Етруск мифологиясындағы Харун: өлім әлемінің құдайы, көшінші. Грек мифологиясынан алынған, бірақ өзгеше рөл атқарады. Тарихы, есімінің өзгеруі туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этрус мифологиясының кейіпкері
Этрус мифологиясындағы әлем асты кейіпкері
Etruscan mythological figure
the underworld figure in Etruscan mythology
Этрус мифологиясында Шарун (сондай-ақ Шару немесе Карун деп те жазылады) әлем астының психопомптарының бірі болған (этрусктерге Айта деп белгілі әлем асты құдайымен шатастырмау керек). Ол көбінесе қанатты тұлға – Vanth-пен бірге бейнеленеді, ол да әлем астымен байланысты.
In Etruscan mythology, Charun (also spelled Charu, or Karun) acted as one of the psychopompoi of the underworld (not to be confused with the god of the underworld, known to the Etruscans as Aita). He is often portrayed with Vanth, a winged figure also associated with the underworld.
Шығу тегі
Оның есімі грекше Хароннан алынған, бірақ этрусктің жер асты құдайына бұрыннан берілген атауы болды ма, жоқ па, белгісіз. Этрусктің тіліндегі θu "бір" сөзінің θunśna "бірінші" болып өзгеруі, lev "арыстан" (грекше leōn) және Apulu (грекше Apóllōn) сияқты өзгерістерінен көрініп тұрғанындай, тілден u әрпінен кейін келетін n әрпі жойылып бара жатқан. Сондықтан оның есімі Xarun деп, кейін Xaru деп жазылған.
His name was imported from Greek Charon, although it is uncertain whether Etruscans had a native name for a god of the underworld before this. As suggested by alternations in the Etruscan language such as θu "one" changing to θunśna "first", lev "lion" (from Greek leōn) and Apulu (from Greek Apóllōn), words ending in n after u were disappearing from the language which is why we see his name spelled Xarun and later Xaru.
Сыртқы келбеті
Этрусктың Шаруны грек Шарунынан түбегейлі өзгеше болды. Әлем астына кіретін жолдың күзетшісі ретінде ол балғамен (оның діни символы) бейнеленген, тік құлақтары, қолдарына оралған жыландары және өлімнің шіруын білдіретін көкшіл түсі бар. Кейбір суреттерде оның зор қанаттары бейнеленген. Ол сондай-ақ жылан сияқты шашы, бүркіт мұрнының иілген түрі, қабан сияқты үлкен тістері, қалың қас қабақтары, ірі еріндері, отты көздері, тік құлақтары, қара сақалы, алып қанаттары, түсі өзгерген (көкшіл, сұр немесе ақшыл) терісі және қолына оралған жыландары бар алып жаратылыс ретінде де бейнеленген.
The Etruscan Charun was fundamentally different from his Greek counterpart. Guarding the entry to the underworld, he is depicted with a hammer (his religious symbol) and is shown with pointed ears, snakes around his arms, and a blueish coloration symbolizing the decay of death. In some images, he has enormous wings. He is also depicted as a large creature with snake like hair, a vulture's hooked nose, large tusks like a boar, heavy brow ridges, large lips, fiery eyes, pointed ears a black beard, enormous wings, discolored (pale cream, bluish or greyish) skin, and snakes around his arm.
Функция
Лариса Бонфанте мен Джудит Сваддлинг Шарун туралы былай дейді: "Көптеген суреттерде екі таза этруск әлемнің шайтандық бейнесі – Вант пен Шару кездеседі, олардың міндеті өлгендерді жазалау емес, оларды соңғы мезетіне жеткізу." Дегенмен, кем дегенде екі мысал бар: Ларис Пуленастың саркофагында және Орбетеллодан табылған қызыл фигуралы стамноста Шарун қауіпті бейнеленген. Екеуінде де Шарун балғасымен ер адамға қауіп төндіріп тұр. Шарунның осы бейнесінің ерекшелігі кем дегенде жартылай апотропалық сипатқа ие болғанға ұқсайды. Апотропалық өнер – бұл сол кездегі көрші гректердің практикасы, оны 6 ғасырда б.з.д. ішімдік ішкен кезде рухтарды қорғау үшін ішкілік құбырларына салған үлкен көздер немесе адамдарды тасқа айналдыратын Медузаның қорқынышты бейнесі арқылы көрсеткен. Осы ерекше бейнелер, зорлық-зомбылық және қан төгу арқылы этрусктер қабірден зұлым рухтарды қорғап, қабірді қасиетті етуге тырысқан болуы мүмкін, бұл әдеттегі жерлеу рәсімінде мал құрбан етудің орнына қолданылған. Нэнси де Груммонд басқаша пікір білдіреді. Таркиниядағы Ларис Пуленастың саркофагындағы бейнеде екі Шарун адамның басына балғамен соққы беріп жатыр, бірақ бас (вероятно, саркофагтың иесі, ақсүйек Пуленастың басы) сақталудың кездейсоқ оқиғасынан кейін бейнеден жоғалған. Бірнеше жыл өткен соң, Колизейде Шарунға ұқсас тұлға – Диспатер жеңілген адамды балғамен ұрып, оның өлгеніне көз жеткізген, бұл Шарунның көрінісі болуы мүмкін. Балға өлгендерді қорғау үшін де қолданылған; кейде ол өлген адамға шабуыл жасайтын жыландарға соққы беретін (Орвието амфорасында көрсетілгендей). Көбінесе ол жай ғана ұсталады немесе сабы жерге тіреліп, балғаның басы оған сүйенетін (жоғарыда). Де Груммонд Шаронның қайығы этруск өнерінде тек бір рет кездесетінін, ал кейбір этруск шайтандары ескектермен жабдықталғанын, бірақ олар көбінесе теңізшілік қызметінен гөрі қару ретінде қолданатынын атап өтеді.
Larissa Bonfante and Judith Swaddling have this to say about Charun: "Many scenes feature the two purely Etruscan underworld demons, Vanth and Charu, whose job is not to punish the dead but rather to escort them to their final destination." However, there are at least two examples, on the sarcophagus of Laris Pulenas as well as a red figure stamnos from Orbetello, that do illustrate Charun in a menacing fashion. Each depicts Charun threatening a male figure with his hammer. The grotesque nature of the depiction of Charun appears to have been at least partly apotropaic in nature. Apotropaic art was the practice of the neighboring Greeks at this time, as represented by the exaggerated eyes painted on drinking vessels in the 6th century BC to ward away spirits while drinking or the monstrous depiction of Medusa whose image was said to turn men to stone. Through these images of the grotesque, violence, and blood letting, the Etruscans may have believed that they helped to fend off evil spirits from the tomb as well as sanctify the tomb perhaps in place of the actual ritual sacrifice of an animal usually performed in funerary rites. Nancy de Grummond offers a different view. The relief on the sarcophagus of Laris Pulenas at Tarquinia, shows two Charuns swinging their hammers at a person's head, though the head (probably that of Pulenas, the nobleman whose sarcophagus it is) no longer survives in the relief due to an accident of preservation. Years later, in the Colosseum, a Charun like figure called Dispater would hit the loser with a hammer to make sure he was dead, perhaps in reflection of Charun. The hammer might also be used to protect the dead; it is sometimes swung at serpents attacking the deceased (as shown on the Orvieto amphora). Most often it is simply held, or the handle planted on the ground and the mallet head leaned upon (above). De Grummond notes that the ferry of Charon appears only once in surviving Etruscan art, and that some Etruscan demons are equipped with oars, but they typically use them as weapons rather than in their maritime function.
Қазіргі заманғы көзқарастар
Көптеген авторлар Шарунды "өлім жындысы" деп атап, оған сенсациялық көзқараспен қарайды. Мұндай авторлар тозақ және моральдық жаза туралы христиандық көзқарастардан шабыттанған болуы мүмкін. Этрусктер үшін, гректер сияқты, Хадес – өлгендердің моральдық бейтарап жері ғана еді. "Жақсылар" да, "жамандар" да өлімнің құшағынан қашып құтыла алмайды, екеуі де сол жерде жиналады. Аризона университетінің итальян әдебиеті профессоры Рон Терпенинг Франц де Руйттің сөзін келтіріп, Шарун халдейлік жын-шайтандарға немесе индустардың Шива және Кали құдайларына ұқсас екенін айтады. Ол Мантус пен Манияның қызметшісі саналады және Харон сияқты, гректердің Танатосы, Эриния және Кереспен салыстырылады. Автор, де Груммонд сияқты, грек Харонының кейінгі Ренессанс кезеңіндегі суреттері христиан дінінен бұрынғы этрус сенімдерінің жалғасын көрсетуі мүмкін деп санайды. Кейін, құдай грек Харонына немесе итальян тілінде Каронтеге айналғанда, Терпенинг Шарунның балғасы немесе соқасы кейде оның міндеттеріне сәйкес келмейтін еменмен ауыстырылатынын атап өтеді. Джефф Ровиннің айтуынша, Шарун атпен жандарды тозаққа жеткізеді және "жаңадан өлгендерге аттар әкеледі". Ол сондай-ақ Шарун зорлық-зомбылықты жақсы көретінін және соғысқа қатысатынын, тіпті табиғи апаттардан ләззат алатынын айтады. Франсуа қабірінен табылған этрус кратерінде (жоғарыда) Шарун Аякс немесе Ахиллмен (сол жақта, кесілген) бірге троялық тұтқындарды өлтіргені бейнеленген. Бұл урна қазіргі уақытта Париждегі Ұлттық кітапхананың 920-шы медальдар кабинетінде сақталады. Ровин кейбір деректерде Шарун семсермен қаруланғанын және осы семсермен жандарды "кесіп" жаралайтынын айтады. Бір суретте ол ат үстінде отырып, бір жанды балғасы мен семсерімен бірге алып келеді, бірақ ол оларды тек қолында ұстап тұрған ғана. Вергилийдің "Энеидасындағы" Хароны ерекше қатыгез; В. Ф. Джексон Найттың сөзінше, "Вергилийдің Хароны Аристофанның [«Құрбақтардағы»] грек кемешісі ғана емес, сонымен қатар оның этрус тұқымынан шыққан бөлігі, Шарун – этрус азаптаушысы, өлім шайтаны, ешқандай кемеші емес".
Many authors tend to take a more sensationalist view of Charun, speaking of him as a "death demon". Such authors may be inspired by Christian views of Hell and moral punishment. For the Etruscans, as with the Greeks, Hades was merely a morally neutral place of the dead. Neither the "good" nor the "bad" could escape the clutches of death, and both were assembled there together. Ron Terpening, a professor of Italian literature at the University of Arizona, cites Franz de Ruyt, who claims Charun is similar to Chaldean demons or the Hindu divinities Shiva and Kali. He is presumed to be the servant of Mantus and Mania, and, like Charon, is comparable to the Greeks' Thanatos, the Erinyes, and the Keres. The author, like de Grummond, feels that some later Renaissance paintings of Greek Charon may show the continuity of pre Christian Etruscan beliefs. Later on when the deity had evolved into the Greek Charon, or Caronte in Italian, Terpening notes that Charun's hammer or mallet is sometimes replaced with an oar, although it does not fit with his duties. According to Jeff Rovin , Charun guided souls on horseback to the underworld and "brings horses to the newly dead". He also claims that Charun appears to love violence and participates in warfare adding that Charun enjoys natural disasters as well. An Etruscan krater from François Tomb (above) depicts Charun with Ajax or Achilles (left, cropped out) slaughtering Trojan prisoners. This urn is currently held in Cabinet des Médailles 920, Bibliothéque Nationale, Paris. Rovin says that some accounts depict him with a sword, and that he "slices" souls with it. At least one image shows him guiding a soul on horseback, equipped with both a hammer and a sword, though he is simply carrying it on his person. The Charon of Vergil in the Aeneid is particularly cruel; according to W. F. Jackson Knight, "Vergil's Charon is not only the Greek ferryman of Aristophanes [in The Frogs], but more than half his Etruscan self, Charun, the Etruscan torturing death devil, no ferryman at all."
Көмекшілер
Шарун көптеген көмекшілермен жұмыс істегеніне сеніледі, бірақ олар өздері жеке құдайлар болуы мүмкін. Олардың көптеген есімдері бізге жеткен жоқ, бірақ кем дегенде біреуі – Тучульча, Оркус II қабірінде табылған, және оның шашы мен қанаттары Горгонға ұқсас. Тучульчаның жынысы ғалымдар арасында даулы, ол Тесейдің (этрусктерде "Тезе" деп аталған) жер астына сапар шегуінің суретінде бейнеленген. Тесей мен оның досы Пейритус Тучульчаның қатысуымен үстел ойыны ойнап отыр. Шарундар қабіріндегі фрескада төрт Шарун бейнеленген, және әрқайсысының қосымша есімі бар. Олар – Шарун Чунчуль, күшті бөртпелі Шарун Хутс, Шарун Луф, ал төртіншісінің жазуы бүлініп, оқылмайтын болған. Ларис Пуленаның саркофагында ортадағы бейнеленген Ларис Пуленаның екі жағында екі Шарун және екі Вант бейнеленген. Де Груммонд бұл тұлғаларды көмекшілер деп атамайды, бірақ Шарун жеке демон емес, бір түрлі жаратылыс болуы мүмкін деп санайды. Шарунның көптеген басқа да болжамды көмекшілері Көк Шайтандар қабірінде кездеседі, сонымен қатар бұл жерде жоғарыда аталған Харонның қайығының жалғыз этруск суреті де сақталған.
Charun is believed to have worked with many assistants in the Underworld, although they could be independent deities in their own right. Most of their names are lost to us, but at least one, Tuchulcha, is identified in the Tomb of Orcus II, and has hair and wings like a Gorgon. Tuchulcha, whose gender is debated among scholars, appears in a depiction of the story of Theseus (known to the Etruscans as "These") visiting the underworld. These and his friend Peirithous are playing a board game, attended by Tuchulcha. There are four Charuns shown in a fresco in the Tomb of the Charuns, and each appear to have sub names. These are Charun Chunchules, the heavily blistered Charun Huths, Charun Lufe, and the fourth has crumbled away to illegibility. On Laris Pulena's sarcophagus, there are also two Charuns and two Vanths on either side of the figure in the center who is presumably Laris Pulena himself. De Grummond does not cite these figures as assistants, but believes Charun may be a type of creature rather than a singular demon. Many of Charun's other presumed assistants appear in the Tomb of the Blue Demons, which is also the home of the only Etruscan rendering of the aforementioned ferry of Charon.