Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Поэтикалық өлшемді бейнелеу
Representation of poetic meter
Сканерлеу (/s//k//æ//n//.//ʃ//ə//n/ SKANshən, "сараймен" рифмделеді; етістік: сканерлеу), немесе сканерлеу жүйесі – өлең жолының метрикалық үлгісін анықтау және (көбінесе) графикалық түрде көрсету әдісі немесе тәжірибесі. Классикалық поэзияда бұл үлгілер әр буынның ұзақтығына негізделген сандық өлшемдер болып табылады. Ағылшын поэзиясында олар әр буынға қойылатын стресс деңгейіне негізделген. Екі жағдайда да, өлшем көбінесе реттелген табанға ие. Сонымен қатар, жылдар бойы өлеңнің сканерлеуін таңбалау үшін көптеген жүйелер құрылды.
Scansion ('/s//k//æ//n//.//ʃ//ə//n/ SKANshən, rhymes with mansion; verb: to scan), or a system of scansion, is the method or practice of determining and (usually) graphically representing the metrical pattern of a line of verse. In classical poetry, these patterns are quantitative based on the different lengths of each syllable. In English poetry, they are based on the different levels of stress placed on each syllable. In both cases, the meter often has a regular foot. Over the years, many systems have been established to mark the scansion of a poem.
Шолу
Сканерлеу жүйелері және олардың негізіндегі болжамдар (көбінесе жасырын, тіпті санадан тыс) соншалықты көп және қайшылы, сондықтан сканерлеудегі айырмашылықтардың қарама-қарсы метрикалық теорияларды, жолдың тілдік ерекшеліктерінің әртүрлі түсініктерін, әртүрлі практикалық мақсаттарды көрсетуі немесе олар тек кімнің "жақсы құлағы" бар екені туралы ұсақ-түйек дауды құрайтынын анықтау қиын. Ғалымдар арасында грек және рим поэзиясынан қандай жүйелер мұра болып қалғаны туралы пікірталас та бар. Кез келген сканерлеу түрін түсіну үшін метр мен ырғақ арасындағы айырмашылықты түсіну қажет. Тілдің ырғағы шексіз әр түрлі; тілдің барлық аспектілері оған әсер етеді: дауыс күші, биіктігі, ұзақтығы, үзіліс, синтаксис, қайталанатын элементтер, фразалардың ұзындығы, көп буынды сөздердің жиілігі. К.С. Льюис байқағандай: «Егер жолдың сканерлеуі барлық фонетикалық фактілерді білдірсе, екі жол да бірдей сканерленбейтін болар еді». Метр – мүлдем басқа мәселе. Ол тілдің ерекшеліктерінің өте шектеулі жиынтығы арқылы тілдің реттелген түрі. Ағылшын тілінде (және көптеген қазіргі тілдерде) тіл буындық басау арқылы реттеледі. Тілдің барлық басқа аспектілері де бар, шын мәнінде олар өлеңнің ырғағы үшін маңызды; бірақ олар метр бойынша реттелмейді. Дегенмен, басауды белгілеу – метрді белгілеумен бірдей емес. Мүлдем дұрыс иамбикалық пентаметр жолында 2-ден 9-ға дейін басау болуы мүмкін, бірақ ол әлі де 5 импульс немесе соққыны көрсетеді. Бұл салыстырмалы басау принципі арқылы оңай түсініледі: екі тіпті сәл әлсіз буынның арасындағы басалмаған буын соққы ретінде қабылдануы мүмкін; керісінше, екі тіпті сәл күшті буынның арасындағы басалған буын да соққы ретінде қабылдануы мүмкін. Бұл құбылыстар «көтерілу» және «төмендеу» деп аталады. Осылайша, оның басау деңгейіне қарамастан, соққыны жүзеге асыратын буын – иктикалық, ал соққыны жүзеге асырмайтын буын – нониктикалық. Иктус – бұл соққы ретінде сезілетін жолдың ішіндегі орын немесе оны толтыратын буын. Т.В.Ф. Броган тым егжей-тегжейлі сканерлеудің құлқына салу туралы қатаң ескерту жасайды:
Systems of scansion, and the assumptions (often tacit or even subconscious) that underlie them, are so numerous and contradictory that it is often difficult to tell whether differences in scansion indicate opposed metrical theories, conflicting understandings of a line's linguistic character, divergent practical goals, or whether they merely constitute a trivial argument over who has the "better ear" for verse. There is even a debate among scholars as to what systems were inherited from the Greek and Roman poetry. To understand any form of scansion, it is necessary to appreciate the difference between meter and rhythm. The rhythm of language is infinitely varied; all aspects of language contribute to it: loudness, pitch, duration, pause, syntax, repeated elements, length of phrases, frequency of polysyllabic words As C. S. Lewis observes, "[i]f the scansion of a line meant all the phonetic facts, no two lines would scan the same way". Meter is another matter. It is an ordering of language by means of an extremely limited subset of its characteristics. In English (and in many modern languages) the language is ordered by syllabic stress. All other aspects of language are present, indeed they are vital to the rhythm of the verse; but they are not ordered by the meter. However, marking stress is not the same as marking meter. A perfectly regular line of iambic pentameter may have anywhere from 2 to 9 stresses, but it is still felt to exhibit 5 pulses or beats. This can most easily be understood through the principle of relative stress: an unstressed syllable between 2 even slightly weaker syllables may be perceived as a beat; and the reverse is true of a stressed syllable between 2 even slightly stronger syllables. These phenomena are called "promotion" and "demotion". Thus a syllable, regardless of its level of stress, that realizes a beat is ictic; and a syllable, regardless of its level of stress, that does not is nonictic. Ictus refers to the position within a line that is experienced as a beat, or to the syllable that fills it. T. V. F. Brogan issues a stern warning about the temptations of overly detailed scansion:
Метр – буынның белгіленгені немесе белгіленбегені (ұзақ немесе қысқа; баса немесе баса емес) екілік қарама-қарсылықтардың жүйесі болғандықтан, оны көшіру үшін екілік код жеткілікті. Сканды жолдың фонеологиялық және синтаксистік құрылымын көбірек қамтитын басқа талдаулармен байытуға ұмтылу табиғи. Бірақ мұндай әрекеттердің барлығы қатаң метрикалық талдаудың шекарасынан шығып, тілдік ырғақты сипаттауға көшеді, сондықтан метр мен ырғақ арасындағы айырмашылықты бүлдіруге немесе жоюға қызмет етеді. Нақты айтқанда, сканерлеу қай буындардың метрикалық жағынан маңызды екенін көрсетеді, яғни иктусты және нониктусты, олардың мөлшерін емес. Екі деңгейден артық метрикалық дәрежесін, интонацияны немесе буынның уақытын ескеретін сканерлеулердің барлығы артық сипаттамадан кінәлі. Прозодистер сканерлеу кезінде не белгілеп отырғанын жиі нақты айтпайды. Түсініктілік үшін тек иктусты және нониктусты ғана белгілейтін сканерлер «метриялық сканерлер» деп аталады, ал басауды немесе басқа тілдік ерекшеліктерді белгілейтіндер «ритмикалық сканерлер» деп аталады.
Since meter is a system of binary oppositions in which syllables are either marked or unmarked (long or short; stressed or unstressed), a binary code is all that is necessary to transcribe it. . It is natural to want to enrich scansion with other kinds of analyses which capture more of the phonological and syntactic structure of the line . But all such efforts exceed the boundary of strict metrical analysis, moving into descriptions of linguistic rhythm, and thus serve to blur or dissolve the distinction between meter and rhythm. Strictly speaking, scansion marks which syllables are metrically prominent – i. e. ictus and nonictus – not how much. Scansions which take account of more levels of metrical degree than two, or intonation, or the timing of syllables are all guilty of overspecification. Prosodists seldom explicitly state what they are marking in their scansions. For clarity, scansions that mark only ictus and nonictus will be called "metrical scansions", and those which mark stress or other linguistic characteristics will be called "rhythmic scansions".
Музыкалық сканерлеу
1880 жылы Сидни Ланьер «Ағылшын өлеңінің ғылымы» атты еңбегін жариялады, онда ол поэзиядағы музыкалық нотация мен ырғақ арасындағы байланысты зерттейтін жаңа теорияны жасады. Т. С. Осмонд және Харриет Монро сияқты кейбіреулер оны жоғары бағаласа, ал басқалары оған жағымсыз қарады. Мысалы, Владимир Набоков «Просодия бойынша жазбаларында» былай дейді: «Кездейсоқ оқылымдарымда ағылшын просодиясы туралы еңбектерде музыкалық ноталардың жиынтығын көріп, оларды дереу жауып тастап, көңіл бөлмеймін». Харви Гростың сыншылары да бұл теорияны ақылға сыймас деп сипаттап, «көзге құм сеуіп, құлаққа балауыз құяды» деген. Музыкалық сканирование туралы түсінік үш теорияны қарастырады: 1) соққылар уақыт аралығында үнемі қайталанады; 2) өлеңнің буындары өлшемдерге немесе «тақтарға» топтастырылуы мүмкін; 3) соққылар күш иерархиясын құрайды.
In 1880, Sidney Lanier published The Science of English Verse, in which he developed a novel theory exploring the connections between musical notation and meter in poetry. Although some figures such as T. S. Osmond and Harriet Monroe praised it, others did not view it kindly. For example, Vladimir Nabokov in his Notes on Prosody says: "In my casual perusals, I have of course slammed shut without further ado any such works on English prosody in which I glimpsed a crop of musical notes." (pages 3–4) Harvey Gross' criticism also described the theory as lacking in good sense, saying "it scatters sand in the eyes and pours wax in the ears." An interpretation of the notion of musical scansion states three theories: 1) beats occur at regular intervals of time; 2) syllables of a verse can be grouped in measures or "bars"; and 3) beats form a hierarchy of strength.
Роберт Бриджес
Символ Сылбыр түрі ^ Белгіленген Сылбырға басымдық түседі – Салмақты Шын мәнінде ұзын, оқу жылдамдығын төмендетеді. Мысалы: кең, жарқын, төмен. ˘ Жеңіл Барлық қысқа дауыстылар бар ырғақтар, тіпті классикалық терминдерде 'позиция бойынша' ұзақ болатын ырғақтар да. Яғни, егер қысқа дауыстының айналасындағы дауыссыздар ырғақтың уақытын баяулатпаса, онда ол "жеңіл" деп есептеледі. Жеңіл классикалық қысқа ырғақтардың барлығын да қамтиды. Мысалы, "жарқынырақ" және "жарқынырақ" сөздерінің екінші буындары, соңғысының дауыссыздарына қарамастан, екеуі де жеңіл. (Бриджс "қысқа" дыбысты "жеңіл" дыбыстардың кіші тобы ретінде қарастырады, бірақ оларды "ажыратуға көбінесе қажеттілік болмайды"; ол ешқандай дыбысты нақты қысқа деп анықтамаған.)
Symbol Syllable Type Notes ^ Stressed Syllable carries the stress – Heavy Is genuinely long, slows down the reading. For example: broad, bright, down. ˘ Light All syllables with short vowels, even those that would be long 'by position' in Classical terms. That is, if the consonants around a short vowel do not genuinely retard the syllable then it will be counted 'light'. Light also includes all classically short syllables. For example, the second syllables of 'brighter' and 'brightest' are both light, despite the consonants in the latter. (Bridges also mentions "short" as a subset of "light" syllables, but with "seldom any cause to distinguish" between them; he is not found to have scanned any syllables specifically as short.)
Басқа белгілер
Метрикалық трисема (⏗), тетрасема (⏘) және пентасема (⏙) Юникод стандартының «Әртүрлі техникалық» бөлімінде кездеседі және өлең өлшемдерін анықтауда қолданылады.
The metrical triseme (⏗), tetraseme (⏘) and pentaseme (⏙) occur in the Miscellaneous Technical section of the Unicode standard and appear to be used in scansion.