Уэльс патшасы Маф ап Матноу және төрт тармақтың жырлары

Кіріспе

Гвинедтің уэльстік королі
адам

Уэльс мифологиясында Мафф Матонви, сондай-ақ Маф ап Матонви (Маф, Матонви ұлы) Гвинедтің королі болған. Ол соғыста болмаса, аяқтарын бойжеткен қыздың тізесіне қойып демалдыруы керек еді, әйтпесе қаза табар еді. Мафф туралы оқиға – «Мабиногидің» төрт тармағының төртіншісі.

Математиканы немерелері алдап жүр .

Мадтың немере інісі Гилфаетви Мадтың аяқ тірегі Говинге құмар болды. Сиқыршы Гвидион (Гилфаетвидің ағасы) Говинге қол жеткізу жоспарын ойлап тапты. Гвидион өзінің әйеліне Уэльске жаңадан келген мал – шошқалар туралы және оларды иесі Дифедтік Прайдериден қалай алуға болатыны туралы айтты. Ол ағасымен бірге бір топ адамды Середигонға алып барды, онда олар король Прайдериге аудиенция алу үшін бардтар болып киінді. Гвидион шебер тархуд (әңгімеші) болды және өз әңгімелерімен сарайды қызықтырды. Корольді әсер еткен соң, ол сиқырмен шақырған жылқылар мен итттерге шошқаларды айырбастауды ұсынды. Прайдери саудаға келісті, ал Гвидион мен оның серіктері шошқаларды Гвинендке қайтарып әкелді, бірақ оның алаяқтығы ашылып, Прайдери Гвинендке қарсы соғыс жариялады. Мад шайқасқа барған кезде Гилфаетви Говинге зорлық жасады. Соғыс Гвидионның Прайдериді жеке шайқаста өлтіруімен аяқталды. Қасқырға оралғаннан кейін, король Мад Говиннің аяғына демалу үшін барды, бірақ ол енді бойжеткен қыз болмағандықтан, мүмкін болмады. Ол оны ар-намысын сақтап қалу үшін әйел ретінде алды, содан кейін жаза ретінде немерелерін қуғынға жіберіп, бір жылға көбейтілетін екі бұғыға айналдырды. Содан кейін оларды келесі жылы жабайы шошқаға, ал одан кейін қасқырға айналдырды. Олар үш жыл ішінде үш ұл өсірді: Хиддвн, Хичдвн және Блейдвн.

Гвидион мен оның немере інісі

Олардың жазасы біткен соң, Мат өзінің келесі аяқ ұстаушысы кім болуы керек екені жөнінде олардан кеңес сұрады. Гвидион өзінің қарындасы Арианродты ұсынды. Бірақ Арианрод таза емес еді, және оның таза екенін дәлелдеу үшін Маттың таяғынан секіріп өтуі сұралғанда, ол бірден ұл тауып алды. Баласын тастап, ұялып қашып кетті, Гвидион алып кеткен «дене бөлігін» қалдырып, сандыққа жасырды. Кейін Гвидион сандықты ашқанда, дене бөлігінің екінші бала екенін білді. Осы уақытта Арианродтың бірінші ұлын оның үлкен ағасы Мат танып, шүкіршілік суына шомылдырғанда Дилан деп атады. Бірақ Дилан шүкіршілік суына енгеннен кейін бірден теңізге түсіп, теңіз жануарының сипаттарына ие болды, теңіз суында кез келген балықтай жетік жүзіп, осылайша жаңа атын алды, «Дилан айл Дон», «Дилан екінші толқын»: «Осылайша оны шүкіршілік суына шомылдырды, және ол бірден теңізге түсті. Теңізге енгеннен кейін ол оның табиғатын қабылдады және ондағы ең жақсы балықтай жүзіп кетті». Аты жоқ екінші бала есімді болып өсті және Гвидионмен тығыз байланыста болды. Төрт жылдан кейін Гвидион баланы анасына апарды, ол Гвидионның баланы тәрбиелегеніне қынжылғандықтан және ашуланғандықтан оны танудан бас тартты, және оған оның рұқсаты болмаса, оған есім беруге тыйым салды. Оны алдап, оған есім беруге итермелеу үшін Гвидион өзін және баланы аяқ шеберлері етіп жамылдырды. Олар оған аяқ киім жасап жатқанда, бала құсқа тас лақтырып өлтірді. Арианрод «Сұлу қолмен соққы берді» деп жариялады, осылайша оны Ллеу Ллау Гиффс деп атады, «Шебер қолдың ақ шашты». Оның хитролығы ашылғаннан кейін, Арианрод жігітке тағы да қару ұстамауға тыйым салды. Уақыт өтіп, Ллеу үлкеніп, күшті болды. Гвидион тағы да жүрегін және өзін бардтар етіп жамылдырды, және Прайдери патшаға істегендей, Арианродтың сарайын әңгімелермен көңіл көтерді. Таңертең Гвидион Арианродты алдап, оның иелігіне шабуыл жасалып жатыр деп ойландырды. Ол одан кеңес сұрағанда, ол оған Ллеу Ллау Гиффске семсер байлап алуды бұйырды, ол шебер жауынгер екенін айтты. Ол осылай істегеннен кейін ғана Гвидион шындықты ашты. Тағы да алданып ашуланған Арианрод ұлына тағы да бір тиым салды, ол ешқашан адам әйелін алмайды. Осы уақытқа дейін Мат Гвидионға көңіл бөле бастады. Бірге олар емен, шөп және дала гүлдерінен әйел жасап, оған тіршілік сыйлады, оған Blodeuwedd, «Гүлбет» деген ат берді.

After their punishment was over, Math asked their advice as to who should be his next virgin footholder. Gwydion suggested his sister, Arianrhod. However, Arianrhod was not a virgin, and when asked to step over Math's rod in order to prove her virginity she immediately gave birth to a son. Abandoning the child she fled in shame, letting drop a "lump of flesh" which was borne away by Gwydion and concealed in a chest. When Gwydion later opens the chest he discovered the lump of flesh to be a second child. Meanwhile, the firstborn son of Arianrhod was acknowledged by his great uncle Math and given the name Dylan upon baptism. However, as soon as Dylan came in contact with his baptismal waters, he plunged into the sea and took on characteristics of a sea creature, moving through the seawater as perfectly as any fish, thus earning his new name, Dylan ail Don, "Dylan second wave": "So they had the boy baptized, and as they baptized him he plunged into the sea. And immediately when he was in the sea, he took its nature, and swam as well as the best fish that was therein." The unnamed second child grew precociously and he and Gwydion grew very attached to one another. After four years Gwydion took the boy to see his mother, who refused to recognise him out of shame and anger that Gwydion should have nurtured the boy, and placed a tynged on him that he should have no name unless she gave it to him. To trick her into naming him, Gwydion disguised himself and the boy as shoemakers and as they were making shoes for her, the boy threw a stone at a bird and killed it. Arianrhod declared "The fair one struck with a deft hand", and thus he was named Lleu Llaw Gyffes, "Fair Haired One of the Skillful Hand". His trick revealed, Arianrhod placed a tynged on the boy again that he would not take up arms until she gave them to him. Time passed and Lleu grew big and strong. Again, Gwydion disguised his nephew and himself, this time as bards, and like he did to King Pryderi, entertained Arianrhod's court with stories. In the morning, Gwydion deceived Arianrhod to believe that her estate was under attack. When she asked for his advice, he bade her gird a sword on Lleu Llaw Gyffes, who he said was a skilful fighter. No sooner had she done so than Gwydion revealed the truth. Furious at being tricked again, Arianrhod placed a tynged on her son once more, that he would never have a human wife. By this time, Math had come to sympathize with Gwydion. Together, they created a woman from the flowers of the oak, broom and meadowsweet and brought her to life, giving her the name Blodeuwedd "Flower Faced".

Ллеу және Блодевэдд

Бір күні Ллю үйден Матаға барып келген кезде, Блодевэдд Гронв Пэбр есімді дворянды көріп, оны қонаққа шақырды (әдепсіздік болмас үшін). Олар ғашық болды және Ллюді өлтіру жоспарын жасады. Блодевэдд Ллюден қалай өлтіруге болатынын сұрады: бір аяғы ешкінің арқасында, екіншісі су ваннасының жиегінде, шатыр астында тұрып, бір жыл бойы, тек жексенбі күндері, адамдар шіркеуде болғанда жасалған найзамен. Ол бұл туралы Гронвке айтты, ол найза жасауға кірісті. Бір жыл өткен соң, Ллюді осы ерекше позаны көрсетуге көндірді, онда оны өлтіруге болады. Ол күдіксіз, солай істеді. Гронв, тығырынан күтіп отырып, өзі жасаған найзаны оған лақтырды. Бірақ Ллю дереу өлмей, бүркітке айналып, жараланып қашып кетті. Гронв содан кейін Блодевэдд пен Ллюдің жерін басып алды. Гвидион жүрегі ауырып, шөменің ізімен жүріп, Ллюді (бүркіт түрінде) көл маңындағы емен ағашының үстінде, өте нашар күйде тапты. Ол оны ағаштан шақырып алып, үш өлең – Гвидионның englynion-дарымен қайтадан адамға айналдырып, Матпен бірге денсаулығын қалпына келтірді. Содан кейін Ллю Гронв пен оның әйелінен кек алды. Блодевэдд бұл туралы естіп, қыздарымен бірге қашып кетті, бірақ олар қатты қорқып, ешкім арттан шабуылдамауы үшін кері басып жүрді. Амал жоқ, олар көлге құлап кетті (Ффестиниогтың үстіндегі сортаңдағы Ллин и Морвиньон), тек Блодевэдд ғана аман қалды. Гвидион оны тұтқындап, өлтірудің орнына, оны бақаға айналдырып, оның сыртқы түрін көрсететін «Гүлбет» деген ат беріп, осы түрде мәңгілікке қарғыс салды. Гронв Ллюге жер немесе ақша ұсынды, бірақ Ллю тек бір ғана шешімді қабылдады: Гронвке, өзіне шабуыл жасағандай, найза лақтыру. Гронв келісті, бірақ Ллю мен оның арасына үлкен тас қоюды өтінді. Дегенмен, Ллю найзасын тас арқылы лақтырып, Гронвты өлтірді. Осыдан кейін ол жерлерін қайтарып алды және кейіннен Маттың орнына Гвинед патшасы болды.

One day, when Lleu was away from home visiting Math, Blodeuwedd saw a nobleman, named Gronw Pebr, passing and invited him to stay (for it would be rude not do so). They fell in love and concocted a plot to kill Lleu. Blodeuwedd elicited from Lleu how he could be killed — with one foot on the back of a goat and the other on the rim of a bath of water, underneath a canopy, using a spear that had been made over the course of a year only on Sundays whilst the people were at Mass. She told this to Gronw and he set out to make the spear. A year later, she persuaded Lleu to demonstrate this odd position where he might be killed. Suspecting nothing, he did so. Gronw, who had been waiting in ambush, threw the spear he had made at him. However, rather than dying outright Lleu turned into an eagle and flew away wounded. Gronw then took Blodeuedd and Lleu's land. Gwydion went searching for his nephew and, by following a pig, found him (still an eagle) in a very bad state at the top of an oak tree by a lake. He called him down from the tree with three stanzas of poetry called the englynion Gwydion, transformed him back into a man and with Math nursed him back to health. Then Lleu sought revenge on Gronw and his wife. Blodeuedd heard of this and fled, taking her maidens with her, but they were so frightened, that they ended up walking backwards to make sure nobody attacked them from behind. Unfortunately, they ended up falling into a lake (Llyn y Morwynion on the moors above Ffestiniog), with only Blodeuedd surviving. Gwydion captured her and instead of killing her, turned her into an owl and cursed her with this form permanently through giving her the name Blodeuwedd ("Flower Face"), reflecting the owl's appearance. Gronw offered Lleu land or money as payment, but Lleu would only accept one resolution: that he throw a spear at Gronw in the same way that he had been attacked. Gronw accepted, but asked that a large stone be placed between him and Lleu. Nevertheless, Lleu threw the spear right through the stone and killed Gronw. After this he took back his lands and later succeeded Math as king of Gwynedd.

Этимология

Математика атауы протокельт тіліндегі *matu сөзінен туындаған деп саналады, ол "жақсы" немесе "сәтті" мағынасын білдіреді, сонымен қатар аюды жұмсақ айту үшін қолданылған сөз болған.