Кіріспе
Ежелгі Рим ізгілігі (қазақша: Pietas) – ежелгі римдіктердің басты ізгіліктерінің бірі. Бұл қасиет негізін қалаушы батыр Энейге тән ерекшелік болды, оған Виргилийдің «Энеида» эпосы бойынша көбінесе пьос («діншіл») деген сипаттама беріледі. Пиетаның қасиетті мәні римдік монеталарда жиі бейнеленген Пиетаның құдайлық бейнесі арқылы көрініс тапқан. Грек тіліндегі баламасы – еусебея (εὐσέβεια). Цицерон пиетасты «бізді өз елімізге, ата-анамызға немесе туысқандарымызға деген міндеттерін орындауға шақыратын» ізгілік деп түсіндірді. Пиетасы бар адам «құдайға және өзге де адамдарға қатысты барлық міндеттерін толық және әр жағынан орындады», – дескеріпті 19 ғасырдың классикалық ғалымы Георг Виссова. Цицерон адамдардың өздерінің ар-намысын білуі керектігін және әрқашан басқалардың ар-намысын көтеріп, лайықты мақтау айтуға ұмтылу керектігін айтады. Сонымен қатар, мақтау, құрмет және ізгі амалдар адамның жеке мүдделерінен жоғары тұруы керек, ал достар, әріптестер, отбасы және туыстармен қарым-қатынас әрқашан құрметпен болуы тиіс. Цицерон жастардың ар-намысқа ұмтылуын былай сипаттаған: «Олар мақтауға қаншалықты құштар! Өздерінің теңдестерінің арасында берік тұру үшін қандай еңбектерге бармайды! Олар өздеріне мейірім көрсеткендерді қалай есінде сақтайды және оларға жауап беруге қаншалықты асығушылық танытады!»
the Christian image
Pietas , translated variously as "duty", "religiosity" or "religious behavior", "loyalty", "devotion", or "filial piety" (English "piety" derives from the Latin), was one of the chief virtues among the ancient Romans. It was the distinguishing virtue of the founding hero Aeneas, who is often given the adjectival epithet pius ("religious") throughout Virgil's epic Aeneid. The sacred nature of pietas was embodied by the divine personification Pietas, a goddess often pictured on Roman coins. The Greek equivalent is eusebeia (εὐσέβεια). Cicero defined pietas as the virtue "which admonishes us to do our duty to our country or our parents or other blood relations." The man who possessed pietas "performed all his duties towards the deity and his fellow human beings fully and in every respect," as the 19th century classical scholar Georg Wissowa described it. Cicero suggests people should have awareness of their own honor and must always attempt to raise the honor of others with dignified praise. Furthermore, praise, admiration, and honored actions must be beyond all one's own desires, and actions and words must be chosen with respect to friends, colleagues, family, or blood relations. Cicero describes youth in the pursuit of honour: “How they yearn for praise! What labours will they not undertake to stand fast among their peers! How will they remember those who have shown them kindness and how eager to repay it!”
The first recorded use of pietas in English occurs in Anselm Bayly's The Alliance of Music, Poetry, and Oratory, published in 1789.
Англия тілінде пиета сөзінің алғашқы жазбада қолданылуы 1789 жылы Ансельм Бейлидің «Музыка, поэзия және шешендік одағы» атты еңбегінде кездеседі.
the Christian image
Pietas , translated variously as "duty", "religiosity" or "religious behavior", "loyalty", "devotion", or "filial piety" (English "piety" derives from the Latin), was one of the chief virtues among the ancient Romans. It was the distinguishing virtue of the founding hero Aeneas, who is often given the adjectival epithet pius ("religious") throughout Virgil's epic Aeneid. The sacred nature of pietas was embodied by the divine personification Pietas, a goddess often pictured on Roman coins. The Greek equivalent is eusebeia (εὐσέβεια). Cicero defined pietas as the virtue "which admonishes us to do our duty to our country or our parents or other blood relations." The man who possessed pietas "performed all his duties towards the deity and his fellow human beings fully and in every respect," as the 19th century classical scholar Georg Wissowa described it. Cicero suggests people should have awareness of their own honor and must always attempt to raise the honor of others with dignified praise. Furthermore, praise, admiration, and honored actions must be beyond all one's own desires, and actions and words must be chosen with respect to friends, colleagues, family, or blood relations. Cicero describes youth in the pursuit of honour: “How they yearn for praise! What labours will they not undertake to stand fast among their peers! How will they remember those who have shown them kindness and how eager to repay it!”
The first recorded use of pietas in English occurs in Anselm Bayly's The Alliance of Music, Poetry, and Oratory, published in 1789.
Қасиеттілік
Пиетас ерга парентес ("ата-анаға деген піетас") - ізгілік танытудың ең маңызды аспектілерінің бірі болды. Пий – бұл конъюмен, осы мағынада адамды ерекше "құдайға адал" деп белгілеудің жолы ретінде пайда болды: жеке піетасты ресми номенклатура арқылы жариялау, Квинт Цецилий Метелл Пий оны әкесі Нумидикусты жер аударылудан қайтарып алуға жасаған күш-жігері үшін талап еткен кезде, Республиканың соңғы кезеңінде жаңалық болған сияқты. Пиета "ата-анаға" деген ұғымда, яғни "ата-бабаларға" да қатысты, және ол өлгендерге көрсетілген құрмет арқылы көрініс тапқан римдік дәстүрдің негізгі қағидаларының бірі болды. Пиетас қасиет ретінде адамның ішінде болды, бұл құдайлар берген [[Виктория (мифология)]] сияқты қасиет немесе сыйға қайшы келеді. Алайда, піетас адамға берілген игіліктердің құдайдан келгенін мойындауға мүмкіндік берді. Пиетас халықаралық қатынастар мен дипломатия саласында үлкен маңызға ие болды. Әскербасының сенімділігі олардың жеке пайданы жоққа шығарып, мақсатқа толыққанды берілуіне және кез келген сатқындық әрекеттерден аулақ болуына байланысты болды. Осы сенімділікке берілген назар жеке қолбасшылардың беделін арттырды және Рим мемлекетінің өзі келіссөздер мен талқылауларда прагматикалық рөл атқарды. Командирлердің fides-ке (сенімге) деген беріктігі тұрақты болуы керек, осы арқылы тұрақты әрекеттерімен сенімділікті және көршілес мемлекеттермен қарым-қатынастағы тұрақты көзқарасты көрсетуді білдіреді. Бұл Римнің этикалық мінез-құлық пен дипломатиялық стратегияны жалғастыруға деген міндеттемесін нығайтты. Егер командирлер келіссөздерде өтірік айтуды қалыпты жағдайға айналдырса, қақтығыстарды шешу мүмкіндігі өте төмен болар еді. Пиета алғаш рет римдік монеталарда Марк Геренний шығарған динарийде бейнеленді. Пиетас монетаның алдыңғы бетінде құдайдың бейнесі ретінде, кеудесінен жоғарыға қарай бейнеленген, ал піетастың сапасы әкесін арқасында көтеріп жүрген ұлдың бейнесімен көрсетілген. Бұл символизм Вергилийдің "Энеидасында" Аэнейдің өртенген Троядан әкесі Анхизді көтеріп шығуында да көрініс тапқан. Пиетас императорлық монеталарда, соның ішінде Адрианның тұсында шығарылған монеталарда жиі кездесетін қасиеттердің бірі. Пиетастың бір символы – Петронийдің "піета культрикс" ("піетасты дамытушы") деп сипаттаған қара құс. Қара құс әсіресе балалық адалдықты білдірді, өйткені римдіктер оның жыл сайын бір ұяға оралып, отбасылық адалдықты көрсетіп, қартайған ата-анасына қамқорлық жасайтынына сенді. Сондықтан, Метелл Пий (оның фамилиясын жоғарыда қараңыз) шығарған монетада Пиетастың жанында қара құс бейнеленген.
Тәңір әйел ретінде
Пиетас – күнделікті өмірдегі құдайлардың адамдарға олардың құдайлар әлеміне араласпауын ескертетін қасиеті. Пиетастың бұзылуы пиакулум, яғни күнәсін өтеу рәсімдерін қажет етті. Римдегі Діндарлық ғибадатханасы Рим консулы және жаңа адам Маний Ацилий Глабриомен Термопила шайқасында салтанатты түрде уәде берілді, онда ол Рим-Селевкид соғысында Антиох Ұлы императорын жеңді. Оны оның ұлы аяқтады, ол Карменталь қақпасының жанындағы Рим көкөніс базарының (Forum Olitorium) солтүстік-батыс шетінде салынды. Онда Рим азаматының алтыннан жасалған алғашқы мүсіні орналасқан еді. Ғажап аңызға сәйкес ([[Ежелгі Рим дінінің сөздігі#miraculum), түрмеде аштықтан өліп жатқан кедей әйелдің қызы оған ана сүті берген кезде құтқарылды (Римдік қайырымдылықпен салыстырыңыз). Іс жүзінде ұсталған қызы жазаланбады, бірақ оның пиетасы мойындалды. Анасы мен қызы босатылып, қалған өмірі үшін мемлекеттік қолдауға ие болды. Бұл орын Пьетас қасиетті деп есептелді (consecratus deae), өйткені ол осы жерде өзінің қатысуын көрсеткен. Оқиға ата-анаға деген дұрыс құрметті, яғни pietas erga parentes-тің үлгісін көрсетеді.
Император әйелдері
Пиета Рим империясының монеталарының сыртқы жағында қадірлі қасиет ретінде жиі бейнеленген, ал монетаның алдыңғы жағында императорлық отбасының әйелдері сомдалған. Императорлық отбасының әйелдері өнерде осы құдайдың бейнесімен көрсетілуі мүмкін.