Кіріспе

III ғасырдың басындағы римдік құқықшы

Тир қаласынан шыққан христиан шейіті

Ульпиан (/ʌ//l//p//i//ə//n/; Gnaeus Domitius Annius Ulpianus; шамамен 170-223 немесе 228 жылдары) – Тирде (қазіргі Ливан) туған римдік құқықшы. Ол Римге көшіп, замандас құқықшылардың ішіндегі ең маңыздыларының бірі саналды. Валентиан III-нің "Цитаттар туралы заңына" сәйкес, шешімдерді негізге алуға тиіс бес құқықшының бірі болды және "Юстиниандық Дайджесттің" үштен бір бөлігін құрады. Оның Римнің солтүстігіндегі жағалауда Санта-Маринеллада сәнді вилласы болған.

Шығармалары

Оның еңбектері: Ad Sabinum, азаматтық құқық (ius civile) туралы түсініктеме, 50 кітаптан астам; Ad edictum, Едикт туралы түсініктеме, 83 кітап; пікірлер, жауаптар және талас-тартыстар жинақтары; ережелер мен институттар кітаптары; түрлі магистраттардың функциялары туралы трактаттар. Олардың бірі, De officio proconsulis libri x., қылмыстық құқықтың жан-жақты баяндамасы; түрлі заңдар, өсиеттер туралы және тағы да көптеген еңбектер туралы монографиялар. Оның жазбалары Юстинианның «Дигестінде» мазмұнының үштен бірін, ал тек «Едиктке» берген түсініктемесі бестен бірін құрайды. Автор ретінде ол жоғары дәрежедегі доктриналық баяндамамен, сыни тұрғыдан салмақтылықпен, айқындықпен, стильмен және тілмен ерекшеленеді. Domitii Ulpiani fragmenta, 29 тақырыптан тұрады, алғаш рет Тилиус (Париж, 1549) редакциялаған. Басқа басылымдар – Хьюго (Берлин, 1834), Букинг (Бонн, 1836), онда 1835 жылы Венада Эндлишер тапқан «Институциялардың» бірінші кітабының үзінділері және Жирардтың «Рим құқығының мәтіндері» (Париж, 1890) кірген. Ұзақ уақыт бойы Тирлік Ульпиан Афинейдің «Деипнософистері» немесе «Білімділердің дастарқаны» кітабындағы Ульпианның үлгісі деп есептелді. Афиней «Ульпианды» грамматик және филолог ретінде көрсетеді, оның әдеттегі сұрағымен сипатталады: «Бұл сөз жазуда қайда кездеседі?». Ол симпозиарх ретінде бейнеленген және ол диванды жалғыз алып жатыр; оның өлімі XV 686c кітабында еске алынбаған. Қазіргі ғалымдар Афинейдің Ульпианы тарихи Ульпиан емес, мүмкін оның әкесі деп келіседі. Шынайы Ульпианның өлімінің 228 жылғы күні, «Деипнософистердің» аяқталу мерзімін бағалау үшін дұрыс емес қолданылды. Дегенмен, оның қайтыс болған жылы нақты анықталмады. Роберт Ли Клив 1966 жылы табылған папирусқа сүйене отырып, Ульпиан 223 жылы қайтыс болған дегенге сенімді дәлелдер келтіреді.