Кіріспе
Ирландия мифологиясындағы Туатха Де Дананның бірінші патшасы. Ол көбінесе шайқаста қолы немесе қалың қанатын жоғалтқандықтан патшалығынан айырылған, бірақ Диан Сехт оны сиқырлы түрде емдегеннен кейін қайта иеленген. Нуада құдай болған деп саналады және ол британдық және галл құдайы Ноденмен байланысты, ол аң аулау мен балық аулаумен аты шыққан. Ранко Матасовичтің сөзіне сүйенсек, есімінің этимологиясы протокельт *snowdo сөзінен туындаған, яғни "тұман" немесе "дымқыл" (латын және авеста тілдеріндегі "бұлт" сөзімен байланысты), бірақ бұл пікір "таза болжам" болып табылады және валлий тіліндегі түріне сүйенеді. Сол сияқты, Юлий Покорный осы есімді Proto Indo European түбірі *neu d – "алыстыру, пайдалану, балық аулауға бару" деген мағынасынан шығарған. Матасович протокельт *nawito – "қажеттілік, мәжбүрлеу" деген мағынаны білдіретін түзілімнің өте қиын екенін айтады. Бұл – "Фер Болг" чемпионы Сренгпен болған шайқас. Нуаданың одақтасы, Норвегиялық Аенгаба, Сренгпен шайқасып, қаза тапты, ал Дагда Нуаданы қорғады. Дагданың 50 сарбазы Нуаданы шайқас алаңынан шығарды. Туатха Де шайқаста басымдыққа ие болды, бірақ Сренг кейін Нуадаға жеке шайқасқа шақырды. Нуада Сренгтің бір қолы байланған күйде шайқасуын талап етіп келісті. Сренг бас тартты, бірақ осы кезде шайқас жеңіліп, Фир Болг толығымен жеңілді. Туатха Де содан кейін Сренгке шайқастан бұрын ұсынылған жартысының орнына Ирландияның төрттен бірін өз халқына беруге шешім қабылдады, ол Коннахтты таңдады. Қолын жоғалтқаннан кейін Нуада енді патшалыққа лайық болмады, өйткені Туатха Де дәстүрі бойынша олардың патшасы денесі жағынан мінсіз болуы керек еді, және оның орнына Брес, өзінің сұлулығы мен ақыл-ойымен танымал, жартылай фоморлық ханзада патша болды. Фомриандар Ирландия халқының мифологиялық жаулары болды, олар көбінесе грек Титандары сияқты мифологиялық "қарсы күштермен" теңестірілді. Брес билігі кезінде олар Туатха Деден үлкен салық талап етті, олар жаңа патшаларының зорлықпен билеуіне және қонақжайсыздығына наразы болды. Осы кезде Нуада өзінің жоғалған қолын дәрігер Диан Чехт пен шебер Креидне (кейін Диан Чехттің ұлы Миах ет пен қаннан жасалған жаңа қолмен) жұмыс істейтін күміс қолмен алмастырды. Брес жеті жыл патшалық құрғаннан кейін тақтан алынды, ал Нуада қайта орнатылды. Ол тағы жиырма жыл патшалық құрды. Брес, зұлым көзді фоморлық Балордың көмегімен патшалықты күшпен қайтаруға тырысты, содан кейін соғыс пен зорлық жалғасты. Жас және күшті Лью Нуаданың сарайына келгенде, патша осы көп дағдылы жастың Туатха Деді фоморлықтарға қарсы жетектеуі мүмкін екенін түсінді және оның пайдасына орнынан бас тартты. Маг Туиредтің екінші шайқасы болды. Нуада Балордың соғыс кезінде өлтіріліп, басы кесілді, бірақ Лу Балордың кекін алды және Туатха Деді жеңіске жеткізді. Нуаданың ұлы қылышы Туатха Де Дананның төрт қазынасының бірі болды, ол олардың төрт ұлы қалаларының бірінен әкелінген. "Туреннің балаларының тағдыры" кітабында Нуада бір көзі бар есік сақшысы ретінде сипатталған, оның көзі ағайынды емшілер Миак пен Оирмиак мысықтың көзімен ауыстырған.
[[File:Armagh St. Patrick's Cathedral of the Church of Ireland North Aisle “Tandragee Man“ 2019 09 09. jpg|thumb|The Tandragee Idol, which is believed to represent Nuada He is mostly known from the tale in which he loses his arm or hand in battle, and thus his kingship, but regains it after being magically healed by Dian Cécht. Nuada is thought to have been a god and is related to the British and Gaulish god Nodens, who is associated with hunting and fishing. According to Ranko Matasovic, the etymology of the name is likely from Proto Celtic *snowdo meaning "mist" or "haze," (related to Latin and Avestan "cloud") but the formation is "pure conjecture" that relies on the Welsh form. Similarly, Julius Pokorny derives the name from a Proto Indo European root *neu d meaning "acquire, utilise, go fishing". Matasovic says that the formation from Proto Celtic *nawito meaning "need, compel" is quite difficult. in combat with the Fir Bolg champion Sreng. Nuada's ally, Aengaba of Norway, then fought Sreng, sustaining a mortal wound, while the Dagda protected Nuada. Fifty of the Dagda's soldiers carried Nuada from the field. The Tuatha Dé gained the upper hand in the battle, but Sreng later returned to challenge Nuada to single combat. Nuada accepted, on the condition that Sreng fought with one arm tied up. Sreng refused, but by this point the battle was won and the Fir Bolg all but vanquished. The Tuatha Dé then decided to offer Sreng one quarter of Ireland for his people instead of the one half offered before the battle, and he chose Connacht. Having lost his arm, Nuada was no longer eligible for kingship because of the Tuatha Dé tradition that their king must be physically perfect, and he was replaced as king by Bres, a half Fomorian prince renowned for his beauty and intellect. The Fomorians were mythological enemies of the people of Ireland, often equated with the mythological "opposing force" such as the Greek Titans to the Olympians, and during Bres's reign they imposed great tribute on the Tuatha Dé, who became disgruntled with their new king's oppressive rule and lack of hospitality. By this time Nuada had his lost arm replaced by a working silver one by the physician Dian Cecht and the wright Creidhne (and later with a new arm of flesh and blood by Dian Cecht's son Miach). Bres was removed from the kingship, having ruled for seven years, and Nuada was restored. He ruled for twenty more years. Bres, aided by the Fomorian Balor of the Evil Eye, attempted to retake the kingship by force, and war and continued oppression followed. When the youthful and vigorous Lugh joined Nuada's court, the king realised the multi talented youth could lead the Tuatha Dé against the Fomorians, and stood down in his favour. The second Battle of Mag Tuired followed. Nuada was killed and beheaded in battle by Balor, but Lugh avenged him by killing Balor and led the Tuatha Dé to victory. Nuada's great sword was one of the Four Treasures of the Tuatha Dé Danann, brought from one of their four great cities. In The Fate of the Children of Tuireann Nuada is described as having a one eyed door keeper, whose eye is replaced by the brother healers Miach and Oirmiach with that of a cat.
Қарым-қатынастар
Нуада Боанның күйеуі ретінде сипатталған Нехтан мен Элкмармен бірдей болуы мүмкін. Оның әкесі генеалогияда Етарламның ұлы Ектах деп көрсетілген. Орта ғасырлық мәтіндерде Нуаданың Диан Сехт және Гойбню деген екі бауыры болғаны айтылады. Етадон Нуаданың ұлдарының бірі, ал Гейбл оның немересі аталған. Гейбл Дагданың қызынан (Айндж деп аталған) бір шоқ таяқ ұрлап, оларды лақтырған жерде көркем орман пайда болды. "Басқыншылықтар кітабында" Нуадаға Кайшер есімді ұл және Уилленд есімді немере берілген.
Мұра
Нуада есімін бөлісетін кейіпкерлердің қатарында кейінірек Ұлы патшалар Нуаду Фин Файл мен Нуаду Нехт, сондай-ақ Фионн мак Камхейлдің анасы Нуада да бар. Жүз шайқастың Коннына қарсылас Муг Нуадат ("Нуаданың құлы") болған. Ирландияның ерте тұрғындары Дельбхнаның Роскоммон округіндегі Дельбхна Нуадат деп аталатын бір тармағы болды. Қазіргі Майнут қаласы Нуаданың есімімен аталады (оның ирландша атауы Maigh Nuad, яғни Нуада жазығы). Иннисфалден жылнамасының Патрикке дейінгі бөлімінде Нуада туралы толық емес жазба бар. Онда Эримон ұлдары арасында Ирландияның бөлінуі туралы жазбада былай делінген: "Ирландиядағы әрбір отбасы оның туыстарының күтімі мен оның төзімділігі үшін Нуаданың ұрпақтарынан шыққан".
Мифологиялық ұқсастықтар
Нуаданың есімі, теңіз және емдеумен байланысты британдық құдай Ноденспен, сондай-ақ уэльстік мифологиялық тұлға Нуддпен этимологиялық байланысты. Уэльстің тағы бір тұлғасы, Лудд Ллоу Эрайнт (Күміс қолдың Лудды), дыбыстық үйлесім арқасында Нудд Ллоу Эрайнттен туындаған болуы мүмкін. Сонымен қатар, скандинавиялық құдай Тир де Марспен теңестірілген және қолынан айырылған. Сабазиос – қасиетті қолмен байланысты тағы бір үнді-еуропалық құдай.