Кіріспе
Псевдонаулық жалпыұлттық қозғалыс
Туранизм, сондай-ақ жалпытуранизм немесе пантуранизм деп те аталады, – Еуразияның түрлі этникалық топтары арасындағы биологиялық және тілдік байланыстар туралы псевдонаулық дәлелдерге негізделген жалпыұлттық саяси қозғалыс. Ол түркі, моңғол, тунгус және ұрал халықтарының Ішкі және Орталық Азиядан шыққандығын, демек, мәдени, этникалық және тілдік байланыстардың тығыз екенін жорамалдайтын, қазіргі кезде қолданылмайтын ұрал-алтай тілдері отбасының ұсынысымен байланысты. Туранистер осы топтардың арасында саяси біртіндесуді ұсынады, негізінен Еуропа мен Оңтүстік Азияның үнді-еуропалықтарының, сондай-ақ Шығыс Азияның қытай-тибеттік халықтарының мәдени және саяси ықпалына қарсы тұру мақсатында. Бұл қозғалыс 19 ғасырда жалпыұлттық идеологияларға, мысалы, жалпыгермандыққа қарсы тұру үшін пайда болды және жалпыславизм идеяларына негізделді (мысалы, "тураниялық бауырластық және ынтымақтастық" идеясы жалпыславяндық "славян бауырластығы мен ынтымақтастығы" тұжырымынан алынған).
Шығуы және анықтамасы
Орал-алтайлық этникалық және тілдік отбасы туралы түсінік Готфрид Вильгельм Лейбництің тіл білімі саласындағы теорияларына қайнас көз. Оның пікірінше, Жер бетіндегі түрлі халықтардың байланысы мен тегін анықтау үшін олардың тілдерін салыстырудан жақсы әдіс жоқ. 1710 жылы жазған «Brevis designatio meditationum de originibus gentium ductis potissimum ex indicio linguarum» еңбегінде ол барлық адам тілінің бір жалпы ата-баба тілінен пайда болғанын айтады. Уақыт өте келе бұл тіл екіге бөлінді: яфеттік және арамейлік тілдеріне. Яфеттік тілдер отбасы одан әрі скифтік және келттік тармақтарға бөлінді. Скифтік тілдер отбасының құрамына грек тілі, сармат-славян тілдері тобы (орыс, поляк, чех, далматин, болгар, словен, авар), түрік тілдері тобы (түрік, куман, қалмық және моңғол), фин тілдері тобы (фин, саам, венгр, эстон, лив және самоид) кірді. Оның теориясы мен топтастыруы толыққанды болмаса да, тіл білімі саласындағы зерттеулердің дамуына, әсіресе неміс тілді елдерде, зор әсер етті. «Туран» термині ирандық текті және Орталық Азиядағы тарихқа дейінгі адамзат қоғамын білдірген деп саналады. Бұл термин ғылыми әдебиетте 18-шы ғасырдан бастап Орталық Азияны атау үшін кеңінен қолданылды. Еуропалық ғалымдар бұл терминді Әбу әл-Гази Баһадүрдың тарихи еңбектерінен алған; оның «Шажаре-и Түрк» атты ағылшын тіліне аудармасы 1729 жылы жарық көрді және еуропалық ғалымдар үшін маңызды дереккөз болып табылды. Немец шығыстанушысы және тіл білімі маманы Фридрих Макс Мюллер 1855 жылы арийлік емес және семиттік емес азиялық тілдердің жаңа топтамасын жариялады және ұсынды. Ол өзінің «Шығыстағы соғыс алаңының тілдері» атты еңбегінде бұл тілдерді «туран тілдері» деп атады. Мюллер бұл топты екі кіші топқа бөлді: Оңтүстік және Солтүстік бөлімдеріне. Бірақ оның тілдердің құрылымдық дамуы туралы эволюциялық теориясы, грамматикалық жетілуді әлеуметтік-экономикалық дамумен байланыстырып, тілдерді «күн тоқымына дейінгі», «туыстық», «көшпелі» және «саяси» даму сатыларына бөлуі дұрыс емес болып шықты. Дегенмен, оның терминологиясы қалыптасып, «туран халықтары» және «туран тілдері» терминдері кеңінен қолданысқа енді. Тағы бір ұсынылған топ – Урал-алтай тілдері, кейіннен Мюллердің Солтүстік бөлімінің кіші тобынан туындады. Арий термині Үнді-Еуропалық халықтарына қолданылғандай, туран термині негізінен тіл білімі саласындағы термин ретінде, Урал-алтай тіліне синоним ретінде қолданылады. Алайда, Урал-алтай теориясы ғылыми тұрғыдан жоққа шығарылды. Аумақтық тіл білімі және типология ұғымдары, тіпті генетикалық мағынада қолданылса да, ескірген деп есептелуі мүмкін. Турандық идеяның бастауы фин ұлтшылы және тіл білімі маманы Маттиас Александр Кастреннің еңбегінде болды, ол бұл идеологияны жақтады. Ол финдердің Орталық Азиядан (әсіресе Алтай тауларынан) шыққандығын және олардың оқшауланған шағын халық емес, мадьярлар, түріктер және моңғолдар сияқты халықтарды қамтитын үлкен мемлекеттің бір бөлігі екенін айтты. Бұл тек барлық түркі халықтарының бірлігін ғана емес (пан түркіліктегідей), сонымен қатар «туран тілдерінің» барлық тілшілерін қамтитын кең ауқымды Урал-алтай отбасының одағын білдіреді. Турандық – барлық Урал-алтай халықтарының одағын құруға бағытталған саяси қозғалыс болғанымен, қозғалыстың кіріктірушілігі туралы әртүрлі пікірлер бар. Ертедегі турандық Зия Гёкальп турандықтың тек түркі халықтарына арналғанын айтты, өйткені басқа турандық халықтар (финдер, венгрлер, моңғолдар және т.б.) мәдени тұрғыдан тым өзгеше. Ал оның замандасы Лотроп Стоддард Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде былай деп сипаттады: Солтүстік Еуропа мен Азияның солтүстігінде, Балтықтан Тынық мұхитына дейін және Жерорта теңізінен Солтүстік Мұзды мұхитқа дейін этнологтар «Урало-алтай нәсілі» деп атаған, бірақ көбінесе «турандықтар» деп аталатын халықтардың үлкен тобы жатыр. Бұл топқа ең көп тараған халықтар кіреді – Константинополь мен Анатолияның Осман түркілері, Орталық Азия мен Парсыдағы түркілер, Оңтүстік Ресей мен Кавказдың татарлары, Венгрияның мадьярлары, Финляндия мен Балтық аймақтарының финдері, Сібірдің байырғы тайпалары, тіпті алыстағы моңғолдар мен маньчжурлар. Бұл халықтардың мәдениеті, дәстүрі және тіпті сыртқы келбеті әр түрлі болғанымен, олардың ортақ белгілері бар. Олардың тілдері бір-біріне ұқсас, ал одан да маңыздысы, олардың физикалық және психикалық құрамы күмәнсіз ұқсастықтарды көрсетеді.
Финляндия
Туранизм фин ұлтшылдары мен феномдар қозғалысына, фин ұлтшылы және лингвист Матиас Александр Кастреннің еңбектеріне негізделген. Кастрен 1841-1849 жылдар аралығында Батыс және Оңтүстік Сібірде жеті жылдан астам далалық жұмыс жүргізді. Оның кең көлемді зерттеу материалдары обь-угриялық, самоидтық, кеттік және түрік тілдеріне арналған. Ол құнды этнографиялық ақпарат жинады, әсіресе шаманизм туралы. Өзінің зерттеулеріне сүйене отырып, ол фин, угр, самоид, түрік, моңғол және тунгус тілдерінің бәрі бірдей "алтай отбасы" екенін мәлімдеді. Ол финдердің шығу тегі Орталық Азиядан (Алтай тауларында) екендігін және олар шағын, оқшауланған халық емес, мадьярлар, түріктер, моңғолдар сияқты халықтарды қамтитын үлкен мемлекеттің бір бөлігі екендігін айтты. Өзінің зерттеулеріне сүйене отырып, ол туранизм идеологиясын, этностық бірлікке және Орал-Алтай халықтарының болашақ ұлылығына деген сенімін жақтады. Кастреннің айтуынша, Ресей Финляндияда еркін жағдайға жетудің барлық дамуына жүйелі түрде кедергі келтіруге тырысады және осыдан финдер Ресейге қарсы көтерілісті дайындауға кірісуі керек деп қорытындылады. Оның айтуынша, бұл жағдай халықаралық дағдарысқа байланысты және орыс билігіне қарсы жалпы көтеріліс ретінде жүзеге асырылатын болады, оған түріктер, татарлардан бастап финдерге дейінгі орыс емес халықтар қатысады. Оның осы саяси көзқарасын кейбір зиялы қауым өкілдері де қолдады. Элайс Лённорт пен Захрис Топелиус сияқты фенномдықтар осы немесе одан да батыл болашақ ұлылық туралы көзқарасты бөлісті. Топелийдің айтуынша:
Castrén was of the opinion that Russia was seeking systematically to prevent all development towards freer conditions in Finland, and concluded from this that the Finns must begin to prepare a revolt against Russia. According to him, it was to be linked with a favourable international crisis and would be realised as a general revolt against Russian rule, in which the non Russian peoples from the Turks and Tatars to the Finns would take part. This political vision of his was shared by some other intellectuals. Fennomans like Elias Lönnrot and Zachris Topelius shared this or an even bolder vision of coming greatness. As Topelius put it:
cquote|Two hundred years ago few would have believed that the Slavic tribe would attain the prominent (and constantly growing) position it enjoys nowadays in the history of culture. What if one day the Finnish tribe, which occupies a territory almost as vast, were to play a greater role on the world scene than one could expect nowadays? [ ] Today people speak of Pan Slavism; one day they may talk of Pan Fennicism, or Pan Suomism. Within such a Pan Finnic community, the Finnish nation should hold the leading position because of its cultural seniority [ ]. and Gesta Hunnorum et Hungarorum, and the Chronicon Pictum) as early as the 13th century. This tradition served as the starting point for the scientific research about the ethnogenesis of the Hungarian people, which began in the 18th century, both in Hungary and abroad. Sándor Kőrösi Csoma (the writer of the first Tibetan English dictionary) traveled to Asia in the strong belief that he could find the kindred of the Magyars in Turkestan, amongst the Uyghurs. As a scientific movement, Turanism was concerned with the research about Asia and its culture in the context of Hungarian history and culture. Political Turanism was born in the 19th century, in response to the growing influence of Pan Germanism and Pan Slavism, which were seen by Hungarians as very dangerous to the state and nation of Hungary because the country had large ethnic German and Slavic populations. This idea did not come true. Instead, a kind of lyceum was formed in 1910, called Turáni Társaság (Hungarian Turan Society, also called Hungarian Asiatic Society). The Turan society concentrated on Turan as geographic location where the ancestors of Hungarians might have lived. The movement received impetus after Hungary's defeat in World War I. Under the terms of the Treaty of Trianon (1920), the new Hungarian state constituted only 32.7% of the territory of historic, pre treaty Hungary, and it lost 58.4% of its total population. More than 3.2 million ethnic Hungarians (one third of all Hungarians) resided outside the new boundaries of Hungary in the successor states under oppressive conditions. Old Hungarian cities of great cultural importance like Pozsony (a former capital of the country), Kassa, and Kolozsvár (present day Bratislava, Košice, and Cluj Napoca respectively) were lost. Under these circumstances, no Hungarian government could survive without seeking justice for both the Magyars and Hungary. Reuniting the Magyars became a crucial point in public life and on the political agenda. Outrage led many to reject Europe and turn towards the East in search of new friends and allies in a bid to revise the unjust terms of the treaty and restore the integrity of Hungary. Disappointment towards Europe caused by 'the betrayal of the West in Trianon', and the pessimistic feeling of loneliness, led different strata in society towards Turanism. They tried to look for friends, kindred peoples and allies in the East so that Hungary could break out of its isolation and regain its well deserved position among the nations. A more radical group of conservative, rightist people, sometimes even with an anti Semitic hint propagated sharply anti Western views and the superiority of Eastern culture, the necessity of a pro Eastern policy, and development of the awareness of Turanic [[Racialism (racial categorization)
On 1 June 1924, the Magyar Nippon Társaság (Hungarian Nippon Society) was founded by private persons in order to strengthen Hungarian Japanese cultural relations and exchanges. Turanism was never embraced officially because it was not in accord with the Christian conservative ideological background of the regime, but it was used by the government as an informal tool to break the country's international isolation, and build alliances. Hungary signed treaties of friendship and collaboration with the Republic of Turkey in 1923, with the Republic of Estonia in 1937, with the Republic of Finland in 1937, with Japan in 1938, and with Bulgaria in 1941. After World War II, the Soviet Red Army occupied Hungary. The Hungarian government was placed under the direct control of the administration of the occupying forces. All Turanist organisations were disbanded by the government, and the majority of Turanist publications was banned and confiscated. In 1948, Hungary was converted into a communist one party state. Turanism was portrayed and vilified as an exclusively fascist ideology although Turanism's role in the interwar development of far right ideologies was negligible. The official prohibition lasted until the collapse of the socialist regime in 1989.
"Егер бір күні Финляндияның үлкен аумақты алып жатқан тайпасы әлем сахнасында бүгінгіден де үлкен рөл атқара алса ше? Бүгінде адамдар панславизм туралы айтады; бір күні олар панфеницизм немесе пансуизм туралы айта алады. Осындай панфиндік қоғамда фин ұлты өзінің мәдени абыройына байланысты көшбасшы орынға ие болуы керек." және Gesta Hunnorum et Hungarorum, және Chronicon Pictum) XIII ғасырда жазылған. Бұл дәстүр 18-ші ғасырда Венгрияда және шетелде басталған венгр халқының этногенезі туралы ғылыми зерттеулердің бастау нүктесі болды. Сандр Кёроси Цома (Тибет тіліндегі алғашқы ағылшын сөздігін жазған) мадьярлардың туыстарын Түркістаннан, уйғырлардың арасынан табуға сеніммен Азияға сапар шекті. Ғылыми қозғалыс ретінде туранизм Азия және оның мәдениетін венгр тарихы мен мәдениетінің аясында зерттеумен айналысты. Саяси туранизм 19-шы ғасырда дүниеге келді, ол венгрлерге өте қауіпті деп саналған пан-германизм мен панславизмнің өркендеуіне жауап ретінде пайда болды, себебі елде ірі этникалық неміс және славян халқы болды. Бұл идея іске аспады. Оның орнына 1910 жылы Турани Тарасы (Венгр Туран қоғамы, сондай-ақ Венгр Азия қоғамы) деп аталатын бір түбірлі оқу ошағы құрылды. Туран қоғамы венгрлердің ата-бабалары тұрған географиялық орналасқан жер ретінде Туранға назар аударды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Венгрияның жеңілісінен кейін қозғалыс серпіліс алды. 1920 жылғы Трианон шартының талаптарына сәйкес, жаңа Венгр мемлекеті тарихи, шарттан бұрынғы Венгрияның аумағының тек 32,7% құрады және оның жалпы халқының 58,4% -ын жоғалтты. 3,2 миллионнан астам этникалық венгрлердің (барлық венгрлердің үштен бірі) жаңа Венгрия шегінен тыс жерде, басып алушы мемлекеттерде қысымға ұшырап тұрды. Позонь (елдің бұрынғы астанасы), Касса және Колошвар сияқты мәдени маңызы зор ежелгі венгр қалалары (қазіргі Братислава, Кошице және Клуж-Напока) жоғалды. Осы жағдайларда венгр үкіметі мадьярлар мен Венгрия үшін әділет іздемей тұра алмайды. Мадьярларды қайта біріктіру қоғамдық өмірде және саяси күн тәртібінде маңызды мәселе болды. Ашу көптеуге Еуропаны жобап, Трианон шартының теріс шарттарын түзету және Венгрияның тұтастығын қалпына келтіру үшін жаңа достар мен одақтастарды іздеуге итерді. "Трианонның батыстық қиянатынан" туған Еуропаға деген көңілі толу және жалғыздық сезімі, қоғамның әртүрлі топтарын туранизмге жетеледі. Олар Венгрияның оқшауланғаннан шығуына және ұлттар арасында лайықты орнын қайтаруына көмектесу үшін Шығыста достар, туыстар мен одақтастар іздеуге тырысты. Консервативті, оңшыл адамдардың радикалды тобы, кейде антисемиттік ишаралармен, Батысқа қарсы көзқарастарды және Шығыс мәдениетінің басымдығын, Шығысқа бағытталған саясаттың қажеттілігін және турандық [[Расизм (жариялық жіктеу)] туралы хабардарлықты қатыра айтты.
Castrén was of the opinion that Russia was seeking systematically to prevent all development towards freer conditions in Finland, and concluded from this that the Finns must begin to prepare a revolt against Russia. According to him, it was to be linked with a favourable international crisis and would be realised as a general revolt against Russian rule, in which the non Russian peoples from the Turks and Tatars to the Finns would take part. This political vision of his was shared by some other intellectuals. Fennomans like Elias Lönnrot and Zachris Topelius shared this or an even bolder vision of coming greatness. As Topelius put it:
cquote|Two hundred years ago few would have believed that the Slavic tribe would attain the prominent (and constantly growing) position it enjoys nowadays in the history of culture. What if one day the Finnish tribe, which occupies a territory almost as vast, were to play a greater role on the world scene than one could expect nowadays? [ ] Today people speak of Pan Slavism; one day they may talk of Pan Fennicism, or Pan Suomism. Within such a Pan Finnic community, the Finnish nation should hold the leading position because of its cultural seniority [ ]. and Gesta Hunnorum et Hungarorum, and the Chronicon Pictum) as early as the 13th century. This tradition served as the starting point for the scientific research about the ethnogenesis of the Hungarian people, which began in the 18th century, both in Hungary and abroad. Sándor Kőrösi Csoma (the writer of the first Tibetan English dictionary) traveled to Asia in the strong belief that he could find the kindred of the Magyars in Turkestan, amongst the Uyghurs. As a scientific movement, Turanism was concerned with the research about Asia and its culture in the context of Hungarian history and culture. Political Turanism was born in the 19th century, in response to the growing influence of Pan Germanism and Pan Slavism, which were seen by Hungarians as very dangerous to the state and nation of Hungary because the country had large ethnic German and Slavic populations. This idea did not come true. Instead, a kind of lyceum was formed in 1910, called Turáni Társaság (Hungarian Turan Society, also called Hungarian Asiatic Society). The Turan society concentrated on Turan as geographic location where the ancestors of Hungarians might have lived. The movement received impetus after Hungary's defeat in World War I. Under the terms of the Treaty of Trianon (1920), the new Hungarian state constituted only 32.7% of the territory of historic, pre treaty Hungary, and it lost 58.4% of its total population. More than 3.2 million ethnic Hungarians (one third of all Hungarians) resided outside the new boundaries of Hungary in the successor states under oppressive conditions. Old Hungarian cities of great cultural importance like Pozsony (a former capital of the country), Kassa, and Kolozsvár (present day Bratislava, Košice, and Cluj Napoca respectively) were lost. Under these circumstances, no Hungarian government could survive without seeking justice for both the Magyars and Hungary. Reuniting the Magyars became a crucial point in public life and on the political agenda. Outrage led many to reject Europe and turn towards the East in search of new friends and allies in a bid to revise the unjust terms of the treaty and restore the integrity of Hungary. Disappointment towards Europe caused by 'the betrayal of the West in Trianon', and the pessimistic feeling of loneliness, led different strata in society towards Turanism. They tried to look for friends, kindred peoples and allies in the East so that Hungary could break out of its isolation and regain its well deserved position among the nations. A more radical group of conservative, rightist people, sometimes even with an anti Semitic hint propagated sharply anti Western views and the superiority of Eastern culture, the necessity of a pro Eastern policy, and development of the awareness of Turanic [[Racialism (racial categorization)
On 1 June 1924, the Magyar Nippon Társaság (Hungarian Nippon Society) was founded by private persons in order to strengthen Hungarian Japanese cultural relations and exchanges. Turanism was never embraced officially because it was not in accord with the Christian conservative ideological background of the regime, but it was used by the government as an informal tool to break the country's international isolation, and build alliances. Hungary signed treaties of friendship and collaboration with the Republic of Turkey in 1923, with the Republic of Estonia in 1937, with the Republic of Finland in 1937, with Japan in 1938, and with Bulgaria in 1941. After World War II, the Soviet Red Army occupied Hungary. The Hungarian government was placed under the direct control of the administration of the occupying forces. All Turanist organisations were disbanded by the government, and the majority of Turanist publications was banned and confiscated. In 1948, Hungary was converted into a communist one party state. Turanism was portrayed and vilified as an exclusively fascist ideology although Turanism's role in the interwar development of far right ideologies was negligible. The official prohibition lasted until the collapse of the socialist regime in 1989.
1 маусымда 1924 жылы, жеке тұлғалар венгр-жапондық мәдени қатынастар мен алмасуды күшейту үшін Мадьяр Ниппон Тарасы (Венгр Ниппон қоғамы) құрылды. Туранизм ресми түрде қабылдалмады, өйткені ол режимнің христиан консервативті идеологиялық фонына сәйкес келмеді, бірақ ол елдің халықаралық оқшаулануын бұзу және одақтастар құру үшін үкімет тарапынан бейресми құрал ретінде қолданылды. Венгрия 1923 жылы Түркия Республикасымен, 1937 жылы Эстония Республикасымен, 1937 жылы Финляндия Республикасымен, 1938 жылы Жапониямен және 1941 жылы Болгариямен достық және ынтымақтастық туралы шарттарға қол қойды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңес Қызыл Армиясы Венгрияны басып алды. Венгр үкіметі басып алушы күштер әкімшілігінің тікелей бақылауына алынды. Барлық турандық ұйымдар үкімет тарапынан таратылды және көптеген турандық басылымдар тыйым салынды және тәркіленді. 1948 жылы Венгрия коммунистік бір партиялық мемлекетке айналды. Туранизм тек фашистік идеология ретінде бейнеленді және жамандалды, бірақ туранизмтің соғыс аралық кезеңдегі оңшыл идеологияның дамуындағы рөлі шамалы болды. Ресми тыйым 1989 жылы социалистік режим құлағанға дейін сақталды.
Castrén was of the opinion that Russia was seeking systematically to prevent all development towards freer conditions in Finland, and concluded from this that the Finns must begin to prepare a revolt against Russia. According to him, it was to be linked with a favourable international crisis and would be realised as a general revolt against Russian rule, in which the non Russian peoples from the Turks and Tatars to the Finns would take part. This political vision of his was shared by some other intellectuals. Fennomans like Elias Lönnrot and Zachris Topelius shared this or an even bolder vision of coming greatness. As Topelius put it:
cquote|Two hundred years ago few would have believed that the Slavic tribe would attain the prominent (and constantly growing) position it enjoys nowadays in the history of culture. What if one day the Finnish tribe, which occupies a territory almost as vast, were to play a greater role on the world scene than one could expect nowadays? [ ] Today people speak of Pan Slavism; one day they may talk of Pan Fennicism, or Pan Suomism. Within such a Pan Finnic community, the Finnish nation should hold the leading position because of its cultural seniority [ ]. and Gesta Hunnorum et Hungarorum, and the Chronicon Pictum) as early as the 13th century. This tradition served as the starting point for the scientific research about the ethnogenesis of the Hungarian people, which began in the 18th century, both in Hungary and abroad. Sándor Kőrösi Csoma (the writer of the first Tibetan English dictionary) traveled to Asia in the strong belief that he could find the kindred of the Magyars in Turkestan, amongst the Uyghurs. As a scientific movement, Turanism was concerned with the research about Asia and its culture in the context of Hungarian history and culture. Political Turanism was born in the 19th century, in response to the growing influence of Pan Germanism and Pan Slavism, which were seen by Hungarians as very dangerous to the state and nation of Hungary because the country had large ethnic German and Slavic populations. This idea did not come true. Instead, a kind of lyceum was formed in 1910, called Turáni Társaság (Hungarian Turan Society, also called Hungarian Asiatic Society). The Turan society concentrated on Turan as geographic location where the ancestors of Hungarians might have lived. The movement received impetus after Hungary's defeat in World War I. Under the terms of the Treaty of Trianon (1920), the new Hungarian state constituted only 32.7% of the territory of historic, pre treaty Hungary, and it lost 58.4% of its total population. More than 3.2 million ethnic Hungarians (one third of all Hungarians) resided outside the new boundaries of Hungary in the successor states under oppressive conditions. Old Hungarian cities of great cultural importance like Pozsony (a former capital of the country), Kassa, and Kolozsvár (present day Bratislava, Košice, and Cluj Napoca respectively) were lost. Under these circumstances, no Hungarian government could survive without seeking justice for both the Magyars and Hungary. Reuniting the Magyars became a crucial point in public life and on the political agenda. Outrage led many to reject Europe and turn towards the East in search of new friends and allies in a bid to revise the unjust terms of the treaty and restore the integrity of Hungary. Disappointment towards Europe caused by 'the betrayal of the West in Trianon', and the pessimistic feeling of loneliness, led different strata in society towards Turanism. They tried to look for friends, kindred peoples and allies in the East so that Hungary could break out of its isolation and regain its well deserved position among the nations. A more radical group of conservative, rightist people, sometimes even with an anti Semitic hint propagated sharply anti Western views and the superiority of Eastern culture, the necessity of a pro Eastern policy, and development of the awareness of Turanic [[Racialism (racial categorization)
On 1 June 1924, the Magyar Nippon Társaság (Hungarian Nippon Society) was founded by private persons in order to strengthen Hungarian Japanese cultural relations and exchanges. Turanism was never embraced officially because it was not in accord with the Christian conservative ideological background of the regime, but it was used by the government as an informal tool to break the country's international isolation, and build alliances. Hungary signed treaties of friendship and collaboration with the Republic of Turkey in 1923, with the Republic of Estonia in 1937, with the Republic of Finland in 1937, with Japan in 1938, and with Bulgaria in 1941. After World War II, the Soviet Red Army occupied Hungary. The Hungarian government was placed under the direct control of the administration of the occupying forces. All Turanist organisations were disbanded by the government, and the majority of Turanist publications was banned and confiscated. In 1948, Hungary was converted into a communist one party state. Turanism was portrayed and vilified as an exclusively fascist ideology although Turanism's role in the interwar development of far right ideologies was negligible. The official prohibition lasted until the collapse of the socialist regime in 1989.
Түркия
Дәстүрлі тарих оның бастауын 1870-ші жылдардағы Императорлық Германияда оқыған және тұрған Османдық офицерлер мен зиялыларының арасында жатқанын көрсетеді. Әрине, көптеген Осман түріктерінің "түрік екендігін" сезінуі күмәнсіз, ал Зия Гөкальп сияқты кейінгі ұлтшылдардың рөлі тарихи тұрғыдан толық бекітілген. Түрік тарихшысы Хасан Бюлент Паксой айтқандай, түркі халықтары "Шығыс Азиядағы Алтай тауларынан Босфорға дейін созылатын саяси бірлестік құруға" ұмтылыс жасады. XIX ғасырдың соңында танымал венгр шығыстанушысы және тіл білгіші Армин Вэмберидің еңбектері түрік ұлтшылдығы мен турандық идеяны таратуға үлкен үлес қосты. Вэмбери британдық Сыртқы істер министрлігінде кеңесші және агент ретінде жұмыс істеді. Ол Осман элитасының өкілдерімен және Сұлтан Абдул Хамид II-мен болған кездесулері туралы есептері үшін, сондай-ақ Осман саясатына арналған мақалалары үшін жақсы ақы төленді. Осман империясы 19 ғасырда күннен-күнге құлдырап бара жатты. 1830-шы жылдардың өзінде реформалар мен жаңғыртуға талпыныстар жасалды (Танзимат), бірақ ғасырдың басында ел жартылай отаршылдық мемлекетке айналды (мемлекет зор қарыз жинады және мемлекеттік қаржы тікелей шетелдік бақылауға алынды), ал алып державалар оған еркін шабуыл жасап, оның аумағының бөліктерін өз еркімен басып алды немесе қосып алды (мысалы, Кипр). Сол кезде Ресей мен Ұлыбритания империялары Персия мен Орталық Азияда (Түркістан) ықпал ету үшін "Ұлы ойын" деп аталатын бәсекеге түсті. Ресей мен Ұлыбритания өз мүдделері үшін көпұлтты империяның бәсекелес ұлтшылдықтарын жүйелі түрде қоздырды, нәтижесінде түрік ұлтшылдығы күшейді. Жас түріктердің ұлтшыл қозғалысы секулярлы ұлт мемлекеті мен парламенттік демократиядағы конституциялық үкімет құруды мақсат етті. Жас түріктердің саяси партиясы, Одақ және прогресс комитеті, турандық идеяны қабылдады, түрік этникалық ерекшелігін даңқтап, шетелдік билік астында тұратын түркі халықтарын қорғауға (олардың көпшілігі Ресейдің 16-19 ғасырлардағы аумақтық кеңеюінің нәтижесінде Ресей билігінде болды) және Осман империясының жоғалған ұлттық мақтанышын қайта жаңғыртуға белсенділік танытты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық саясаткерлер түрандық идеяның түрік нұсқасын былайша түйіндеді: "Жоғарыда көрсетілгендей, түрік түрандығы екі негізгі идеяны қамтиды: а) Осман империясы ішінде түрік ұлтын тазарту және нығайту, ә) әлемдегі басқа түріктермен Осман түріктерін байланыстыру. Бұл мақсаттар алғаш рет мәдени саласында "Зиялылар" тобы тарапынан іске асырылып, бейбіт насихат арқылы ілгері жылдырылды. 1913 жылдан кейін олар саяси форма алды және Одақ және прогресс комитетінің бағдарламасына енгізілді", бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыста Осман империясының жеңілісі турандық идеяны уақытша әлсіретті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін түрік ұлтшылдары мен турандықтар Орталық Азиядағы Басмаши қозғалысына қосылып, кеңестік билікке қарсы күреске көмектесті. Олардың арасында ең танымалдары – бұрынғы Осман соғыс министрі Энвер-паша болды. Турандық идея қазіргі Түрік ұлтшыл қозғалысы партиясының (МХП) идеологиясының маңызды бөлігін құрайды, оның жастар қозғалысы бейресми түрде "Сұр қасқырлар" деп аталады. Сұр қасқыр (ана қасқыр Асена) – ежелгі түркі халықтарының басты символы болған. 2020 жылы Түркияның көмегімен Әзірбайжанның Армениямен соғыста жеңіске жеткеніне байланысты "әлеуметтік желілерде белгілі бір "Туран" (үлкен түркі әлемі) эйфориясы пайда болды", - деді Австрияның Еуропа және қауіпсіздік саясаты институтының аға ғылыми қызметкері және Вашингтондағы Таяу Шығыс институтының резидент емес ғылыми қызметкері Танчум.
Америка
Кейбір пантураншылар Американың түпкі тұрғындары Азиядағы түркі және басқа көшпелі тайпалармен генетикалық және тілдік байланыста болуы мүмкін деген пікірді айтты. Олар американдықтардың мәдениеті, билері және салты Сібір мен Солтүстік-Шығыс Азиядағыларға ұқсас екенін көрсетті, бірақ американдықтардың Сибірден Америкаға қоныс аударғаннан кейін өзгергенін де атап өтті. Мысал ретінде Мелунджондар, эскимостар және кечуа тайпаларының салты келтіріледі.