Уэльс мифологиясындағы антиһерo: Эфнисиеннің трагедиясы

Кіріспе

Уэльс мифологиясындағы анти-қаһарман Efnisien fab Euroswydd (сондай-ақ Efnissien немесе Efnysien деп те жазылады) – Уэльс мифологиясындағы садистік анти-қаһарман, ол Бранвен ферх Ллордың, Мабиногидің екінші тармағындағы оқиғада маңызды рөл атқарады. Уилл Паркер оны "психопатиялық тұлғаны зерттеу" және "қоғамдық тәртіпсіздік күштерінің бейнесі" деп сипаттаған, ол оқиғадағы соңғы трагедияның тудырғышы және Ирландия мен Ұлы аралдың қирауына басты себепкер. Ол Euroswydd және Penarddun ұлы, Nisien-нің егіз інісі, ал Бран-Бақытты, Манаудан және Бранвеннің жарты інісі. Уэльс Триадалары Ллорды Британияның үш құрметті тұтқынының бірі деп атайды, себебі ол Euroswydd-тың қолында тұтқынға алынған; бұл, әдетте, Пенарддунның кіші ұлдарының дүниеге келуі туралы жоғалған дәстүрмен байланысты.

Уэльстік дәстүрдегі рөлі

Ирландия патшасы Матолкх Харлехке келіп, Ұлылар аралының Ұлы патшасы Бранмен сөйлеседі және оның қарындасы Бранвеннің қолын сұрайды, осылайша екі ел арасында одақ орнатылады. Бендигейдфран Матолкхтың өтінішін қабылдайды, бірақ Льордың балаларының араласақан ағасы Эфнисиен, Матолкхтың үйленуге рұқсат сұрамағанына ашуланып, оның жылқыларын қатыгездікпен қиып тастағанда тойлар тоқтатылады. Матолкх қатты ренжіді, бірақ Бран оған өлгендерді қайта тірілтетін сиқырлы қазанды сыйлайды. Матолкх пен Бранвен сыйлыққа риза болып, Ирландияға патшалық құру үшін қайта оралады. Матолкхтың патшалығына келген соң Бранвен Гверн есімді ұл тудырады, бірақ Эфнисиеннің жасаған қиянаты ирландтар арасында ашуды тудырады, соңында Бранвенді жаман көріп, ас үйге қуады және күнделікті ұрып-сапалайды. Ол бір қарлығашты қолға түсіріп, оны Ирландия теңізі арқылы ағасы Бранға хабар жібереді. Бран ағасы Манауидтан және Ұлыбританияның 154 кантрефінен жиналған жауынгерлердің үлкен әскерімен оны құтқару үшін Уэльстен Ирландияға аттанады. Ирландтар бейбітшілікке келісіп, Бендигейдфранды қабылдайтын үлкен үй салып, ішіне жүз қап ұн іледі, бірақ ішінде қарулы жауынгерлер жасырыныпты. Эфнисиен сатқындық сезіп, залды барлап, жауынгерлердің бас сүйектерін сындырып өлтіреді. Кейін той кезінде Эфнисиен тағы да өзін қорланған сезініп, Гвернді тірідей өртеп өлтіреді. Ирландтардың өлгендерді қайта тірілту үшін қазанды пайдаланатынын көріп, ол ирландтардың мәйіттерінің арасында жасырынып, жаудың қазанға тастағанын біледі. Ол қазанды іштен жояды, осы процесте өзін құрбан етеді. Соғыстан тек жеті адам аман қалады, олардың арасында Манауидтан, Талиэсин және Дифед Корольдігінің ханзадасы Прайдери, ал Бранвен жүрегі сынығынан қайтыс болады. Өлімге жеткен Бран аман қалғандарға оның басын кесіп, Британияға қайтаруды бұйырады. Жеті жыл бойы жеті аман қалған Харлехта болады, онда Бендигейдфранның басы оларды әңгімелеу арқылы көңіл көтереді. Кейін олар Гвалеске (көбінесе Дифедтегі Грасхолммен теңестіріледі) көшіп, сексен жыл бойы уақыттың өтуін сезбей өмір сүреді. Соңында, Гвин Хайлин залдағы есікті ашып, Корнуоллға қарайды және оларға болған қайғы қайта оянады. Олардың бұйрығымен, енді үнсіз қалған басты Гвинфринге, "Ақ төбеге" (қазіргі Лондон мұнарасы тұрған жер деп есептеледі) алып келіп, Францияға қарай көмеді, осылайша жауапты тоқтату үшін жерлейді.

The Irish king Matholwch sails to Harlech to speak with Brân the Blessed high king of the Island of the Mighty and to ask for the hand of his sister Branwen in marriage, thus forging an alliance between the two lands. Bendigeidfran agrees to Matholwch's request, but the celebrations are cut short when Efnysien, a half brother to the children of Llŷr, brutally mutilates Matholwch's horses, angry that his permission was not sought in regards to the marriage. Matholwch is deeply offended until Bran offers him compensation in the form of a magic cauldron that can restore the dead to life. Pleased with the gift, Matholwch and Branwen sail back to Ireland to reign. Once in Matholwch's kingdom, Branwen gives birth to a son, Gwern, but Efnysien's insult continues to rankle among the Irish and, eventually, Branwen is mistreated, banished to the kitchen and beaten every day. She tames a starling and sends it across the Irish Sea with a message to her brother Bran, who sails from Wales to Ireland to rescue her with his brother, Manawydan and a huge host of warriors, mustered from the 154 cantrefs of Britain. The Irish offer to make peace and build a house big enough to entertain Bendigeidfrân but hang a hundred bags inside, supposedly containing flour but actually containing armed warriors. Efnisien, suspecting treachery, reconnoitres the hall and kills the warriors by crushing their skulls. Later, at the feast, Efnysien, again feeling insulted, murders Gwern by burning him alive, and, as a result, a vicious battle breaks out. Seeing that the Irish are using the cauldron to revive their dead, he hides among the Irish corpses and is thrown into the cauldron by the unwitting enemy. He destroys the cauldron from within, sacrificing himself in the process. Only seven men survive the conflict, among them Manawydan, Taliesin and Pryderi, prince of the Kingdom of Dyfed, Branwen having herself died of a broken heart. The survivors are told by a mortally wounded Bran to cut off his head and to return it to Britain. For seven years the seven survivors stay in Harlech, where they are entertained by Bendigeidfran's head, which continues to speak. They later move on to Gwales (often identified with Grassholm off Dyfed) where they live for eighty years without perceiving the passing of time. Eventually, Heilyn fab Gwyn opens the door of the hall facing Cornwall and the sorrow of what had befallen them returns. As instructed they take the now silent head to the Gwynfryn, the "White Hill" (thought to be the location where the Tower of London now stands), where they bury it facing France so as to ward off invasion.

Қасиет-құлқының талдауы

Қазіргі ғалымдар "бұрмаланған", "әдепсіз", "қастық" және "психопатиялық" деп сипаттаған Эфнисиен төрт тармақтағы ең жарқын және қызықты кейіпкерлердің бірі саналады. Уилл Паркер Эфнисиеннің ертегідегі жасаған зұлымдықтарына сілтеме жасай отырып былай деп жазады:

Джеффри Ганц оны "[Б]ранвеннің бақылаушы күші, өзінің жеке басты оқиғасы: прогрессивті түрде қауіпсіздікке таласып, қызғанышпен, қатыгез және садистік, епті және тапқыр, өкінішпен және өзін-өзі құрбан ететін" деп сипаттайды. Бұл кейіпкерді басқа алдамшы тұлғалармен, мысалы, ирланд батыры Брикриу Немтенга және скандинавия құдайы Локимен салыстырған. Николай Толстой Эфнисиенді "өзінің серіктері үшін өзін-өзі құрбан ететін батыл, бірақ ренжігіш британдық" деп сипаттаса, ал Проинсиас Мак-Кана оны "ақылға сыймайтын қастық пен жеккөрушілік" күші ретінде сипаттайды.

Қазіргі заманғы БАҚ-та

Эфнизиен 2003 жылы "Басқа әлем" фильмінде маңызды рөлде ойнады, онда оны уэльстік актер Алун Раглан дауыстады. 2006 жылы уэльстік әнші-сазгер Элин Ффлур Ysbryd Efnisien (Эфнизиеннің рухы) атты EP шығарды. Evnyssien – итальяндық Ataraxia тобының әнінің атауы. Әнші-сазгер Шаррон Краустың "Достар мен жаулар; Ғашықтар мен бейтаныстар" альбомындағы "Батырдың өлімі" әні Эфнизиен туралы баяндайды.