Беноит Жозеф Андре Риго – Гаити революциясының басшысы, әскери қайраткері. 1761-1811 ж. өмір сүрген. Пétion және Boyer сияқты болашақ президенттерді тәрбиелеген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гаити әскери басшысы (1761–1811)
Haitian military leader (1761–1811)
Бенуа Жозеф Андре Риго (17 қаңтар 1761 – 18 қыркүйек 1811) – Гаити революциясы кезіндегі жетекші мулат әскери қайраткері. Оның шәкірттерінің арасында Александр Петион мен Жан-Пьер Бойер болды, олар екеуі де кейін Гаити президенттері болды.
Benoit Joseph André Rigaud (17 January 1761 – 18 September 1811) was the leading mulatto military leader during the Haitian Revolution. Among his protégés were Alexandre Pétion and Jean Pierre Boyer, both future presidents of Haïti.
Ерте өмір
Риго 1761 жылдың 17 қаңтарында Сен-Домингудегі Лес-Кей қаласында, бай француз плантаторы Андре Риго мен құл әйел Роза Босси Депа отбасында дүниеге келді. Әкесі оның аралас нәсілді (мулат) екенін жас кезінде мойындап, Бордоға жіберіп, алтын шеберлігін үйренуге мүмкіндік берді. Риго ақ адамға ең жақын болу үшін түзу шашы бар қоңыр түсті шаш-жапқыш (парик) тағумен белгілі болды.
Rigaud was born on 17 January 1761 in Les Cayes, Saint Domingue, to André Rigaud, a wealthy French planter, and Rose Bossy Depa, a slave woman. His father acknowledged the mixed race (mulatto) boy as his at a young age and sent him to Bordeaux, where he was trained as a goldsmith. Rigaud was known to wear a brown haired wig with straight hair to resemble a white man as closely as possible.
Революциялық
Франциядан Сен-Домингге оралғаннан кейін Риго саясатқа белсенді түрде араласты. Ол Винсент Оге мен Жюльен Раймондтан кейін, колониялық Гаити деп белгілі болған Сен-Домингдегі бос түсті адамдардың мүдделерін қорғайтын жетекші болды. Риго революциялық Франциямен және Адам және азамат құқықтары туралы декларацияның барлық бос адамдардың азаматтық теңдігін қамтамасыз ететін түсіндірмесімен бірікті. 1790 жылдардың ортасына қарай, солтүстікте құлдар көтерілісі болған кезде, Риго армияға, Уэст және Суд департаменттеріндегі күшке басшылық етті. Ригоның билігі көбінесе оңтүстікте орналасқан бос қара және мулат плантаторларына тигізген ықпалынан туындады. Олар Роман ла Профетесс сияқты бұрынғы құлдардың көпшілігінен қорқып, Ригомен одақтасудан бас тарды және 1793 жылы Сен-Домингде құлдықты жойған француз комиссарларының жағына шықты. Ол американдықтар тарапынан Сент-Китсте ұсталды және босатылғанға дейін онда ұсталды.
After returning to Saint Domingue from France, Rigaud became active in politics. He was a successor to Vincent Ogé and Julien Raimond as a champion of the interests of free people of color in Saint Domingue, as colonial Haïti was known. Rigaud aligned himself with revolutionary France and an interpretation of the Declaration of the Rights of Man and of the Citizen that ensured the civil equality of all free people. By the mid 1790s, with slave uprisings in the North, Rigaud was leading an army, a force in the Ouest and Sud departments. Rigaud's power came from his influence with the free black and mulatto planters, found mostly in the South. They were fearful of the masses of former slaves, led by the likes of Romaine la Prophétesse, with whom Rigaud refused to ally, and sided instead with the French commissioners who abolished slavery in Saint Domingue in 1793. He was detained in Saint Kitts by the Americans and held there until he was released.
Леклерк экспедициясы
Риго 1802 жылы генерал Чарльз Леклеркпен бірге Сен-Домьингеге оралды. Леклерк – Наполеон Бонапарттың күйеу інісі, ол Туссенді құлату және Сен-Домьингеде француз отаршылдық билігі мен құлдықты қайта орнату үшін жіберілген. Бірінші француз Республикасы 1794 жылы алғашқы құл көтерілісінен кейін колониядағы құлдықты жойғаннан кейін, қант қамысы мен кофе плантацияларынан тауар экспорттауға негізделген отарлық жүйе әлсіреді. Қант өндірісі айтарлықтай төмендеді, көптеген ақ және мулаттар аралды босқындар ретінде тастап кетті. Олардың көптегені Америка Құрама Штаттарына, Чарльстон сияқты оңтүстік қалаларына немесе Куба мен Жаңа Орлеан испан колонияларына көшті. Леклерк бастапқыда Туссенді тұтқындап, жер аударуға жетті, бірақ Туссеннің офицерлері гаитилік жергілікті әскерлердің қарсылығын ұйымдастырып, тағы екі жыл бойы күресті. Ауру мен гаитиліктердің қарсылығынан жеңілген Франция 1803 жылдың қарашасында 7 мың аман қалған әскерін кері қайтарып алды, бұл жіберілген күштердің үштен бір бөлігіне жетпеді. Солтүстіктен келген қара нәсілді Жан Жак Дессалин Сен-Домьингеге жеңіс пен тәуелсіздік әкелді және Гаитиді елдің жаңа аты деп жариялады. Соңында ол өзін император деп жариялады. Риго 1802–1803 жылдары экспедиция сәтсіз аяқтағаннан кейін Францияға оралды. Бір кезде ол өзінің бәсекелесі Туссенмен бірге Форт-де-Жоу бекінісінде тұтқын болып ұсталды, Туссен 1803 жылы сол бекіністе қайтыс болды.
Rigaud returned to Saint Domingue in 1802 with the expedition of General Charles Leclerc, Napoleon Bonaparte's brother in law, who was sent to unseat Toussaint and re establish French colonial rule and slavery in Saint Domingue. After the First French Republic abolished slavery in the colony in 1794 after the first slave uprising, the colonial system, based on exports of commodities from sugar cane and coffee plantations, had been undermined. Sugar production fell markedly, and many surviving white and mulatto planters left the island as refugees. Many emigrated to the United States, where they settled in southern cities such as Charleston, or to the Spanish colonies of Cuba or New Orleans. Leclerc was initially successful in capturing and deporting Toussaint, but Toussaint's officers led the opposition by Haitian indigenous troops and fought on for two more years. Defeated by disease as well as Haitian resistance, France withdrew its 7,000 surviving troops in November 1803, less than one third of the forces that had been sent there. Jean Jacques Dessalines, a black from the North, led Saint Domingue to victory and independence and declared Haiti the new name of the nation. He ultimately declared himself emperor. Rigaud returned to France after the failure of the expedition in 1802–1803. For a time, he was held a prisoner in Fort de Joux, the same fortress as his rival, Toussaint, where the latter died in 1803.
Соңғы экспедиция
Риго 1810 жылдың желтоқсан айында үшінші рет Гаитиге оралды. Ол Оңтүстік мемлекетінің президенті болып, оңтүстіктегі мулат және бұрынғы одақтасы Александр Петионға, сондай-ақ солтүстікте билікті басып алған Анри Кристофке қарсы тұрды. Ригоның қайтысынан кейін көп ұзамай Петион Оңтүстікке билікті қайтарып алды. Ригоның қабірі Камп-Перрин мен Лес-Кейс арасындағы кішкентай төбеде орналасқан, және көлік тасымалын жеңілдету үшін жаңа жол салуға ыңғайласу үшін екіге бөлінген.
Rigaud returned to Haiti a third time in December 1810. He established himself as President of the State of the South, in opposition to both Alexandre Pétion, a mulatto and former ally in the South, and Henri Christophe, a black who took power in the North. Shortly after Rigaud's death the following year, Pétion recovered power over the South. Rigaud's tomb is on a small hill between Camp Perrin and Les Cayes, which has been divided into two to allow a new road to ease transportation.