Тіл білімінде үштік туралану – сирек кездесетін жүйе. Белгілі тілдердегі (Ванкумара, Аину) ерекшеліктері, жасалма тілдердегі (На’ви) қолданысы жайлы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тілдік типологиядағы морфосинтаксикалық сәйкестіктің түрі
Type of morphosyntactic alignment in linguistic typology
Тілдік типологияда үшжақты сәйкестік – морфосинтаксикалық сәйкестіктің бір түрі, онда интранзитивті етістіктің басты аргументі («субъект»), транзитивті етістіктің әрекет етуші аргументі («субъект») және транзитивті етістіктің әрекетке ұшыраушы аргументі («толықтырғыш») тілдің грамматикалық жүйесінде әрқайсысы жеке қарастырылады. Дегенмен, Ванкумара, Нез Персе, Айну, Ханти тілінің Вах диалектілері, Семелай, Калау Лагау Я, Хам және Язгулами тілдерінің кейбір диалектілері өздерінің грамматикасының кем дегенде бір бөлігінде үшжақты құрылымды көрсетеді деп саналады. Үшжақты сәйкестік табиғи тілдерде сирек кездессе де, жасалма тілдерде, әсіресе 2009 жылғы «Аватар» фильміндегі На’ви тілінде кең таралған. Морфологиялық жағдайлармен (кейстермен) жабдықталған тілдерде тритранзитивті сәйкестік әдетте транзитивті етістіктің әрекет етуші аргументін ергативтік жағдаймен, транзитивті етістіктің әрекетке ұшыраушы аргументін аккузативтік жағдаймен, ал интранзитивті етістіктің аргументін интранзитивтік жағдаймен белгілейді.
In linguistic typology, tripartite alignment is a type of morphosyntactic alignment in which the main argument ('subject') of an intransitive verb, the agent argument ('subject') of a transitive verb, and the patient argument ('direct object') of a transitive verb are each treated distinctly in the grammatical system of a language. however, Wangkumara, Nez Perce, Ainu, Vakh dialects of Khanty, Semelai, Kalaw Lagaw Ya, Kham, and Yazghulami have all been claimed to demonstrate tripartite structure in at least some part of their grammar. While tripartite alignments are rare in natural languages, they have proven popular in constructed languages, notably the Na'vi language featured in 2009's Avatar. In languages with morphological case, a tritransitive alignment typically marks the agent argument of a transitive verb with an ergative case, the patient argument of a transitive verb with the accusative case, and the argument of an intransitive verb with an intransitive case.
Үшжақты, ергативтік және аккузативтік жүйелер
Үшжақты тілде интранзитивті етістіктердің негізгі аргументі мен транзитивті етістіктердің екі негізгі аргументінің арасында ешқандай синтаксистік немесе морфологиялық теңдестік (мысалы, сөздердің тізбегі немесе грамматикалық жағдай) сақталмайды. Толық үшжақты сәйкестік жүйелерінде бұл интранзитивті етістіктердің агенттік аргументінің транзитивті етістіктердің екі негізгі аргументінен әрқашан өзгеше қарастырылатынын білдіреді, ал аралас жүйелердегі интранзитивті сәйкестік жүйелерінде бұл тек есімдердің белгілі бір топтарының осы синтаксистік орындарда әртүрлі қарастырылуы мүмкін.
A tripartite language does not maintain any syntactic or morphological equivalence (such as word order or grammatical case) between the core argument of intransitive verbs and either core argument of transitive verbs. In full tripartite alignment systems, this entails the agent argument of intransitive verbs always being treated differently from each of the core arguments of transitive verbs, whereas for mixed system intransitive alignment systems this may only entail that certain classes of noun are treated differently between these syntactic positions.
Пассивті және антипассивті конструкциялар
Айну тілінде номинативтік-аккузативтік тілдерге тән пассивтік конструкция және эргативтік-абсолютивтік тілдерге тән антипассивтік конструкция кездеседі. Нез-Персе тілі сияқты, пассивтік және антипассивтік есімдіктердің бірдей қолданылуы үштік тілдің ерекшелігі болып табылады.
Ainu also shows the passive voice formation typical of nominative accusative languages and the antipassive of ergative absolutive languages. Like Nez Percé, the use of both the passive and antipassive is a trait of a tripartite language.