Кіріспе

Ерте христиандық апокрифтік Елшілердің істері

Петірдің істері – христиандықтағы апокрифтік Елшілердің істерінің ең ертесінің бірі, б.з. 2-ші ғасырының соңына жатады. Тексөздің көп бөлігі тек Codex Vercellensis латын аудармасында "Actus Petri cum Simone" ("Петірдің Симонмен бірге жасаған ісі") деген атаумен сақталған. Бұл Киелі Петір мен Симон Маг арасындағы кереметтер жарысының сипаттамасымен, Киелі Петірдің басы төмен қаратылып айқышталғаны туралы дәстүрдің алғашқы жазбасы және "Quo vadis?" сөзінің пайда болуымен ерекшеленеді.

Тарих және уақыт

Петірдің іс-әрекеттері кітабы бастапқыда II ғасырдың екінші жартысында, Көші Азияда грек тілінде жазылған. Кітаптың стилі басқа төрт апокрифтік кітаптардың – Петірдің іс-әрекеттері, Андреяның іс-әрекеттері, Жоханның іс-әрекеттері, Пауылдың іс-әрекеттері және Томас іс-әрекеттерінің стиліне ұқсас. Осы себепті, осы бес шығарманың барлығы дәстүрлі түрде бір авторға жатқызылды; Фотий I (шамамен 810/820 – 893) бұл авторды Левкий Харин деп атады. Епифаний (шамамен 310/320 – 403) бұрын Левкийді елші Жоханның серігі деп көрсеткен. Манихейлердің 4 ғасырдың соңына дейін осы бес апокрифтік кітапты бір жинаққа біріктіргеніне сенімді. Осыған қарамастан, бұл еңбектер әлі де жиі «Левкий Хариннің манихейлік іс-әрекеттері» немесе жай ғана «Левкий іс-әрекеттері» деп аталады. Петір Симон Магтың адас жолға салу арқылы ізбасарларын жинау үшін сиқыр қолданатынын уағыздайды. Ашуланған Петір, кімнің істері құдайлық көзден туғанын, ал кімнің тек алдау екенін анықтау үшін Симонды сынаққа шақырады. Сынақта Симон қашып кетеді, ал Петір Құдайдың күшімен оған қарсы тұрып, Симонның өлмеуін, бірақ ауыр жарақат алуын тілеп дұға етеді. Симон содан кейін Террачинаға, бір Касторға апарылады. «Ол жерде ол қатты жараланды (лат. [латынша] екі дәрігердің қолымен), осылайша шайтанның періштесі Симонның соңы осылай болды». Петірдің Симон Магпен болған қақтығысы Ескі өсиеттегі Патшалар кітабында баяндалған пайғамбар Илияның Баалдың дін қызметкерлерімен болған қақтығысына ұқсас – бұл кітаптың авторы, әдетте, осы мәтінмен таныс болған. Осы оқиғадан кейін Петір қаладан қашуды жоспарлайды; алайда ол Исаның көрінісін көреді және оны көкте Исаны қайтадан көру үшін қалуға және айқышқа шегеленуге тиіс екендігінің белгісі ретінде қабылдайды (Quo vadis-ті қараңыз). Петір Агриппаның кәнизактарына тыйымдылық пен тазалықты сақтау керектігін уағыздайды. Ашуланған Агриппа Петірді айқышқа шегелеп өлтіруге бұйырады; Петір басын төмен қаратып айқышқа шегелеуді сұрайды.

Петірдің кері айқышқа шегеленуі

Қасиетті Петірдің өлімі туралы ешқандай канондық мәтінде айтылмаған. «Петірдің істерінен» басқа, Киелі Петірдің айқышқа шегеленіп өлтірілгендігі туралы ең алғашқы куәлік Тертуллианның 3 ғасырдың бірінші онжылдығында жазған «Adversus Gnosticos Scorpiace» трактатында кездеседі. 3 ғасырдың ортасында Александриялық Ориген Петірдің басын төмен қаратып айқышқа шегеленуін сұрағаны туралы дәстүрді кеңінен таратып жіберді. 4 ғасырдың соңында Иероним өзінің «De Viris Illustribus (Иероним)» («Танымал адамдар туралы») деген еңбегінде Петірдің бұл өтініштің себебі Иса сияқты өлуге лайық емес деп ойлағанын жазды. Алайда, «Петірдің істерінде» автор Петірдің басын төмен қаратып айқышқа шегеленуін сұрауының мақсаты – айқышқа шегелеушілердің құндылықтарының кері болғандығын көрсету, сондай-ақ осы құндылықтардан тысқары қарап, Исаның құндылықтарын қабылдау қажеттігін атап көрсету болғанын жазды.