Кіріспе

Ирланд құдайы

Ирландия мифологиясында Гойбнью (; ) – Туатха Де Дананның металл шебері. Ол темірші құдай болған деп саналады, сонымен қатар қонақжайлықпен де байланысты. Оның аты уэльс тіліндегі Гофаннон және галл тіліндегі Гобанн есімдерімен туыс.

Этимология

Goibniu атауы *Gobeniū немесе *Gobanniō түрінде қайта құрастырылған протокельт түбірінен шыққан, ол *goben, яғни "ұста" (қ. Ежелгі ирландтық gobae, орта уэльстік gof, орта бретондық gof(f), ескі корн тіліндегі gof "ұста"; сондай-ақ галлик gobedbi "ұсталармен" < *goben bi немесе *gob et bi). Осы түбір галлик құдай Deo Cobanno (< *Gobannos) және уэльс мифологиясындағы Дон құдайының ұлы Гованнон (< *Gobannonos) есімдерінде де кездеседі, бұл протокельт аңыздарында есімнің ортақ тегін көрсетеді. Бұл есім түрлі жеке есімдерде де қолданылған, мысалы, галлик Gobannitio, Gobannicnus немесе Gobano, көне ирландтық Gobain (лат. Gobanus), ескі бретондық Ran Gof, сондай-ақ топонимдер Gobannium (қазіргі Абергавенни) және Sanctus Gobanus (Сент-Гобен). *goben түбірінің прото-индоевропалық (PIE) шығу тегі күмәнді, кейбір ғалымдар оны кельт тілімен ғана байланыстырады. Ол PIE *g(w)hobh арқылы латынша faber ("шебер") сөзімен байланысты болуы мүмкін, бірақ әдетте бұл сөз *dhHbh ro түбірінен шыққан (қ. армянша darbin). Патриция де Бернардо Стемпель оны PIE *g(h)eubh ("қисық, иілгіш") сөзінен шығарған, себебі қола балғамен соғылып, иілген, ал темірге қарамастан, оны балқытатын. Вацлав Блажек оны литвалық от құдайы Габиямен байланыстыруды ұсынған.

Отбасы

Әкесінің аты Есарг немесе Тюрбе Трагмар, "айқыш лақтырушы" деп аталады. Гойбню жиі күміс шебері Кредине және ағаш ұстасы Лухтамен бірге Три Де Дана (өнердің үш құдайы) ретінде топтастырылады, олар Туат Де-нің фоморлықтармен шайқасу үшін қолданған қаруларын жасады. Басқа нұсқа бойынша, ол Кредине және дәрігер Диан Чехтпен бірге топтастырылған. Гойбню Диан Сехт пен Нуаданың інісі ретінде Мойтура шайқасының екіншісінде (Маг Туирэд) аталған. Гойбнийдің аты-жөні белгісіз әйелі Дрогедадағы үңгірге жерленген деп есептеледі.

Фольклорлық

Ирландия фольклорында Гавида және Гавиган есімді бірнеше тұлғалар бар, олар Лудың дүниеге келуіне қатысады. Бұл тұлғалар теміршілер ретінде белгілі және олардың керемет сиыры бар, ол Glas Gaibhnenn. Гавиган туралы әңгімелерде, мұнда Глас Гавиган деп аталатын сиырды Балор ұрлап кетеді және Гавиган Тори аралында ағаштар өсіргеннен кейін ғана қайтарады. Бұл ертегіде Гавиган Балордың қызымен танысып, Лудың әкесі болады. Әңгіменің тағы бір нұсқасында Гавида Mac Kineely мен Mac Samthainn-нің бауыры және темірші ретінде аталады; осы нұсқада Mac Kineely атақты сиырға ие, оны Балор ұрлап алады және кейіннен Лудың әкесі болады. Гейблен – бұл тағы бір тұлға, ол Туата Дедің теміршісі, оның алып сиыры болған. Оның пеші Дойре на Туанда орналасқан, онда ол Sliabh an Iarainn темір тауының кенін балқытқан. Сол кезден бері сол жерде темір құю шеберханасы жұмыс істеп келеді.

Екіншілік көздер

Джеймс Маккиллоп (1998). Келт мифологиясының сөздігі. Лондон: Оксфорд. .