Етрускі мифологиясындағы Ай құдайы Ванф

Кіріспе

Этрус мифологиясындағы құдай - ай.

Вант – этрус мифологиясындағы жер асты әлемінің құдайы, қабір суреттері мен саркофагтарда түрлі бейнелерде бейнеленген.

Өмірбаян

Вант – этрус жер асты әлеміндегі әйел құдай, оған көбінесе басқа Ванттар немесе тағы бір жер асты құдайы, Шарун (кейін Шару деп аталған) ілеседі. Вант пен Шарун этрус өнерінің орта ғасырында, шамамен б.з.д. 400 жылдан бастап ғана бейнелене бастады, дегенмен ертерек жазбаларда оның аты айтылады. Грек мифологиясында Вантқа тікелей сәйкес келетін құдай жоқ. Ванттың грек құдайына ұқсас ештеңесі болмаса да, ол көбінесе қанатты бейнеде суреттелгендіктен, кейбір ескі жарияланымдарда оны грек Фюрияларымен, әсіресе Эриниямен салыстырған. Бұл салыстыру ықтимал емес, себебі этрус бейнелеу өнерінде Вант көбінесе кек алушы рух емес, қайырымды жетекші ретінде көрсетіледі. Оның басқа да атрибуттарына шам, кілт немесе парқ кіреді, ол көбінесе кеудесі ашық, көкірегіне басып тұратын баулы киім, түлкі терісінен жасалған етік, қысқа хитон және кейде жеке қолғаптармен бейнеленеді. Шейффер оның киімін аңшы әйелдің киімі деп санайды. Вант этрус өнеріндегі түрлі көріністерде кездеседі; ең көп таралғандары оны сойылу мен кісі өлтіру оқиғаларымен байланыстырады, соның ішінде Троя аңыздарынан алынған көріністер де бар. Кейде ол мұндай жағдайларда жерден көтеріліп шығады, мысалы, Киусиден табылған күл сақтағышта бейнеленгендей. Көбінесе ол күл сақтағыштардың қабырғасын әшекейлейтін жалғыз бейне болып табылады. Вант қатысатын басқа көріністерде өлгендерді психопомп ретінде қарсы алу және оларды ат, арба немесе көлікпен алып жүру көрсетілген. Жалпы, Вант өліммен және қайтыс болған адамның жер асты әлеміне сапарымен байланысты, бірақ түрлі жолдармен; ол өлім кезіндегі көріністерде де, қайтыс болған адам толыққанды өліп, жер астына жол тартқанда да кездеседі. Ол қорқынышты Шаруннан өзгеше, мейірімді психопомп ретінде бейнеленген. Ванттың өзімен бірге алып жүретін заттары – шам, кілт, парқ немесе қылыш – оның жер асты әлеміндегі жетекші рөлімен байланысты. Шам жер астына саяхатшылардың жолын жарықтандыру үшін қолданылуы мүмкін, бірақ кейбір ғалымдар оны мәртебе белгісі немесе лауазымның көрсеткіші деп түсіндіреді, ал кілт оның есігін ашады. Парқ Вант туралы қосымша мәлімет бере алады, себебі бір мысалда оның аты – vanθ деп жазылған. Вант тағдыр құдайы ретінде қарастырылған, сондықтан парқта қайтыс болған адамның тағдыры жазылуы мүмкін. Бірақ, жалпы алғанда, Вант – жас, жанды әйел құдайы, кейде басқа Ванттармен, ал кейде Шарунмен бірге бейнеленеді; ол қайтыс болғандардың жер астына сапарға шығуына көмектесетін тұлға.

Vanth is a female demon in the Etruscan underworld that is often accompanied either by additional Vanth figures or by another underworld demon, Charun (later referred to as Charu). Both Vanth and Charun are only seen in iconography beginning c. 400 BC, in the middle period of Etruscan art, although some earlier inscriptions mention her name. Vanth has no direct counterpart in Greek mythology. Although Vanth has no real Greek counterpart, because she is often portrayed as a winged figure, she has been compared to the Greek Furies, the Erinyes, especially in older publications. This is an unlikely association since she is almost always shown in Etruscan iconography to be a benevolent guide, not an avenging spirit, which the Furies often represent. Her other attributes include the possession of a torch, key, or scroll, and she is shown often to be bare chested with cross straps across her breast, adorned with fur boots, a rolled short chiton, and sometimes with unattached sleeves. In fact, her dress has been attributed by Scheffer as specifically the dress of a huntress. Vanth is involved in a variety of different types of scenes in Etruscan art; the most common types associate her presence with occasions of slaughter and murder, including scenes from the Trojan cycle. Occasionally she is shown rising up out of the ground in such contexts, as seen on an ash urn from Chiusi. Sometimes she is even shown as a solitary figure decorating the sides of ash urns. Other scenes in which Vanth is present involve the meeting and escort of the dead, in the role of psychopompos, who are either walking or being transported on horseback, wagon, or chariot. In general, Vanth is associated with death and the journey of the deceased to the Underworld, but in a variety of different ways; she is present in scenes of the moment of death as well in scenes where the deceased is already fully dead and journeying to the Underworld. She is depicted as a benevolent psychopompian figure, in contrast to the menacing Charun, her sometime companion. The materials that Vanth is identified as carrying, which include a torch, key, scroll, or sword, also relate to her role as a guide in the Underworld. The torch can be used to light the way for travellers to the Underworld, although some scholars interpret it as a status symbol or as an indication of office, and the key unlocks its doorway. Additionally, the scroll may reveal more about Vanth, as one instance actually displays her name inside, vanθ. Vanth has been interpreted as a goddess of fate, and using this association, the scroll may contain the destiny of the deceased. However, in total, Vanth is depicted as a young, vibrant female chthonic figure, sometimes in the company of other Vanths, and sometimes with Charun; she is a figure who assists with the journey of the deceased to the underworld.

Этрусктердің хтондық фигуралары

Басқа этруск хтондық (немесе әлем асты) тұлғаларының қатарында Шарун, Калу, Персипнай, Турмс, Айта және Кульсу бар.