Джон Дунс Скоттың философиялық және теологиялық жүйесі
Scotism
Скотизм – 13 ғасырлық философ-теолог Джон Дунс Скоттың философиялық және теологиялық жүйесі. Орта ғасырлық теологиядағы маңызды ағым, таза ұғым туралы діни доктринаны анықтады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Философиялық және теологиялық жүйе
Philosophical and theological system
Скотизм – 13 ғасырдағы шотланд философ-теологы Джон Дунс Скоттың есімімен аталған философиялық мектеп және теологиялық жүйе. Бұл атау оның негізін қалаушысының атынан шыққан, ал оның "Opus Oxoniense" еңбегі ортағасырлық философия мен Рим-католик теологиясының ең маңызды құжаттарының бірі болды. Бұл еңбек кейіннен Папа Пий IX-тің 1854 жылғы 8 желтоқсандағы "Ineffabilis Deus" конституциясында Пәк Концепция догмасы деп жарияланды.
Scotism is the philosophical school and theological system named after John Duns Scotus, a 13th century Scottish philosopher theologian. The word comes from the name of its originator, whose Opus Oxoniense was one of the most important documents in medieval philosophy and Roman Catholic theology, defining what would later be declared the dogma of the Immaculate Conception by Pope Pius IX in his constitution Ineffabilis Deus on 8 December 1854.
Даму
Шотландтық мектеп орта ғасырларда теологияға басымдық еткен Ескі Францискан мектебінен пайда болды. Бұл ойлау мектебі бастапқыда сол кезде теологияда басым болған Августинизмді ұстанды. Скот Аквинаның ізбасарларымен қақтығысқа дайын жағдайды байқады. Ол Аристотелизмді еркін қолданды, бірақ оны қолдануда өткір сынға ұшырады және маңызды мәселелерде Ескі Францискан мектебінің іліміне адалдық танытты – әсіресе формалардың немесе жандардың көптігі, періштелер мен жандардың рухани мәтеріалдығы және т.б. салаларында, онда ол Аквинаға қарсы күресті. Шотландтық мектеп, немесе Кейінгі Францискан мектебі деп белгілі, осылайша Ескі мектептің жалғасы немесе одан әрі дамуы болып табылады, перипатетикалық идеяларды кеңінен қабылдаса да, олармен шектелмейді. Томизм мен шоттизм арасындағы айырмашылықты мынадай тұрғыдан қарастыруға болады: екеуі де араб неоплатонистік Аристотелизмінен туындаса да, томизм Маймонид, Аверро және Авиценнаның ортодоксалды Аристотелизміне жақын, ал шоттизм Авицеброн, Тазалықтың бауырлары, "Liber de Causis" және Прокл арқылы Плотинге дейінгі платонизациялық тенденцияны көрсетеді. Осы мектептердің бір-бірімен қарым-қатынасына немесе Скоттың Александр Халес және Сент-Бонавентурамен қарым-қатынасына қатысты мәліметтер үшін Фламандтық реколлект Матиас Хаузердің еңбегіне жүгініңіз. Томизм Магистериумнан беспрецеденттік қолдау алғанмен, шоттизмнің ықпалы бірқатар маңызды мәселелерде, әсіресе Таза ұғым туралы ілімде басым болды.
Scotism developed out of the Old Franciscan School, which dominated theology during the Middle Ages. This school of thought initially followed Augustinism, which dominated theology at the time. Scotus found the ground already cleared for the conflict with the followers of Aquinas. He made very free use of Aristotelianism, but in its employment exercised sharp criticism, and in important points adhered to the teaching of the Older Franciscan School–especially with regard to the plurality of forms or of souls, the spiritual matter of the angels and of souls, etc., wherein he energetically combatted Aquinas. Scotism, or what is known as the Later Franciscan School, is thus only a continuation or further development of the older school, with a much wider, although not exclusive acceptance of Peripatetic ideas. The difference between Thomism and Scotism could be expressed by saying that, while both derive from Arabic Neoplatonized Aristotelianism, Thomism is closer to the orthodox Aristotelianism of Maimonides, Averroes and Avicenna, while Scotism reflects the Platonizing tendency going back through Avicebron, the Brethren of Purity, the Liber de Causis and Proclus to Plotinus. Concerning the relation of these schools to each other, or the relation of Scotus to Alexander of Hales and St. Bonaventure, consult the work of the Flemish Recollect, Mathias Hauzeur. While Thomism has received unparalleled backing by the Magisterium, Scotist influence prevailed on a number of important points, not least the doctrine of the Immaculate Conception.
Католик шіркеуіндегі ілімдер арасындағы қайшылықтар
Номинализм Скоттан бұрын пайда болған, бірақ оккамизмде оның қайта жандануы Скоттың кейбір тұжырымдарының бір жақты үлкейтілуіне байланысты болуы мүмкін. Шотланд формализмі – номинализмге тікелей қарсы, ал шотландтар томистермен бірге соңғысына қарсы күресті. Окамның өзі Скоттың өткір қарсыласы болды. Трент соборы догма ретінде шотландтар ерекше атап өткен доктриналардың тізбесін бекітті (мысалы, ерік бостандығы, рақыммен еркін ынтымақтастық және т.б.). Басқа мәселелерде канондар қасақана шотландтықтарға әсер етпейтіндей етіп жасалды (мысалы, бірінші адам қасиеттілік пен әділдікте құрылған). Бұл Ватикан кеңесінде де осылай жасалды. Томистік-Молинистік дау Құдайдың алдын ала білуі, тағдыр, рақым мен ерік бостандығының арақатынасы туралы болғанда, шотландтар аз ғана қатысты. Олар бір жақты қолдады немесе орталық позицияны таңдап, томистердің алдын ала белгілеуін де, молинистердің scientia media-сын да қабылдамады. Шотландтықтар бойынша, Құдай болашақтағы еркін істерді Өзінің мәнісінде таниды және адамның еркін еркін алдын ала шектемейтін, тек оны сүйемелдейтін еркін шешімін береді.
Nominalism is older than Scotus, but its revival in Occamism may be traced to the one sided exaggeration of some propositions of Scotus. Scotist Formalism is the direct opposite of Nominalism, and the Scotists were at one with the Thomists in combatting the latter; Occam himself was a bitter opponent of Scotus. The Council of Trent defined as dogma a series of doctrines especially emphasized by the Scotists (e. g. freedom of the will, free co operation with grace, etc ). In other points the canons were intentionally so framed that they do not affect Scotism (e. g. that the first man was constitutus in holiness and justice). This was also done at the Vatican Council. In the Thomistic–Molinistic controversy concerning the foreknowledge of God, predestination, the relation of grace to free will, the Scotists took little part. They either supported one of the parties, or took up a middle position, rejecting both the predetermination of the Thomists and the scientia media of the Molinists. In Scotism, God recognizes the free future acts in His essence, and provides a free decree of His will, which does not predetermine human free will, but only accompanies it.
Иезуиттік дәстүр
Иезуит философтары мен теологтары шоттық тұжырымдамалардың бірқатар қағидаларын қабылдады. Кейінгі билік осы қағидалардың көпшілігін ішінара жоққа шығарды, ал басқа қағидалар католик теологтарының қате түсінігіне байланысты қабылданбады, мысалы, entis univocatio ілімі, Мәсіх пен адамның еңбегінің қадір-қасиетін қабылдау және т.б. Көптеген басқа қағидалар қабылданды немесе кем дегенде көптеген католик ғалымдарымен жақсы бағаланды, және олардың арасында психологиядан көптеген қағидалар бар: мысалы, жанның күштері жанның табиғи және қажетті жай ғана жағдайлары емес, олар жанның мәнінен немесе бір-бірінен нақтырақ ерекшеленбейді және т.б. Олар сондай-ақ шоттизмнен періштелер іліміне қатысты көптеген қағидаларды алды.
Jesuit philosophers and theologians adopted a series of the Scotist propositions. Later authorities reject in part many of these propositions, and another series of propositions was rejected by Catholic theologians based on a misunderstanding – e. g. the doctrine of the univocatio entis, of the acceptation of the merits of Christ and man, etc. Numerous other propositions have been accepted or at least favourably treated by a large number of Catholic scholars and amongst these are many propositions from psychology: e. g. that the powers of the soul are not merely accidents even natural and necessary of the soul, that they are not really distinct from the substance of the soul or from one another etc. They also took from Scotism many propositions concerning the doctrine of the angels.
Философия мен теологияға әсері
Шотландиялық философия мен теологияның дамуына әсер етті; оның маңызы, көбінесе айтылғандай, тек теріс емес – яғни, ол тек Тома Аквинский мен томалық мектепті сынаумен ғана шектелмейді. Скотистік ілімді Аквинскийдің ілімімен салыстыруға көп рет тырысылды – мысалы, жоғарыда аталған Хаузердің бірінші томның соңында, сондай-ақ Сарнано (Костанцо Торри, Conciliatio omnium controversiarum және т.б. (1589–)). Көп жағдайда, айырмашылықтар көбінесе терминологияда болады, және егер Скоттың немесе Аквинскийдің белгілі бір тұстарын баса назар аударса, ал қалғандарын ескермей немесе жұмсартса, келісімге келу мүмкін. Дегенмен, кейбір қайшылықтар бірқатар мәселелер бойынша сақталады. Жалпы айтқанда, шоттизм францискан ордені ішінде қолдаушыларын тапты; әрине, доминикандықтарға (яғни Аквинскийге) қарсылық таныту көптеген орден мүшелерін Скоттың шәкірттеріне айналдырды. Бірақ бұл шоттизмнің негізі мен дамуын екі орден арасындағы бәсекелестіктің нәтижесі деп қарауға негіз бермейді. Тіпті Аквинскийдің өзі де бастапқыда өз орденінде бірнеше қарсылас тапты – оның барлық доминикандықтары әр нәрседе оны қолдаған жоқ (мысалы, Сент-Пурсеннің Дуранды). Скотистік ілімдерді көптеген минориттер де қолдады. Сонымен қатар, шоттизм діни емес профессорлар мен басқа да діни ордендерде (мысалы, августиндіктер, сервиттер және т.б.) көптеген қолдаушылар тапты, әсіресе Англияда, Ирландияда және Испанияда. Скотистік ілімді қолдаған минориттердің ішінде конвентуалдар Скотка ең адал болды, әсіресе Падуа университетінде, онда көптеген беделді оқытушылар дәріс берді.
Scotism exercised an influence on the development of philosophy and theology; its importance is not, as is often asserted, purely negative – i. e. it does not consist only in the fact that it exercised a criticism on Thomas Aquinas and the Thomistic school. A comparison of the Scotist teaching with that of Aquinas has been often attempted – for example, in the abovementioned work of Hauzeur at the end of the first volume; by Sarnano (Costanzo Torri, Conciliatio omnium controversiarum etc. (1589– ). In many cases, the differences are mostly in the terminology and a reconciliation is possible if one emphasize certain parts of Scotus or Aquinas and passes over or tones down others. However, some contradictions remain on a number of points. Generally speaking, Scotism found its supporters within the Franciscan Order; certainly, opposition to the Dominicans (i. e. to Aquinas) made many members of the order disciples of Scotus. However, this does not mean that the foundation and development of Scotism is to be regarded as a product of the rivalry between the two orders. Even Aquinas at first found a few opponents in his order – not all his fellow Dominicans followed him in every particular (e. g. Durandus of St. Pourçain). The Scotist doctrines were also supported by many Minorites. Furthermore, Scotism found not a few supporters among secular professors and in other religious orders (e. g. the Augustinians, Servites, etc. ), especially in England, Ireland, and Spain. Of the Minorites who supported Scotist doctrine, the Conventuals seem to have adhered most faithfully to Scotus, particularly at the University of Padua, where many highly esteemed teachers lectured.
Шотландиялық мектептің пайда болуы
Тек 15 ғасырдың соңында немесе 16 ғасырдың басында ғана ерекше скотист мектеп туралы айтуға болады. Скоттың еңбектері жинақталып, көптеген басылымдарда жарық көрді және түсіндірілді. 1501 жылдан бастап орденнің ілімі ретінде скотизмді ұсыну немесе тікелей белгілеу арқалы жалпы тараулардың ережелері жиі ұсынылады. Скотизм 17-шы ғасырдың басында ең жоғары танымалдылыққа ие болған сияқты. 16-шы және 17-шы ғасырларда Париж, Рим, Коимбра, Саламанка, Алкала, Падуа және Павия сияқты орындарда арнайы скотист кафедралары пайда болды. 18-шы ғасырда оның маңызды жақтастары болды, бірақ 19-шы ғасырда ол үлкен құлдырауға ұшырады. Мұның бір себебі – орденнің дерлік барлық елде қайта-қайта таратылуы болды, ал бірнеше папалардың Сент-Томас ілімін ұсынуы скотизмге қолайлы болмады. Кейбір дереккөздер скотизмді католик шіркеуімен ғана төзімділікпен қаралатындығын көрсетеді. Католик энциклопедиясы бұл пікірге қарсы шығып, оның ешбір қағидасы сыналып көрмегенін, көптеген көрнекті католик тұлғалары оның жақтастары болғанын және әртүрлі жалпы ережелер оны ұсынатынын дәлелдейді. Лео XIII және Пий X өз жарлықтарында ғана емес, сонымен қатар жалпы схоластиканы да ұсынды, оған скотист мектебі де кіреді.
It is only at the end of the 15th or the beginning of the 16th century that a special Scotist School can be spoken of. Scotus's works were then collected, brought out in many editions and commentated, etc. Regulations of general chapters, beginning in 1501, frequently recommend or directly prescre Scotism as the teaching of the order. Scotism appears to have attained its greatest popularity at the beginning of the seventeenth century. Special Scotist chairs appear during the sixteenth and seventeenth centuries, in locations including Paris, Rome, Coimbra, Salamanca, Alcalá, Padua, and Pavia. In the eighteenth century it had still an important following, but in the 19th it suffered a great decline. One of the reasons for this was the repeated suppressions of the order in almost every country, while the recommendation of the teaching of St. Thomas by several popes could not be favourable to Scotism. Some sources describe Scotism as merely tolerated by the Catholic Church. The Catholic Encyclopedia disputes this, arguing that none of its propositions have been censured, many prominent Catholic figures have been adherents, and various general statues recommend it. In their decrees Leo XIII and Pius X have recommended not alone St. Thomas, but also Scholasticism in general, and this includes also the Scotist School.
Шотландтықтар
Көптеген скотистер философиямен де, теологиямен да айналысады. Он төртінші ғасырдағы көрнекті скотистер қатарында Антониус Андреа және Франциск Майронский (шамамен 1280–1328) болды, ол "Трансценденттер туралы трактат" авторы. Франциск Майрон, Париж университетіне actus sorbonicus-ты енгізген адам.
Most Scotists are both philosophers and theologians. Notable Scotists of the fourteenth century included Antonius Andrea and Francis of Mayrone (c. 1280–1328) author of a Tractatus de transcendentibus. Francis Mayron, who introduced the actus sorbonicus into the University of Paris.
15 және 16 ғасырлар
XV ғасырдағы скотистердің қатарында екі папа – Александр V және Сикст IV, Саксонияның курфюрсті Фредерик III және Чивассолық Ангел кірді. Соңғысының скотизм теологиясы бойынша еңбегі осыншалықты танымал болғандықтан, Мартин Лютер оны көпшілік алдында өртеді. XVI ғасырдағы белгілі скотистердің қатарында Тюбинген университетінің көрнекті профессоры Пол Скрипторис және Афина архиепископы Антонио Тромбетта болды.
Scotists of the fifteenth century included two popes, Alexander V and Sixtus IV, Elector Frederick III of Saxony and Angelus of Chivasso. The latter's work on Scotist theology was so notorious that it was publicly burned by Martin Luther. Notable Scotists of the sixteenth century included Paul Scriptoris, noted professor at the University of Tübingen, and the Archbishop of Athens Antonio Trombetta.
19 ғасыр
Тоғызыншы ғасырда францискан ордені мектептерінде уставыларға сәйкес шотландиялық философия сақталғанмен, шотландиялық дәстүрде аз ғылыми еңбектер жарық көрді, тіпті есімдері танымал болғандардың арасында да көзге түсетін еңбектер жоқ.
In the nineteenth century, although Scotism was retained in the schools of the Franciscan Order in accordance with the statutes, there were few works in the Scotist tradition, in any case no celebrated ones.
20 және 21 ғасырлар
Шоттизм терминінің қолданылуы біршама ескіргенімен, бірнеше заманауи теологтар, әсіресе францискандық ордендерінен, мысалы Кенан Осборн OFM және Дэниел Хоран OFM, шоттық дәстүрдегілер деп есептелуде. CUA-ның Scotus жобасы, Римдегі Халықаралық Скотистік комиссиясы және OFM ағылшын тілді конференциясының францискандық зияткерлік дәстүрі комиссиясы сияқты бірнеше жаңа жобалар, қазіргі теологияда Дунс Скот және шоттизм туралы білуді арттыруға бағытталған. Шоттизм англо-католиктердің арасында да өз орнын тапты, оның ішінде Ричард Кросс және Томас Уильямс, сондай-ақ Уильям Лэйн Крейг сияқты протестанттарға да әсер етті.
Though the use of the term Scotism has become a bit antiquated, several contemporary theologians, especially from among the Franciscan Orders, like Kenan Osborne OFM and Daniel Horan OFM, can be seen as in the Scotist tradition. Several recent projects such as the Scotus Project of CUA, the International Scotistic Commission in Rome and the Commission of the Franciscan Intellectual Tradition of the English Speaking Conference of the OFM have sought to increase awareness of Duns Scotus and Scotism on contemporary theology. Scotism has also found a home amongst Anglo Catholics, including Richard Cross and Thomas Williams, as well as influencing Protestants like William Lane Craig.