Кіріспе

Борово немесе Бормо (галдық: *Borwō, Bormō) – Галлия және Галлекияда құлшылық етілген ежелгі келт құдайы, емдік бұлақтардың қасиеттісі. Ол кейде грек-рим құдайы Аполлонмен теңестірілген, бірақ рим дәуірінде оның культі жоғары дәрежеде тәуелсіздігін сақтап келген.

Атауы

Галлиялық теоним Boruō «ыстық бұлақ», «жылы су» дегенді білдіреді. Ол протокельт тіліндегі *berw («қайнату, пісіру»; салыстырыңыз, ежелгі ирланд тіліндегі berbaid, орта валлий тіліндегі berwi), өзі прото-үнді-еуропа тіліндегі *bʰerw («қайнату, пісіру»; салыстырыңыз, латын тіліндегі ferueō – «қатты ыстық, қайнау», санскрит тіліндегі bhurváni – «көтеріліс, жабайылық») тілінен шыққан. Ирландиядағы Беару өзені (Barrow өзені) де осы келт түбірімен байланысты. Bormō нұсқасы жұрнақтардың айырмашылығынан немесе ұқсамаудан туындауы мүмкін. Белгілі туындылары: Bormanicus (Калдас де Визела), ертерек *Borwānicos, және Bormanus немесе Borbanus (Аикс-ан-Диоис, Аикс-ан-Прованс), ертерек *Borwānos. Боруобуэндоа есімді қасиетті әйел, мүмкін, галликалық теоним *Buruo bouinduā немесе *Buruo bō uinduā-ны бейнелейді, ол Утрехтте де табылған. Бурбон-л'Аршамбо, Бурбон-Ланси, Бурбон-ле-Бэн, Бульбон, Бормес, Бурбриак, Ла Бурбуль және Вормс топонимдері Borvo-дан немесе оның Bormo нұсқасынан алынған. Франциядағы Бурбуйон, Бурбан және Бурбиер сияқты көптеген шағын өзендердің аттары да осы теонимнен шыққан.

Ғибадат орындары

Галлияда ол Лингондар аумағындағы Бурбонн-ле-Бэйнде ерекше құрметке ие болды, онда он жазу тіркелген. Тағы екі жазу бар, біреуі (CIL 13, 02901) Entrains sur Nohain-нен, ал екіншісі (CIL 12, 02443) Gallia Narbonensis-тегі Aix en Savoie-ден. «Борво» деп жазылған ант тақташалары құрбандық шалушылардың өздері немесе басқалар үшін емделуді тілегенін көрсетеді. Борвоға құрбандықтар табылған көптеген орындар Галлияда: оған арналған жазулар Дромдағы Aix en Diois, Буш-дю-Рондағы Aix en Provence, Гердегі Auch, Аллиердегі Bourbon l'Archambault, Савойядағы Aix les Bains, Саона-э-Луардағы Bourbon Lancy, Савойядағы Aix les Bains, Жоғарғы Марнадағы Bourbonne les Bains және Нивердегі Entrains sur Nohain қалаларында табылды. Сондай-ақ, Нидерландыдағы Утрехт қаласында да табылған, онда ол Boruoboendua Vabusoa Labbonus деп аталады, ал Португалиядағы Vizela және Idanha a Velha қалаларында ол Borus деп аталып, Марспен теңестіріледі. Бормана кейбір аймақтарда еркек серігіне тәуелсіз құдай ретінде табынылды, мысалы, Saint Vulbas қаласында. text=Deo Apol/lini Borvoni / et Damonae / C(aius) Daminius / Ferox civis / Lingonus ex / voto|автор=|тақырып=|көз: Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL), 13: 05911. Бурбонн лес Бэн. text=Bormano / et Borman[ae] / P(ublius) Sappinius / Eusebes v(otum) s(olvit) / l(ibens) m(erito)|автор=|тақырып=|көз: Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL), 12: 01561. Бубон Лэнси. Борво Сирона құдайымен ұқсастықтарды көрсетті, ол да минералды бұлақтармен байланысты емшіл құдай болды. Кейбір ғалымдардың пікірінше, Сирона оның анасы болуы мүмкін. Борво сияқты, Аполлонмен теңестірілген құдайлар емдік бұлақтардың қамқоршылары болды және олар әдетте өз жұбайлары немесе ұлдары ретінде құдайлармен байланысты болды. Ол Дромдағы Aix en Diois қаласында Борманамен, Саона-э-Луардағы Bourbon Lancy және Жоғарғы Марнадағы Bourbonne les Bains қалаларында Дамонамен кездеседі, бірақ Нивердегі Entrains sur Nohain қаласында «адал рух» Кандидус оны сүйемелдейді. Нидерландыдағы Утрехт қаласында Boruoboendua Vabusoa Lobbonus ретінде ол кельт Гераклы Макузан мен Балдруспен бірге табылады.