Норвегияның Жоғарғы Соты

Кіріспе

Норвегияның ең жоғары сот органы Норвегияның Жоғарғы соты (норвегиялық бокмол: (Norges) Høyesterett; норвегиялық нюнорск: (Noregs) Høgsterett; әдеби мағынасы "Жоғарғы сот") – Норвегия сот жүйесінің ең жоғары соты. Ол 1815 жылы Норвегия Корольдігі Конституциясының 88-бабы негізінде құрылды, онда тәуелсіз сот жүйесі белгіленген. Ол ел астанасы Ослода орналасқан. Азаматтық және қылмыстық істер бойынша соңғы сатыдағы апелляциялық сот ретінде қызмет етумен қатар, ол Министрлер кабинетінің Норвегия заңнамасына сәйкес әрекет етіп-етпегенін және Парламенттің Конституцияға сәйкес заң қабылдағандығын анықтау құқығына ие.

Тағайындау процесі

Норвегия Конституциясының 21-бабы Норвегия короліне Жоғарғы Сот судьяларын тағайындауға толық құқық береді. Бірақ, норвегиялық дәстүр бойынша, бұл бап құқықты Мемлекеттік кеңеске, яғни үкіметке жүктеу ретінде түсіндіріледі. Үкімет Сот тағайындаулар жөніндегі кеңестің ұсынымы бойынша тағайындаулар жасайды, ал кеңестің мүшелерін де Мемлекеттік кеңес тағайындайды.

Ақпарат

Жоғарғы сот – Норвегияның ең жоғары соты. Оның бүкіл Корольдікке қатысты құзыреті бар. Бұл апелляциялық сот, яғни іс алдымен аудандық (tingrett) сотында және көбінесе облыстық (lagmannsrett) сотында қаралуы тиіс. Дегенмен, Жоғарғы сот өзі қай апелляциялық істерді қарау керектігін шешуге құқылы. Бұл сотқа маңызды мәселелерді қарауға, түсіндіру қажет болған жағдайларда немесе стандарттарды белгілеуге мүмкіндік береді. Сот шешімдері төменгі сатыдағы соттар үшін де, Жоғарғы сот үшін де үлгі болып табылады. Норвегия заңнамасына сәйкес, адамның Жоғарғы сотта жауап беруге тікелей құқығы жоқ, себебі әділ сот талқылауына қатысты жалпыға ортақ адам құқығы қағидасы аудандық және облыстық соттар деңгейінде орындалған деп есептеледі. Жоғарғы сотта қандай істерді қарау керектігін үш судьядан тұратын комиссия шешеді. Осы комиссия төменгі сатыдағы соттардан түскен процестік мәселелер бойынша да шешім қабылдайды. Іс мақұлданғаннан кейін, оны 5 судья қарап шешеді. Егер сот нақты үлгі қалыптастыру қажет деп шешсе, іс 11 судьядан тұратын кеңейтілген құрамда қаралуы мүмкін. Сирек жағдайларда, іс жалпы отырыста барлық 20 судьяның қатысуымен қаралуы мүмкін. Мұндай жағдай заңның Конституцияға қайшы келетінін немесе маңызды мәселелерді шешу қажет болғанда туындайды. Сотқа Бас судья және оның орынбасары болып табылатын 19 судья басшылық етеді. Қазіргі Бас судья – Торил Мари Ои. Норвегия Конституциясына сәйкес, Жоғарғы сот судьясы лауазымына үміткер болу үшін Норвегия азаматы болуы, заңгерлік білімі болуы және кем дегенде 30 жасқа толуы керек. Судья тек қана Риксретте айыптау арқылы қызметтен алынуы мүмкін. 2013 жылға дейін мұндай жағдай болған емес. Судьялар 70 жасқа толғанда міндетті түрде зейнетке шығады. Соттың жалақысын Стортинг (парламент) реттейді. 2011 жылдың 1 қазанынан бастап судьяларға 1 487 000 NOK (262 600 АҚШ доллары), ал Бас судьяға 1 724 000 NOK (304 500 АҚШ доллары) төленеді.

The Supreme Court is Norway's highest court. It has the entire Kingdom as its jurisdiction. It is a court of appeal, i. e. cases cannot be brought before the court if they have not been tried in a district court (tingrett) and in most cases also in a regional court (lagmannsrett). Nevertheless, the Supreme Court has the prerogative to decide itself which cases of appeal it shall hear. This leads the court to hear cases of principal importance, where clarification is needed or where standards need to be set. Rulings set substantial precedence for the lower courts as well as for the Supreme Court itself. As a subject to Norwegian law, one has no right to be heard in the Supreme Court, as the universal Human Rights article on a fair trial is believed to be satisfied with the district courts and as courts of appeal the regional courts. The Supreme Court has a committee consisting of three justices who decide what cases shall be tried in the Supreme Court. The same committee decides in procedural questions appealed from the lower courts. Once approved, the case is heard and decided by 5 justices. A case may be decided in grand chamber, set with 11 justices, if the court decides that clear precedence needs to be set. In rare circumstances, a case may be heard in plenary session by all 20 justices. This happens when the court needs to decide if legislation conflicts with the constitution or a case involves fundamental questions. The court is chaired by a Chief Justice together with 19 other justices. The current Chief Justice is Toril Marie Øie. To be eligible to apply for the position as a Supreme Court justice, the Constitution of Norway states that one must be a Norwegian citizen, have a law degree with excellent academic record and be at least 30 years old. Justice may only be removed by impeachment through conviction in the Riksrett. As of 2013, this has never happened. Justices face mandatory retirement at age 70. The court's salary is regulated by the Storting. Since October 1, 2011, justices have been paid NOK 1,487,000 ($262,600) and the chief justice NOK 1,724,000 ($304,500).