Кіріспе

Вайкато жазығы (Ваикато бассейні деген баламалы атау екіұшты термин, себебі ол бүкіл өзен алабын білдіре алады) Жаңа Зеландияның Солтүстік аралының солтүстік-батысындағы кең жазық жерлерді құрайды. Бұл Уайкато өзенінің аллювиалды жазықтары, ол елдегі ең ұзын өзен және оның ұзындығы ... .

География

Далаларды шамамен Орта Вайкато жазығына (сонымен қатар Орта Вайкато бассейні, Гамильтон бассейні) және өзен сағасына жақын орналасқан Төменгі Вайкато жазығына бөлуге болады. Қазір бұл жерлер қарқынды түрде өңделуде. Мұнда сүт өнімі үшін мал өсіруге арналған ірі қара, қой, дәнді дақылдар мен жүгері өсіріледі, бірақ жергілікті экономиканың негізгі саласы – сүт шаруашылығы. Төменгі жазық жүзүмдіктерімен де әйгілі, ал ортаңғы жазықта, әсіресе Кембридж және Матамата қалаларының маңында, Оңтүстік жарты шардағы ең жақсы таза қанды жылқы тұрақтары орналасқан. Жердің көп бөлігі құнарлы торф топырақтан тұрады, сонымен қатар солтүстік-шығыс бөліктеріндегі маңызды аудандар әлі де кептірілмеген батпақтар болып қалып отыр. Бұл Төменгі Вайкато басқару аймағының құрамында.

Геология

Гамильтон бассейнінің бөлігі рифтік аңғар ретінде қалыптасқанына геологиялық дәлелдер бар. Осыған байланысты қалыпты жарылым 350 000 жыл бұрын белсенділігін жойған болуы мүмкін, бірақ көл шөгінділерінде 7600 жыл бұрынғы жергілікті жер сілкінісінің белгілері бар. Эпицентрлер жазықтың солтүстік-шығысындағы белгілі қазіргі активті жарылым жүйелерімен байланысты болуы мүмкін. Негіз – Вайпапа Морринсвилл терранының сұр құмтасы, ол Жураның соңғы және Бор кезеңдерінде (160-120 млн жыл бұрын) қалыптасқан. Гамильтон бассейні бастапқыда су астында пайда болған, сондықтан теңіздік плиоцендік қабаттар шамамен 1,8 миллион жыл бұрынғы төртінші кезеңнің шөгінділерінің астында жатыр. Ең көне шөгінділер Пукетока формациясы деп аталады, ол саз, құм, брекшия және бассейнге жеткен пирокластикалық ағыннан пайда болған игнимбрит қабаттарын қамтиды. Жасырақ Ваеренга шағылы қоршаған таулардың желдеткіштерінен келген құмтас сынықтарынан тұрады. Одан да жасырақ, әдетте жер бетіне жақын болатын Карапиро формациясы риолиттік құмдар мен шағылдардан тұрады, олар балшыққа айналуы мүмкін. Вайкато өзені соңғы 1800 жылда бассейнде көп рет бағытын өзгерткен. Ол соңғы 100 000 жылда кем дегенде төрт рет бағытын өзгертті, қазіргі Карапиро көлінің аймағынан солтүстік-шығысқа қарай ағып, Хаураки шығанағындағы Темзаға жақын жерде құйып, бассейнді Уайпа өзеніне қарай сумен толтырды, ол әрқашан Вайкато өзенінің саласы болмаған. 65 000 жыл бұрын, ең көп дегенде 25 000 жыл бұрын ол Вайкато жазығын сумен толтырды, бірақ кейін 6 000 жыл бойы Хаураки жазығы арқылы сумен толтырды, шамамен 19 000 жыл бұрын Вайкато жазығын сумен толтыруға оралды. Сөйтіп, тек соңғы кезде ғана ол солтүстік-батысқа қарай ағып, Вайкато портының жанында Тасман теңізіне құйылады. Бұл өзенге жақын орналасқан соңғы шөгінділер негізінен Солтүстік аралының жанартаулық платосынан келген өңделген жанартаулық материалдар мен жанартаулық топырақтан тұрады, бірақ оңтүстікке қарай көптеген маңызды риолиттік жарылыстардан тефра/брекшия қабаттары бар, онда соңғы өзен тасқыны бұзылмаған. Он бес қабаттан тұратын Кауроа күл формациясының қабаттары сіз бассейнде қай жерде болсаңыз, соған байланысты Пукетока және Карапиро формацияларында кездеседі. Күл қабаттары бірнеше метрге дейін қалыңдығын жеткізе алады, бірақ Гамильтонның солтүстігінде жұқарады, және 350 000 мен 100 000 жыл бұрын салынған сегіз қабаттан тұратын қалың Гамильтон күл формациясын қамтиды. Сондай-ақ, Тонгариро және Таранаки аймақтарының андезиттік стратовулкандарынан, сондай-ақ Майор аралынан/Тухуадан алынған тефралар бар. Соңғы 50 000 жылдағы тефра қабаттарының қалыңдығы әртүрлі.