен таңбалауға шешім қабылдады. Гигин өзінің "Фабула" кітабында Монетаны Этер мен Теллустың қызы, сондай-ақ Юпитерден туған тоғыз Музаның анасы деп сипаттайды. Гигин Монетаны Юнонамен немесе Мнемозинамен теңестірмейді, өйткені кейін Мнемозина Юпитер мен Клименаның қызы деп айтылады.
Juno Moneta, an epithet of Juno, was the protectress of funds, and, accordingly, money in ancient Rome was coined in her temple. The word "moneta" (from which the words "money" and "monetize" are derived) was used by writers such as Ovid, Martial, Juvenal, and Cicero. In several modern languages, including Russian and Italian, moneta (Spanish moneda) is the word for "coin". Juno Moneta's name (like the name of the goddess Moneta) is derived either from the Latin monēre (since, as the protectress of funds, she "warned" of economic instability) or, more likely, from the Greek "moneres", meaning "alone” or “unique". According to the Suda, a Byzantine encyclopedia (which uses the Greek names of the goddess), she was called Moneta (Μονήτα) because when the Romans needed money during the wars against Pyrrhus and Taranto, they prayed to Hera, and she replied to them that, if they would hold out against the enemies with justice, they would not go short of money. After the wars, the Romans honoured Hera Moneta (that is, advisor invoking the Latin verb moneo, meaning to 'warn' or 'advise'), and, accordingly, decided to stamp the coinage in her temple. Hyginus in his Fabulae, writes of Moneta as a Titaness daughter of Aether and Tellus, and as the mother by Jove of the nine Muses. Hyginus doesn't seem to identify Moneta with either Juno or Mnemosyne, as the latter is later called a daughter of Jove and Clymene.
Ақша шығару
"Moneta" сөзі орта ғасырларға дейін "ақша" және "қалып" мағыналарын сақтап келді және жиі соғылған монеталардың үстінде кездесетін. Мысалы, "moneta nova" тіркесі төртінші және бесінші ғасырлардағы төменгі елдер мен Рейн өңірінің монеталарында кең таралған, мұндағы "nova" латын тілінде "жаңа" дегенді білдіргенімен, бұл міндетті түрде монетаның жаңа түрі немесе нұсқасын көрсете бермейді.
"Moneta" retained the meanings of "money" and "die" well into the Middle Ages and appeared often on minted coins. For example, the phrase moneta nova is regular on coins of the low countries and the rhineland in the fourteenth and fifteenth century, with the "nova", Latin for "new", not necessarily signifying a new type or variety of coin.
Мәдениетте
Монета Джон Китстің "Гиперионның құлауы: арман" поэмасындағы орталық тұлға.
Moneta is a central figure in John Keats' poem "The Fall of Hyperion: A Dream".